Thông điệp cốt lõi: Quy hoạch môi trường là chiến lược phát triển
Quy hoạch đô thị Phan Thiết hiện nay là quá trình tái cấu trúc hạ tầng môi trường, giao thông và không gian đô thị theo hướng tập trung nguồn lực, nâng cấp hệ thống thoát nước, xử lý nước thải và tổ chức lại các khu chức năng, nhằm phục vụ hàng trăm nghìn cư dân, mở rộng không gian phát triển và tạo nền tảng cho một thành phố loại 2 chuyển mình thành trung tâm du lịch và kinh tế xanh trong tương lai. Đây không chỉ là một loạt dự án kỹ thuật, mà là lựa chọn mô hình phát triển: lấy cải thiện môi trường đô thị làm trục xương sống, thay vì tiếp tục mở rộng đô thị theo kiểu san lấp – xây dựng – lặp lại. Quy hoạch Phan Thiết 2040, nếu được xây dựng nhất quán trên tinh thần này, có cơ hội trở thành hình mẫu cho nhiều đô thị ven biển đang vật lộn với ngập, ô nhiễm và không gian phát triển méo mó.
Tái cấu trúc dự án môi trường: từ dàn trải sang tập trung hiệu quả
Điểm đáng chú ý nhất trong quá trình cải thiện môi trường đô thị là quyết định tái cấu trúc lại toàn bộ dự án hợp phần tại khu vực Phan Thiết, thay vì giữ nguyên thiết kế đã phê duyệt từ 2021 nhưng kém khả thi. Sau khi rà soát, tỉnh chọn cách tập trung nguồn lực vào các hạng mục cấp thiết, gắn chặt với định hướng không gian đô thị mới, đồng thời tách phần vốn viện trợ không hoàn lại của Hà Lan thành dự án độc lập để triển khai song song với khoản vay từ ADB. Quan điểm này mang tính "dứt khoát": chấp nhận điều chỉnh để tăng tính khả thi, bỏ thói quen ôm đồm hạ tầng không cần thiết. Theo kế hoạch, dự án được chuẩn bị giai đoạn 2026–2027 và triển khai từ 2028–2033, phục vụ khoảng 350.000 người, đồng thời mở rộng không gian phát triển đô thị Phan Thiết thông qua các tuyến giao thông và hạ tầng có tính kết nối.
Hạ tầng môi trường gắn với kết nối đô thị: lựa chọn mang tính chiến lược
Phương án mới của dự án cải thiện môi trường không dừng ở việc nâng cấp cống rãnh, mà đặt mục tiêu vừa xử lý bài toán thoát nước, ô nhiễm, vừa tạo trục kết nối cho không gian đô thị tương lai. Trọng tâm là hệ thống thoát nước mưa, thu gom và xử lý nước thải; song song là nghiên cứu bổ sung hạ tầng giao thông để kết nối các khu vực hiện hữu và khu phát triển mới, thay vì xây hạ tầng môi trường như những công trình "ẩn dưới đất" không đẩy được giá trị đất lên. Cách tiếp cận này thể hiện tư duy coi hạ tầng môi trường là một phần của phát triển hạ tầng Lâm Đồng nói chung: mỗi tuyến cống, mỗi trạm xử lý được thiết kế sao cho tạo biên phát triển mới, tăng sức hút cho đầu tư, chứ không phải chi tiêu ngân sách thuần túy. Một câu nói đáng trích dẫn từ định hướng này là: "Đầu tư hạ tầng không chỉ nhằm xử lý những điểm nghẽn về thoát nước và môi trường mà còn gắn với yêu cầu phát triển đô thị lâu dài".
Quy hoạch liên phường và khu 300 ha Hàm Thắng: thử nghiệm mô hình đô thị mới
Trong khi dự án môi trường được tái cấu trúc, quy hoạch chung đô thị liên phường khu vực Phan Thiết đang được thúc đẩy như lớp "khung" định hình không gian phát triển. Nhiệm vụ quy hoạch liên phường đã được phê duyệt, các đơn vị đã rà soát hiện trạng đất, giao thông, khu dân cư và dự án đã có chủ trương để cập nhật vào đồ án mới. Tâm điểm là khu khoảng 300 ha tại phường Hàm Thắng, được định hướng thành khu đô thị mới hiện đại, đa chức năng, đồng bộ hạ tầng, với vị trí kết nối tốt và quỹ đất lớn để vừa mở rộng không gian đô thị, vừa khai thác hiệu quả quỹ đất và thu hút đầu tư. Điều đáng khen là lãnh đạo tỉnh yêu cầu điều chỉnh chức năng khu vực này cho phù hợp định hướng mới và chú ý khu dân cư hiện hữu: bố trí công viên, dịch vụ phải hạn chế tác động trực tiếp đến đời sống người dân, tránh kiểu quy hoạch "vẽ đẹp trên giấy, rối ngoài thực địa".
Thách thức phía trước: từ bản vẽ tới thành phố xanh đáng sống
Nhìn tổng thể, Phan Thiết đang hội tụ những yếu tố nền: dự án cải thiện môi trường đô thị hướng đến phục vụ 350.000 cư dân và mở rộng không gian phát triển, quy hoạch liên phường tạo cơ chế phối hợp giữa các phường Phú Thủy, Phan Thiết, Tiến Thành, Bình Thuận, Hàm Thắng và Mũi Né, còn khu 300 ha Hàm Thắng là "phòng thí nghiệm" cho mô hình đô thị mới đa chức năng. Tuy vậy, thách thức lớn nằm ở tính khả thi: giải phóng mặt bằng, năng lực quản lý vận hành công trình môi trường, và việc đảm bảo người dân được hưởng lợi thay vì chỉ thấy mình phải nhường đất. Lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu quy hoạch phải đồng bộ giữa không gian, giao thông, hạ tầng kỹ thuật, cảnh quan và chức năng đô thị, chú trọng khả năng thu hút đầu tư và hiệu quả khai thác quỹ đất để tạo nền tảng phát triển lâu dài, bền vững. Nếu giữ vững tinh thần coi môi trường và hạ tầng là đòn bẩy, không phải gánh nặng, Phan Thiết có cơ hội bước gần hơn tới hình ảnh một đô thị du lịch, kinh tế xanh đáng sống.
