Thâm hụt thương mại Mỹ Việt kỷ lục: Ý nghĩa thật sự là gì?
Thâm hụt thương mại Mỹ Việt là mức chênh lệch giữa giá trị hàng hóa Mỹ nhập khẩu từ Việt Nam và giá trị hàng hóa Mỹ xuất khẩu sang Việt Nam, khi phần nhập khẩu lớn hơn nhiều so với phần xuất khẩu trong một giai đoạn xác định. Việt Nam đã vươn lên trở thành đối tác có thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Mỹ trong nửa đầu năm, khi xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này tăng mạnh trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển. Đây không chỉ là một kỷ lục về con số, mà là bước ngoặt trong quan hệ thương mại Mỹ Việt, cho thấy vai trò ngày càng trung tâm của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất châu Á, đồng thời đặt ra câu hỏi: thâm hụt này là cơ hội bền vững hay rủi ro chính sách đang chờ phía trước?
Những ngành hàng nào đang kéo rộng thâm hụt thương mại Mỹ Việt?
Cốt lõi của thâm hụt thương mại Mỹ Việt nằm ở cấu trúc hàng hóa: Việt Nam bán sang Mỹ chủ yếu là sản phẩm công nghiệp chế biến, công nghệ cao, trong khi nhập khẩu từ Mỹ lại thiên về máy móc, thiết bị và nguyên liệu đầu vào. Bảy tháng đầu năm, thương mại hai chiều tiếp tục tăng mạnh, trong đó xuất khẩu của Việt Nam giữ vai trò chủ lực. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là nhóm hàng dẫn dắt, tiếp theo là máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng, dệt may, điện thoại và linh kiện, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ. Theo dữ liệu thống kê Mỹ, khoảng 60% hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ thuộc các nhóm máy móc, điện tử và thiết bị, với sự tham gia của các tập đoàn lớn trong lĩnh vực này. Nói thẳng, thâm hụt kỷ lục của Mỹ đang được “nuôi” chủ yếu bởi điện tử và công nghiệp chế biến do Việt Nam sản xuất (hoặc đồng sản xuất) cho chuỗi cung ứng toàn cầu.
Vì sao thâm hụt tăng mạnh đúng vào lúc chuỗi cung ứng dịch chuyển?
Thâm hụt thương mại Mỹ Việt phình to không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả giao thoa giữa chính sách thương mại 2026 của Mỹ và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng. Chính sách thuế của Mỹ tạo ra sự khác biệt đáng kể giữa các trung tâm sản xuất châu Á, khi mức thuế hiệu dụng với hàng hóa từ một số nền kinh tế cao hơn rõ rệt so với hàng hóa từ Việt Nam. Điều này khuyến khích doanh nghiệp dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam, làm tăng nhanh xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ. Đồng thời, hoạt động sản xuất thực tế của các doanh nghiệp nước ngoài đặt tại Việt Nam đóng vai trò đáng kể trong bức tranh này. Tuy nhiên, “cửa sổ thuế quan” này không vĩnh viễn: việc Mỹ áp thuế 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam theo Mục 301, liên quan đến vấn đề lao động cưỡng bức, thay thế mức thuế toàn cầu tạm thời 10% theo Mục 122, đã là tín hiệu rõ ràng rằng chính sách thương mại 2026 đang chuyển sang giai đoạn giám sát chặt chẽ hơn.
Xuất khẩu tiếp tục khởi sắc: Cơ hội đi cùng rủi ro
Dù đối mặt rào cản thuế mới, triển vọng xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ những tháng cuối năm vẫn được đánh giá là tích cực nếu các nhóm hàng công nghệ và công nghiệp chế biến duy trì đà tăng. Nói cách khác, thâm hụt thương mại Mỹ Việt còn dư địa nới rộng, ít nhất trong ngắn hạn. Tuy nhiên, tiêu chuẩn của thị trường Mỹ đang thay đổi: xuất xứ, truy xuất nguồn gốc, ESG, giảm phát thải, năng lượng sạch, minh bạch chuỗi cung ứng được coi trọng hơn. Lợi thế giá rẻ không còn là nền tảng đủ. Doanh nghiệp Việt Nam phải tăng năng suất, nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đầu tư công nghệ và tự động hóa, đồng thời xây dựng thương hiệu riêng. Nếu chỉ chăm chăm chạy theo số lượng đơn hàng để “bơm” thêm thặng dư, xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ sẽ dễ bị tổn thương trước bất kỳ điều chỉnh thuế quan hay điều tra phòng vệ thương mại nào từ phía Mỹ.
Làm sao nâng chất lượng tăng trưởng và cân bằng hơn quan hệ thương mại Mỹ Việt?
Quan hệ thương mại Mỹ Việt đang bước vào giai đoạn mới khi yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng được đặt ngang hàng với mở rộng quy mô. Về phía Việt Nam, nhập khẩu từ Mỹ – từ máy móc, thiết bị, sản phẩm điện tử đến bông, chất dẻo, thức ăn chăn nuôi, gỗ – đang ngày càng thể hiện vai trò “tiếp sức” cho sản xuất và xuất khẩu. Một phần kim ngạch nhập khẩu hôm nay, nếu được hấp thụ hiệu quả, có thể trở thành năng lực xuất khẩu của ngày mai. Đây chính là điểm mấu chốt: thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam sẽ bớt nhạy cảm hơn về chính trị, nếu nó đi kèm với việc Việt Nam nhập khẩu nhiều hơn công nghệ Mỹ, tăng nội địa hóa và giá trị gia tăng tại chỗ. Doanh nghiệp Việt Nam nên chủ động nhập khẩu công nghệ, dây chuyền hiện đại, trí tuệ nhân tạo, nhà máy thông minh – không chỉ để cân bằng phần nào cán cân thương mại, mà còn để thoát khỏi “cái bẫy gia công rẻ”, đưa quan hệ thương mại Mỹ Việt tiến tới trạng thái cân bằng, hài hòa và bền vững hơn.
