Đề nghị giám định không phải kết luận về năng lực trách nhiệm
Vụ án Mr Pips là vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan đường dây do Phó Đức Nam, còn gọi là Mr Pips, bị cáo buộc cầm đầu; diễn biến tại tòa đang làm rõ cả trách nhiệm hình sự lẫn những vấn đề cần được xác minh bằng chuyên môn. Chiều 27/10, đại diện Viện Kiểm sát công bố cáo trạng truy tố Nam cùng 187 bị can khác. Cùng ngày, hai luật sư bào chữa gửi kiến nghị lần thứ hai, đề nghị trưng cầu giám định pháp y tâm thần để xác định khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của Nam. Phía bào chữa cho biết hồ sơ gia đình cung cấp thể hiện Nam có biểu hiện bệnh lý từ năm 2013, từng khám và điều trị tại Singapore rồi tiếp tục điều trị ở các cơ sở trong nước. Nhưng tiền sử điều trị không tự động chứng minh bị cáo mất hoặc hạn chế năng lực trách nhiệm hình sự. Điểm cần giữ rạch ròi là: đây mới là đề nghị của luật sư, không phải kết luận giám định hay phán quyết của tòa.

Hồ sơ điều trị cần được đối chiếu với thời điểm bị cáo buộc
Theo các luật sư, tài liệu gia đình cung cấp gồm giấy xác nhận điều trị ngoại trú rối loạn lưỡng cực năm 2013, giấy chứng nhận điều trị nội trú với chẩn đoán giai đoạn hưng cảm năm 2014 và đơn thuốc những năm sau. Họ cũng dẫn thông tin Nam được theo dõi, cấp thuốc trong thời gian tạm giam, khám tại Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 2/2025 và tiếp tục tái khám theo chỉ định. Phía bào chữa thừa nhận cơ quan điều tra đã xác minh sức khỏe, nhận thức và sinh hoạt; một số nhận xét tại các thời điểm cho rằng Nam tỉnh táo, minh mẫn. Tuy vậy, luật sư lập luận rằng nhận xét tại từng thời điểm không thay thế được đánh giá chuyên môn về tình trạng của bị cáo khi xảy ra hành vi bị cáo buộc. Đây là lý do đề nghị giám định tâm thần có ý nghĩa tố tụng, nhưng kết quả vẫn phải chờ cơ quan chuyên môn và quyết định của tòa.
Luật sư đề nghị xác định tình trạng của Nam trước, trong và sau thời gian bị cáo buộc thực hiện hành vi, cũng như hiện nay; nếu có căn cứ, kết quả có thể được xem xét khi quyết định biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Nêu rõ giới hạn này là cần thiết: đề nghị giám định không đồng nghĩa với việc tòa đã chấp nhận yêu cầu, càng không thể được xem như kết luận Nam mất năng lực trách nhiệm hình sự.

Nhóm chat “Đầu tư rượu vang”: lời khai và cáo trạng có điểm cần phân biệt
Tại phiên tòa tiếp tục làm việc chiều 31/10, bị cáo Phạm Trường Sơn, cựu cán bộ công an, khai nhóm chat “Đầu tư rượu vang” ban đầu có ba thành viên, không có Nam; nhóm được lập để hẹn uống rượu vang và trao đổi chuyện chính trị, xã hội. Sau khi quen Nam và biết Nam muốn tìm hiểu việc xin cấp phép forex, các thành viên mới thêm Nam vào nhóm. Sơn khai nội dung nhóm chủ yếu xoay quanh ăn uống, còn khi có việc Nam thường gọi riêng; ông cũng nói không nhớ Nam có đưa thông tin khách hàng khiếu kiện lên nhóm hay không. Lời khai này phản ánh cách một bị cáo mô tả nhóm, chứ không khép lại vấn đề về chức năng thực tế của nó. Theo cáo trạng, Nam lập tổ tư vấn xử lý sự cố sau khi nhân viên trong hệ thống bị khách hàng khiếu kiện, tố giác; thông tin vụ việc bị cáo buộc được gửi lên nhóm Telegram để thành viên đánh giá mức độ nghiêm trọng và tư vấn cách xử lý.
Sơn còn nói ấn tượng ban đầu về Nam khác với hình ảnh Mr Pips sau này, mô tả Nam khi ấy là người hiền lành, chân chất, thông minh và khiêm tốn. Ông khai đã tin Nam qua sự giới thiệu của Nguyễn Thanh Phong, đồng thời thừa nhận chủ quan, không tự kiểm tra khi biết hoạt động forex chưa được cấp phép tại Việt Nam. Sự tương phản giữa ấn tượng cá nhân, lời khai tại tòa và nội dung cáo trạng khiến nhóm chat trở thành chi tiết đáng chú ý, nhưng cần chờ quá trình xét hỏi và đánh giá chứng cứ để xác định vai trò của từng người.

Điều cần chờ là chứng cứ, không phải suy đoán
Hai hướng diễn biến cùng nhắc đến một nguyên tắc: không nên biến thông tin còn đang được xem xét thành kết luận. Tiền sử điều trị của Phó Đức Nam là căn cứ để luật sư yêu cầu giám định, nhưng chưa tự trả lời được khả năng nhận thức, điều khiển hành vi tại thời điểm bị cáo buộc. Tương tự, lời khai về nhóm chat đầu tư cần được đặt cạnh cáo trạng và các chứng cứ khác, thay vì xem riêng một mô tả của bị cáo là toàn bộ sự thật. Bước tiếp theo, theo đề nghị của phía bào chữa, là làm rõ tình trạng của Nam ở các mốc thời gian liên quan; việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh chỉ được đặt ra nếu có căn cứ. Vì vậy, điều đáng chú ý nhất ở phiên xử hiện nay không phải một kết luận sớm, mà là yêu cầu tòa phân định chính xác giữa hồ sơ y tế, kết quả giám định và chứng cứ về hoạt động của nhóm chat.






