Giải phóng mặt bằng cao tốc: từ khái niệm đến những nắm đất quê
Giải phóng mặt bằng cao tốc là quá trình thu hồi, di dời và bàn giao đất của người dân để xây dựng tuyến đường cao tốc, bao gồm đất ở, đất nông nghiệp, công trình phụ và cả phần mộ, gắn chặt với sinh kế, phong tục và đời sống tinh thần của cộng đồng nông thôn. Trong các dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương, khái niệm tưởng chừng khô khan này được dịch ra đời sống bằng những câu chuyện rất người: 32 hộ dân ở thôn Tôn Klong (xã Đạ Tẻh 2) tự nguyện di dời mồ mả, những nông hộ kéo xe vào vườn nhổ cây, thu hoạch hoa màu, tháo dỡ nhà cửa để kịp bàn giao đất. Phía sau mỗi mét đường là những cuộc chia tay với đất cha ông, nhưng cũng là sự lựa chọn có ý thức về tương lai phát triển của cả vùng.
Di dời mồ mả ở Đạ Tẻh 2: bài kiểm tra khó nhất của đồng thuận cộng đồng
Nếu muốn biết dân vận hạ tầng khó nhất ở đâu, hãy nhìn vào những phần mộ nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng cao tốc. Ở thôn Tôn Klong, 32 hộ dân đã chấp nhận di dời mồ mả tổ tiên để nhường đất cho dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc. Đây không còn là câu chuyện vật chất, mà là thử thách với phong tục, tâm linh và tình cảm, đặc biệt với đồng bào dân tộc thiểu số. Tổ công tác Công an xã Đạ Tẻh 2 và chính quyền không chỉ đọc chính sách, mà đến tận nhà, lắng nghe tâm tư, hướng dẫn từng thủ tục, từng vị trí chôn cất mới sao cho phù hợp tập quán từng gia đình. Theo Công an xã Đạ Tẻh 2, quá trình vận động phải “phù hợp với phong tục, tập quán và điều kiện thực tế của từng gia đình”, nên sự đồng thuận cộng đồng ở đây là kết quả của đối thoại kiên trì chứ không phải mệnh lệnh hành chính.
Khi tái định cư nông thôn không còn là nỗi sợ
Tái định cư nông thôn thường gắn với nỗi lo mất chỗ ở, mất sinh kế và cả mất cộng đồng làng xóm. Câu hỏi ám ảnh nhiều hộ là: về nơi ở mới, đời sống có bằng nơi cũ. Điểm khác ở các dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương là chính quyền chọn cách trả lời bằng hành động cụ thể. Khu tái định cư tại phường B’Lao được hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, với 79 trên 88 lô đủ điều kiện giao đất, kèm dịch vụ tiện ích và kết nối giao thông thuận lợi. Ở Đức Trọng, khu tái định cư gần Khu công nghiệp Phú Hội có đường nhựa rộng 8 mét, điện nước đầy đủ, đã giao đất cho 8 hộ và tiếp tục xem xét thêm 4 hộ khác. Khi người dân nhìn thấy hạ tầng khang trang và những mái nhà an cư đầu tiên mọc lên, tái định cư không còn là rủi ro mơ hồ mà trở thành một lựa chọn thực tế và có thể chấp nhận.
Dân vận hạ tầng: từ lo âu sang tự tay nhổ cây, tháo dỡ nhà
Đồng thuận cộng đồng không đo bằng số biên bản họp, mà bằng khoảnh khắc người dân tự kéo máy vào vườn nhổ cây, tự tay tháo dỡ nhà mình. Ở xã Tân Hội, ông Bùi Hữu Thịnh là một trong những hộ đầu tiên chủ động nhổ cây, dọn đất sau khi được giải thích rõ chủ trương và chính sách đền bù; phần lớn tiền bồi thường ông dùng để mua đất mới, tiếp tục làm nông. Trưởng thôn Ka Jan Ha Song không chỉ nhận bồi thường 2 sào đất rau màu rồi mua ngay 2 sào khác, mà còn thành “cầu nối” đi vận động bà con, giải thích lợi ích của đường cao tốc. Nhờ những hạt nhân như vậy, nhiều hộ dân đã thu hoạch hoa màu, tháo dỡ công trình, bàn giao mặt bằng sạch. Những cuộc chia tay với đất cha ông được miêu tả là “cuộc chia tay không nước mắt”, vì đi kèm nỗi tiếc nuối là nhận thức rằng mỗi mét đất nhường hôm nay sẽ là nền móng cho con đường phát triển ngày mai.
Khi lòng dân hòa cùng ý Đảng: bài học cho các dự án cao tốc khác
Giải phóng mặt bằng cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương cho thấy một bài học rõ ràng: pháp lý chỉ mở cánh cửa, niềm tin mới là thứ dẫn người dân bước qua. Với hơn 500 ha đất sạch được bàn giao và 98% hộ đã phê duyệt bồi thường, những con số đáng chú ý này chỉ là phần nổi của tảng băng niềm tin. Lời đúc kết của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hồng Hải rằng “khi dân đã tin, dân sẽ tự nguyện” là tuyên ngôn cho cách làm dân vận hạ tầng mới: thấu cảm, minh bạch, đồng hành. Khi khu tái định cư B’Lao hay khu gần Khu công nghiệp Phú Hội trở thành “điểm sáng”, đó không đơn thuần là thành công một dự án cao tốc, mà là minh chứng rằng các cộng đồng nông thôn hoàn toàn có thể là đối tác chủ động của phát triển, nếu họ được tôn trọng và được nhìn thấy trong từng quyết sách.
