Giải phóng mặt bằng cao tốc không chỉ là chuyện đất đai
Giải phóng mặt bằng cao tốc là quá trình Nhà nước thu hồi, sắp xếp lại đất đai, nhà cửa, công trình và không gian sống của người dân để xây dựng tuyến đường chiến lược, trong đó sự đồng thuận, tham gia tự nguyện và kết nối cảm xúc giữa chính quyền với cộng đồng quyết định tiến độ, chi phí và mức độ bền vững của cả dự án về lâu dài. Trường hợp 32 hộ dân ở thôn Tôn Klong, xã Đạ Tẻh 2 tự nguyện di dời mồ mả, bàn giao đất cho dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc là minh chứng hiếm có cho cách làm đặt lòng dân lên trước mệnh lệnh hành chính. Khi vấn đề chạm đến đời sống tâm linh, phong tục và tình cảm của đồng bào dân tộc thiểu số, việc không dùng cưỡng chế mà chọn dân vận dự án giao thông bằng đối thoại, lắng nghe và thấu cảm đã biến một điểm nóng tiềm tàng thành câu chuyện hợp tác. Đây không chỉ là thành công riêng của một xã, mà gợi mở mô hình tái định cư tự nguyện, nơi người dân không bị “đưa đi”, mà chính họ chọn cách ra đi có trách nhiệm và có niềm tin.
32 hộ dân Đạ Tẻh 2: khi di dời mồ mả trở thành quyết định chủ động
Ngày 13.9, Công an xã Đạ Tẻh 2 cho biết đơn vị đã phối hợp chính quyền và các lực lượng chức năng vận động người dân di dời mồ mả, bàn giao mặt bằng phục vụ cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc. Tại thôn Tôn Klong, nhiều phần mộ nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng, chạm trực diện vào nỗi lo lớn nhất: liệu tổ tiên có bị đối xử lạnh lùng, thủ tục có tôn trọng phong tục hay không. Thay vì né tránh, lực lượng dân vận dự án giao thông đã đi thẳng vào mối băn khoăn đó: trực tiếp gặp gỡ, lắng nghe tâm tư, hướng dẫn xác định vị trí, số lượng phần mộ, từng thủ tục di dời để phù hợp với điều kiện mỗi gia đình. Kết quả không đến từ văn bản, mà từ thái độ. 32 hộ dân đã tự nguyện di dời mồ mả người thân ra khỏi phạm vi ảnh hưởng của dự án, bàn giao đất dự án theo phương án của địa phương. Câu nói: “Khi dân đã tin, dân sẽ tự nguyện. Khi dân đã tự nguyện, họ sẽ bàn giao mặt bằng” không còn là khẩu hiệu, mà là mô tả chính xác quá trình này.
Tái định cư tự nguyện: nơi ở mới phải tốt hơn, không chỉ "chấp nhận được"
Nếu giải phóng mặt bằng cao tốc là nửa đầu câu chuyện, thì tái định cư tự nguyện là nửa còn lại – và đây là phần dễ gây mất lòng nhất nếu làm hời hợt. Với người bị thu hồi đất ở, câu hỏi ám ảnh không phải giá bồi thường, mà là: “Về nơi mới, cuộc sống có bằng nơi cũ?”. Phản ứng của Lâm Đồng khá rõ ràng: các khu tái định cư phục vụ cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc ở phường B’Lao đã cơ bản hoàn thành hạ tầng kỹ thuật, với hạ tầng đồng bộ, tiện ích và kết nối giao thông thuận lợi, được chính người dân đánh giá là “điểm sáng”. Ở Đức Trọng, khu tái định cư gần Khu công nghiệp Phú Hội có đường nhựa rộng 8m, đủ điện nước để người dân xây nhà và sống ổn định lâu dài. Đáng chú ý là tâm thế: nhiều hộ không chờ đến phút cuối, mà chủ động nhận đất, xây nhà mới, xem việc di dời như dịp sắp xếp lại cuộc sống. Với những nơi hạ tầng chưa hoàn thiện, chính quyền chấp nhận hỗ trợ thuê nhà tạm để người dân sớm bàn giao mặt bằng, tránh tình trạng “đợi cho xong rồi hãy đi” làm chậm cả tuyến cao tốc.
Khi người dân tự tay tháo dỡ nhà cửa: dân vận bằng hành động, không bằng khẩu hiệu
Các câu chuyện ở tuyến cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương cho thấy một cấp độ đồng thuận khác: người dân không chỉ chấp nhận mà còn trực tiếp hành động. Người thì tháo dỡ nhà cửa, người thu hoạch cây trồng để bàn giao vườn tược, nhường đất cho dự án. Một hộ ở xã Tân Hội đã tự đưa xe vào vườn nhổ cây, thu dọn để kịp tiến độ, sau khi được giải thích rõ lợi ích của cao tốc và chính sách đền bù. Trưởng thôn Ka Jan Ha Song nhận tiền bồi thường từ 2 sào đất rau màu, lập tức đi mua 2 sào đất khác để tiếp tục sản xuất, đồng thời trở thành cầu nối tích cực giữa Ban giải phóng mặt bằng và bà con trong thôn. Ngày càng nhiều hộ dân thu dọn hoa màu, tháo dỡ công trình, bàn giao đất dự án sạch cho đơn vị thi công, biến cuộc chia tay với đất cha ông – tưởng chừng đầy nước mắt – thành quyết định có tính toán, có mục tiêu. Chính quyền tiếp tục đối thoại với những trường hợp chưa đồng thuận, không né tranh luận mà kiên nhẫn giải thích chính sách thu hồi đất, củng cố niềm tin để không ai cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau.
Cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc: kết nối hành lang giao thông và kết nối lòng người
Cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc dài gần 66km, đi qua Đồng Nai và các địa phương Đạ Huoai, Bảo Lâm, Bảo Lộc của Lâm Đồng. Khi hoàn thành, tuyến này cùng cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương sẽ hình thành trục nối từ Dầu Giây đến Prenn, kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với cao nguyên Lâm Viên, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho cả khu vực. Dự án Tân Phú - Bảo Lộc được thực hiện theo hình thức PPP, hợp đồng BOT với tổng mức đầu tư giai đoạn phân kỳ 18.002 tỉ đồng, trong đó vốn Nhà nước tham gia 6.500 tỉ đồng, khởi công ngày 19.12.2025 và dự kiến hoàn thành cuối năm 2028. Những con số 98% hộ đã được phê duyệt bồi thường, hơn 500ha đất sạch đã bàn giao, nhiều khu tái định cư khang trang mọc lên cho thấy sức mạnh của mô hình dân vận đặt niềm tin làm trung tâm. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất không ở phần bê tông và nhựa đường, mà ở việc công tác dân vận dự án giao thông đã trở thành nghệ thuật chạm đến trái tim, biến giải phóng mặt bằng cao tốc từ “cuộc chiến” thành tiến trình đồng thuận, nơi người dân xem mình là chủ thể của phát triển chứ không chỉ là đối tượng bị thu hồi đất.
