Tiếng Việt trước lớp 1: bước ngoặt cho giáo dục vùng dân tộc ở Lào Cai
Chương trình dạy tiếng Việt cho trẻ em dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1 ở Lào Cai là hoạt động giáo dục có tổ chức, huy động trẻ trong độ tuổi tại vùng dân tộc và miền núi đến học tiếng Việt tăng cường, nhằm thu hẹp chênh lệch ngôn ngữ gia đình – nhà trường, hình thành kỹ năng học tập cơ bản và chuẩn bị lớp 1 thuận lợi, qua đó nâng cao chất lượng Lào Cai giáo dục ở khu vực khó khăn. Trong năm học 2026-2027, toàn tỉnh tiếp tục triển khai dạy tiếng Việt trẻ em tại 235 trường tiểu học vùng dân tộc và miền núi với 859 lớp, huy động đủ 18.887 trẻ tham gia. Việc đạt 100% tỷ lệ huy động cho thấy tiếng Việt dân tộc thiểu số không còn là vấn đề bị bỏ ngỏ, mà đã trở thành ưu tiên chính sách rõ ràng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực của địa phương.
Quy mô và cách tổ chức: không chỉ là con số 18.887 trẻ
Điểm gây ấn tượng của chương trình không phải chỉ là con số 18.887 trẻ em dân tộc thiểu số được đưa đến lớp, mà là cách Lào Cai giáo dục tổ chức để từng em được quan tâm thực sự. Với bình quân khoảng 22 học sinh/lớp, giáo viên có điều kiện theo dõi sát quá trình làm quen tiếng Việt của từng trẻ, tránh tình trạng “phổ cập trên giấy” thiếu chiều sâu. Đáng chú ý, 18.887/18.887 trẻ đều được đánh giá kết quả và 100% đối tượng thuộc diện triển khai đã được mobilized đến lớp. Đây là chi tiết cho thấy công tác phối hợp giữa chính quyền cơ sở, nhà trường và gia đình không còn lỏng lẻo như trước; dạy tiếng Việt trẻ em trước lớp 1 đã được xem là nhiệm vụ chung chứ không chỉ của ngành giáo dục. Quy mô phủ kín 235/235 trường tiểu học dân tộc và miền núi cũng củng cố thông điệp: không trẻ nào ở vùng cao Lào Cai bị bỏ lại phía sau vì rào cản ngôn ngữ.
Đội ngũ và điều kiện dạy học: lợi thế từ giáo viên biết tiếng bản địa
Thành công ban đầu của chương trình phần lớn đến từ cách Lào Cai chuẩn bị đội ngũ. Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức 11 lớp bồi dưỡng cho 616 cán bộ quản lý và giáo viên, trong khi ở cấp trường, 100% giáo viên tham gia giảng dạy tiếng Việt dân tộc thiểu số đều được tập huấn trực tiếp, dự giờ, thực hành phương pháp và được hướng dẫn đánh giá kết quả học tập của trẻ. Toàn tỉnh có 899 giáo viên tham gia dạy tiếng Việt trước lớp 1, được ưu tiên lựa chọn từ những người có kinh nghiệm dạy lớp đầu cấp, tâm huyết và đặc biệt là biết tiếng địa phương. Đây là điểm mạnh mang tính chiến lược: khi mức độ sử dụng tiếng Việt của trẻ không đồng đều, giáo viên thạo ngôn ngữ bản địa có thể “dịch” nhu cầu, tâm lý của học sinh sang chương trình dạy học, giúp trẻ không bị sốc ngôn ngữ và tăng tự tin trong lớp.
Thời lượng linh hoạt và môi trường học gần gũi với văn hóa địa phương
Thay vì áp dụng một khuôn thời lượng cứng nhắc, các trường được quyền điều chỉnh số tiết và số buổi học tiếng Việt dân tộc thiểu số theo điều kiện thực tế. Trong tháng 8, có 46 trường tổ chức 30 tiết, 61 trường 40 tiết, 94 trường 60 tiết và 34 trường 80 tiết; 130 trường tổ chức 2 buổi/ngày, 105 trường 1 buổi/ngày. Cách làm này cho phép những nơi có điều kiện ngày học 2 buổi dành thêm thời gian cho hoạt động nghe – nói, làm quen chữ viết và rèn kỹ năng học tập, trong khi trường nhiều điểm lẻ phải cân đối nhân lực và việc đi lại của giáo viên, học sinh. 235/235 trường đều bố trí đủ phòng học riêng cho mỗi lớp, trang bị đầy đủ đồ dùng dạy học; môi trường lớp sạch, an toàn, thân thiện và được trang trí phù hợp văn hóa bản địa. Điều này gửi một thông điệp rõ ràng: chuẩn bị lớp 1 cho trẻ em dân tộc thiểu số không thể tách rời việc tôn trọng bản sắc của chính các em.
Tác động tới khả năng sẵn sàng vào lớp 1 và hướng đi tiếp theo
Điều quan trọng nhất của chương trình không chỉ là dạy tiếng Việt trẻ em, mà là tạo nền tảng để các em bước vào giáo dục chính khóa mà không bị choáng ngợp. Trẻ được làm quen với môi trường, nề nếp và hoạt động của trường tiểu học; hình thành kỹ năng học tập cơ bản và phát triển khả năng nghe, nói, đọc, viết theo mục tiêu đặt ra. Thời gian tiếp xúc tiếng Việt tăng lên trước lớp 1 giúp thu hẹp khoảng cách giữa ngôn ngữ dùng ở nhà và ngôn ngữ dùng ở trường, từ đó giảm nguy cơ tụt hậu ngay từ những tuần đầu năm học. Tới đây, ngành giáo dục Lào Cai đặt mục tiêu tiếp tục rà soát trẻ từ sớm, bảo đảm không bỏ sót đối tượng trong diện học tiếng Việt tăng cường; nâng chất lượng tập huấn, ưu tiên giáo viên biết tiếng bản địa, tăng cường hoạt động giao tiếp và phối hợp với gia đình để tạo môi trường tiếng Việt dân tộc thiểu số tại nhà. Nếu duy trì được quyết tâm này, chương trình không chỉ chuẩn bị lớp 1 tốt hơn mà còn góp phần nâng chất lượng giáo dục bền vững ở vùng dân tộc và miền núi.
