Quyết định thuê đất 50 năm: Tín hiệu chiến lược, không chỉ là thủ tục
Cảng tổng hợp quốc tế SP-ITC tại phường Long Trường là dự án cảng biển đa chức năng được UBND TP.HCM cho Công ty cổ phần Vận tải và Thương mại Quốc tế thuê gần 30ha đất trong 50 năm để mở rộng, hướng tới hình thành một mắt xích hạ tầng logistics TP.HCM quan trọng kết nối cụm cảng Cát Lái – Phú Hữu với các tuyến giao thông chiến lược. Quyết định này có hiệu lực từ ngày 22/9, cho phép doanh nghiệp thuê 29,85ha đất để xây dựng Cảng tổng hợp quốc tế SP-ITC, tương đương 298.452,6m² đất theo mô tả chi tiết. Nhà nước cho thuê đất theo hình thức trả tiền một lần cho cả thời gian thuê, đồng thời không tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất và không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Đây là lựa chọn thể hiện ưu tiên chính sách: thành phố chấp nhận đi nhanh với một chủ đầu tư đã có kinh nghiệm vận hành cảng SP-ITC từ trước, thay vì kéo dài tiến trình vì các thủ tục lựa chọn mới.
Liên kết tuyến Cát Lái – Phú Hữu: Từ cảng đơn lẻ tới hành lang vận tải
Điểm đáng chú ý nhất của dự án cảng SP-ITC lần này không nằm ở diện tích đất, mà ở cách nó được "cài" vào bức tranh quy hoạch mới. UBND TP.HCM yêu cầu doanh nghiệp rà soát, điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết 1/500 Khu Cảng tổng hợp quốc tế ITC để cập nhật hướng tuyến và lộ giới đường Liên cảng Cát Lái - Phú Hữu theo quy hoạch phân khu số 6. Nói cách khác, cảng SP-ITC không còn là một điểm trung chuyển đơn lẻ, mà trở thành thành phần trong hành lang vận tải kết nối cụm cảng Cát Lái – Phú Hữu với vành đai 3 và cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây (nút giao HLD), trên tuyến dài khoảng 5,9km, mặt cắt 60m. Chính việc gắn dự án cảng với tuyến liên cảng này là nền tảng để hình thành hệ thống cảng tổng hợp quốc tế hiện đại thay vì các cảng rời rạc, thiếu kết nối.
Nâng tầm năng lực cảng SP-ITC và cạnh tranh vùng cảng phía Nam
Trước đây, giai đoạn 1 của Khu Cảng tổng hợp quốc tế ITC đã được đưa vào khai thác từ năm 2016, cho thấy doanh nghiệp đã chứng minh năng lực vận hành cảng. Quyết định cho thuê thêm gần 30ha đất lần này đi kèm kế hoạch đầu tư, mở rộng các hạng mục của cảng. Dù quyết định không nêu chi tiết loại hàng, việc phát triển cảng tổng hợp quốc tế trong một hành lang liên cảng hướng ra cao tốc và vành đai 3 cho thấy tham vọng nâng công suất xử lý container và hàng tổng hợp, từ đó cải thiện khả năng cạnh tranh của SP-ITC với các cảng trong khu vực. Theo quyết định, phần diện tích 61.212,8m² thuộc hành lang bảo vệ sông không được cho thuê; doanh nghiệp chỉ được đầu tư hạ tầng, cây xanh và phải bàn giao cho Nhà nước quản lý. Đây là yêu cầu vừa bảo vệ môi trường bờ sông, vừa định hình lại không gian cảng theo chuẩn hiện đại thay vì mở rộng tự phát.
Ràng buộc quy hoạch và tiến độ: Thử thách buộc TP.HCM và nhà đầu tư phải nhất quán
TP.HCM không trao ưu tiên chính sách mà bỏ qua kỷ luật quy hoạch. Doanh nghiệp bị buộc phải sử dụng đất đúng mục đích, thực hiện đủ nghĩa vụ tài chính và chịu trách nhiệm về tiến độ, hiệu quả đầu tư. Trong thời gian chưa hoàn tất điều chỉnh quy hoạch, công ty không được xây dựng mới hay mở rộng công trình trong phạm vi bị ảnh hưởng bởi hướng tuyến, lộ giới đường Liên cảng trái với quy hoạch được duyệt. Song song, tuyến đường Liên cảng Cát Lái - Phú Hữu với tổng mức đầu tư khoảng 8.782 tỉ đồng, dự kiến khởi công năm nay và hoàn thành năm 2029, tạo ra áp lực thời gian rõ ràng: nếu chậm điều chỉnh quy hoạch và mở rộng cảng, SP-ITC sẽ không khai thác hết lợi thế khi tuyến liên cảng hoàn thành. Chính sự gắn kết giữa dự án cảng và dự án đường liên cảng buộc cả thành phố lẫn nhà đầu tư phải giữ nhịp triển khai đồng bộ, thay vì để quy hoạch nằm trên giấy.
Từ quyết định cho thuê đất tới tham vọng phát triển logistics Sài Gòn
Nhìn ở góc độ chiến lược, dự án cảng SP-ITC mở rộng không nên được hiểu đơn thuần là một quyết định cho thuê đất. Việc Nhà nước cho doanh nghiệp thuê 29,85ha đất trong 50 năm để xây dựng Cảng tổng hợp quốc tế SP-ITC, đồng thời gắn chặt dự án với tuyến liên cảng Cát Lái – Phú Hữu, cho thấy TP.HCM đang cố tạo ra một trục logistics mới ở phía Đông thành phố. Nếu tuyến liên cảng về đích vào năm 2029 và cảng SP-ITC được mở rộng theo đúng quy hoạch, thành phố sẽ sở hữu thêm một cực cảng tổng hợp quốc tế có hạ tầng giao thông đối ngoại tốt hơn, qua đó hỗ trợ phát triển logistics Sài Gòn theo hướng kết nối vùng sâu với mạng lưới cảng biển. Câu hỏi còn lại không nằm ở quy mô đất hay thời hạn thuê, mà ở việc TP.HCM và doanh nghiệp có biến được quy hoạch liên cảng – liên cảng – cao tốc thành lợi thế cạnh tranh thật sự trong bản đồ logistics phía Nam hay không.
