Từ liên kết hạ tầng đến tầm nhìn chuỗi giá trị liên vùng
Liên kết vùng Đông Nam Bộ là quá trình các địa phương trong khu vực, với TPHCM giữ vai trò trung tâm, phối hợp quy hoạch, đầu tư hạ tầng và hợp tác đầu tư liên vùng để gắn kết nguồn lực, không gian phát triển và lợi thế chuyên môn của từng địa phương thành một hệ sinh thái kinh tế khu vực vận hành theo các chuỗi giá trị chung, thay vì mỗi địa phương phát triển rời rạc. Sáng 18/9 tại TPHCM, UBND TPHCM cùng Cần Thơ, Đồng Nai, Tây Ninh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau đã tổng kết hợp tác 2023-2025 và ký thỏa thuận hợp tác mới giai đoạn 2026-2030 với hơn 300 đại biểu tham dự. Đây không phải một lễ ký hình thức, mà là bước chốt lại giai đoạn “cùng phối hợp” để bước sang “cùng kiến tạo” với chuỗi giá trị TPHCM làm trục liên kết. Liên kết hạ tầng vẫn là nền, nhưng không còn là đích; đích mới là một không gian kinh tế thống nhất, nơi nhà đầu tư nhìn thấy cả vùng như một thị trường, một chuỗi và một bản đồ cơ hội.
Những kết quả hạ tầng và kết nối cụ thể: nền móng cho chuỗi giá trị
Nếu không có thành quả giai đoạn 2023-2025, câu chuyện chuỗi giá trị liên vùng hôm nay chỉ là khẩu hiệu. Liên kết vùng đã chuyển từ giao lưu, kết nối sang các chương trình, dự án cụ thể như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TPHCM – Mộc Bài, cùng các công trình kết nối sân bay Long Thành, cảng biển và logistics. Hướng về ĐBSCL, các địa phương phối hợp nghiên cứu đường sắt TPHCM – Cần Thơ, đường bộ ven biển và giao thông thủy để đưa nông sản, thủy sản tới trung tâm chế biến, phân phối, xuất khẩu. Ở tầng kinh tế đời sống, 113 đơn vị với gần 280 sản phẩm (135 sản phẩm OCOP) đã lên sàn thương mại điện tử. "Cần Thơ phối hợp với 20 viện, trường tại TPHCM triển khai 20 nhiệm vụ khoa học - công nghệ với kinh phí gần 32 tỷ đồng, và các phiên giao dịch việc làm vùng đã giới thiệu việc làm cho 7.160 lao động". Đây là những con số cho thấy liên kết đã chạm được đến doanh nghiệp và người dân.
Bước ngoặt tư duy: từ “cùng phối hợp” sang “cùng kiến tạo”
Điểm then chốt của giai đoạn mới là chuyển dịch tư duy quản trị vùng. Lãnh đạo TPHCM nhấn mạnh rõ định hướng: từ “cùng phối hợp” sang “cùng kiến tạo”, từ liên kết theo địa giới hành chính sang liên kết theo không gian phát triển, từ kết nối hạ tầng sang hành lang kinh tế và từ hợp tác ngành sang chuỗi giá trị. Điều này đặt TPHCM vào vai trò kiến tạo, thay vì chỉ điều phối. Chiều 17/9, hơn 300 đại biểu tham dự hội nghị kết nối đầu tư và hợp tác phát triển giữa TPHCM với các tỉnh, thành vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL, trong bối cảnh yêu cầu liên kết vùng được đặt ra ở tầm cao hơn sau khi các nghị quyết và luật về phát triển vùng, phát triển đô thị được ban hành. Họ thống nhất: thay vì mỗi địa phương tự đi xúc tiến từng dự án, vùng phải xây một “phương án giá trị tổng thể” cho nhà đầu tư, gắn từ nghiên cứu phát triển, vùng nguyên liệu, sản xuất, năng lượng, hạ tầng logistics, thị trường đến cải cách thủ tục hành chính.
Hệ sinh thái đầu tư liên vùng: TPHCM là bản lề, địa phương là mắt xích
Từ kết nối đầu tư riêng lẻ, TPHCM cùng các địa phương định hướng hình thành hệ sinh thái đầu tư liên vùng, nơi nguồn lực, hạ tầng và lợi thế của từng địa phương được lắp ghép vào chuỗi giá trị chung. TPHCM có thế mạnh thị trường, tài chính, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế; Đông Nam Bộ mạnh về công nghiệp, cảng biển, logistics; ĐBSCL giữ vai trò vùng nguyên liệu, nông nghiệp, thủy sản, kinh tế biển, năng lượng. Theo cách tiếp cận này, ít nhất ba chuỗi giá trị đột phá được xác định: công nghiệp công nghệ cao gắn với sản xuất và công nghiệp hỗ trợ; nông nghiệp – thủy sản gắn với vùng nguyên liệu, chế biến sâu, chuỗi lạnh, thương hiệu và xuất khẩu; năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn gắn với thích ứng biến đổi khí hậu. "Giai đoạn 2026-2030, các địa phương thống nhất chuyển từ xúc tiến dự án riêng lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái đầu tư toàn vùng, từ cạnh tranh thu hút nguồn lực sang cùng mở rộng quy mô nguồn lực". Đây mới là cách nâng sức cạnh tranh của cả hệ sinh thái kinh tế khu vực, thay vì dàn hàng ngang tranh ưu đãi.
Tác động đến người dân, doanh nghiệp và điều phải làm ngay
Chuỗi giá trị TPHCM không phải khái niệm xa vời với người dân ĐBSCL hay Đông Nam Bộ. Mô hình liên kết của Vĩnh Long đã duy trì cung ứng ổn định khoảng 4 tấn cá điêu hồng mỗi tuần cho thị trường TPHCM, góp phần bảo đảm nguồn cung thực phẩm an toàn và tăng giá trị đầu ra cho nông dân. Nông sản, nếu được tổ chức lại từ giống, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng đến chế biến, thương hiệu, logistics và xuất khẩu, sẽ giữ lại nhiều giá trị gia tăng hơn cho doanh nghiệp và người dân. Vấn đề là các địa phương có dám buông tư duy “mỗi nơi một danh mục, mỗi nơi một bộ thủ tục” để cùng xây một danh mục đầu tư liên vùng với thông tin pháp lý, quy hoạch, đất đai, hạ tầng, cơ quan phụ trách được chuẩn hóa cho nhà đầu tư. Trung tâm xúc tiến của TPHCM dự kiến theo dõi kết nối trên nền tảng số, gắn từng cơ hội với đầu mối, tiến độ, và lấy hành động cụ thể – chứ không phải văn bản ký kết – làm thước đo cho giai đoạn 2027-2030.
