Lớp tăng cường tiếng Việt: chiếc cầu bắt từ buôn làng đến lớp 1
Lớp tăng cường tiếng Việt trước khi vào lớp 1 là các khóa học ngắn hạn, tổ chức tại vùng dân tộc thiểu số để trẻ làm quen tiếng Việt, trường lớp và nề nếp học tập, qua đó hình thành nền tảng ngôn ngữ và tâm lý vững vàng trước khi chính thức học chương trình tiếng Việt lớp 1.
Điểm cốt lõi của các lớp này không phải “nhồi” kiến thức mà tháo gỡ rào cản ngôn ngữ – vốn là nguyên nhân khiến nhiều học sinh dân tộc thiểu số hụt hơi ngay từ những tuần đầu lớp 1. Tại xã Ea Wer, tỉnh Đắk Lắk, 2 lớp tăng cường tiếng Việt dành cho trẻ chuẩn bị vào lớp 1 được tổ chức đều đặn từ thứ Hai đến thứ Sáu. Ở xã Đắk Phơi, Trường Tiểu học Lý Tự Trọng mở tới 5 lớp tăng cường tiếng Việt cho năm học 2026 – 2027. Những con số này cho thấy một lựa chọn chính sách rõ ràng: thay vì chờ trẻ “tự thích nghi”, hệ thống giáo dục đang chủ động dựng sẵn chiếc cầu dẫn các em bước vào lớp 1.
Từ hình dán nhỏ đến những chữ tiếng Việt đầu tiên
Bên trong các lớp tăng cường tiếng Việt, không khí khác hẳn hình dung về một lớp luyện chữ căng thẳng. Trẻ được tập nghe, nói và hiểu tiếng Việt, làm quen với chữ cái, cách cầm bút, tô chữ, đồng thời được giới thiệu về trường, lớp, phòng học và làm quen với bạn bè, thầy cô. Mỗi khi đọc đúng, các em nhận một hình dán nhỏ; phần thưởng giản dị nhưng đủ sức kéo những cánh tay rụt rè giơ lên xin đọc to trước lớp.
Chi tiết tưởng như vụn vặt ấy lại chạm đúng tâm lý trẻ: sự ghi nhận nhỏ, kịp thời giúp các em thấy mình “đọc được, nói được”, từ đó dám thử, dám sai, dám sửa. Một em học sinh vui vẻ nói “Con rất vui khi cô khen đọc giỏi”, cho thấy tiếng Việt lớp 1 không còn là nỗi sợ mơ hồ mà trở thành niềm háo hức cụ thể. Khi kỹ năng cầm bút, nhận diện chữ cái, chào hỏi thầy cô được hình thành ngay trong giai đoạn chuẩn bị vào lớp 1, bài học ngày khai giảng sẽ bớt lạ lẫm và ít gây sốc hơn cho trẻ.
Khi tiếng phổ thông không phải ngôn ngữ ở nhà
Ở nhiều buôn làng, tiếng phổ thông không phải ngôn ngữ giao tiếp hằng ngày. Đắk Phơi là xã vùng sâu với hơn 70% người Ê Đê, Mnông sinh sống, đồng thời hơn 70% học sinh là người Ê Đê, Mnông. Không ít em sống với ông bà, cha mẹ đi làm xa; trong gia đình hiếm khi dùng tiếng Việt nên khả năng giao tiếp tiếng Việt rất hạn chế. Trong bối cảnh đó, yêu cầu trẻ hiểu ngay bài dạy tiếng Việt lớp 1 là điều phi thực tế.
Các lớp tăng cường tiếng Việt lựa chọn đi từ những điều gần gũi: cách chào hỏi, giới thiệu bản thân, nhận biết chữ cái, tô chữ, kết hợp trò chơi để trẻ không thấy áp lực. Tăng cường tiếng Việt giúp học sinh dân tộc thiểu số làm quen với trường lớp, thầy cô và nền nếp học tập trước khi vào lớp 1. Nói cách khác, đây là bước “san mặt bằng” rất cần thiết: trẻ người Ê Đê, Mnông, Gia Rai – dân tộc có dân số 122.245 người theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009 – có cơ hội tiếp cận chương trình chung trên một nền tảng ngôn ngữ ít chênh lệch hơn so với bạn bè người Kinh.
Môi trường học nhẹ nhàng nhưng kỷ luật – chìa khóa của sự tự tin
Giáo viên tại các lớp tăng cường tiếng Việt được yêu cầu không đặt nặng việc truyền đạt nhiều kiến thức mà tập trung hình thành những kỹ năng ban đầu cho trẻ. Bài học được đan xen với trò chơi, khen thưởng bằng hình dán, lời động viên; giáo viên kiên nhẫn uốn nắn từng âm, từng chữ. Khoảng thời gian này, thầy cô rèn kỹ năng viết, khả năng nghe – nói và hình thành nền nếp học tập, đồng thời giúp các em làm quen dần với việc đến trường mỗi ngày.
Cách làm đó gửi đi một thông điệp quan trọng: kỷ luật không nhất thiết gắn với nỗi sợ. Trẻ có thể học cách giơ tay phát biểu, lắng nghe, tuân thủ nội quy trong một môi trường hiền hòa. Khi bước vào chương trình tiếng Việt lớp 1 – vốn đòi hỏi tập trung và nhiều bài tập hơn – những học sinh từng tham gia lớp tăng cường tiếng Việt không còn bỡ ngỡ với nhịp sinh hoạt trường học. Sự tự tin được tích lũy từ những “chiến thắng nhỏ” như đọc đúng một chữ, viết tròn một nét, chào đúng phép với thầy cô, chứ không phải được áp đặt bằng la mắng hay điểm số.
Từ sáng kiến địa phương đến cam kết dài hạn
Đắk Lắk xác định tăng cường tiếng Việt cho trẻ dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1 là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% học sinh người dân tộc thiểu số chuẩn bị vào lớp 1 bảo đảm các điều kiện về tăng cường tiếng Việt theo chương trình giáo dục phổ thông. Đây không còn là vài lớp “thí điểm” mà là một định hướng lâu dài gắn với quyền học tập bình đẳng của trẻ em dân tộc thiểu số.
Ngành giáo dục tỉnh phối hợp với các địa phương tổ chức các lớp bồi dưỡng phương pháp dạy học phù hợp với vùng khó khăn. Tuy nhiên, việc tăng cường tiếng Việt không thể dừng ở vài tuần trước thềm năm học mới. Các trường được khuyến nghị tiếp tục lồng ghép hoạt động phát triển tiếng Việt trong suốt quá trình dạy học, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ, văn hóa và khả năng tiếp thu của từng học sinh. Quan điểm nhất quán nên là: lớp tăng cường tiếng Việt là bước khởi đầu của một hành trình đồng hành dài hơi, nơi mỗi giờ học tiếng Việt lớp 1 đều nối tiếp nỗ lực xóa dần khoảng cách ngôn ngữ cho trẻ vùng sâu, vùng dân tộc.
