Bước ngoặt trong hiệp định thương mại Mỹ-Việt: từ đàm phán kỹ thuật đến cam kết chính trị
Hiệp định thương mại Mỹ Việt đối ứng, công bằng và cân bằng là một khuôn khổ hợp tác kinh tế mới được hai bên xây dựng với mục tiêu điều chỉnh quan hệ thương mại theo hướng bền vững hơn, giảm mất cân đối, tăng minh bạch, bảo đảm lợi ích tương hỗ và tạo nền tảng dài hạn cho đầu tư, chuỗi cung ứng, cũng như bảo vệ tốt hơn quyền lợi doanh nghiệp và người lao động của cả hai nước.
Điểm đáng chú ý là hiệp định này không xuất hiện trong khoảng trống chính trị mà được hậu thuẫn trực tiếp ở cấp cao nhất. Chiều 21/9 theo giờ địa phương, trong khuôn khổ chuyến công tác tại Hoa Kỳ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR). Ở cuộc tiếp này, ông khẳng định Việt Nam coi quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện với Mỹ là ưu tiên và xem hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư là một trong những trụ cột quan trọng nhất của quan hệ hai nước, trực tiếp đem lại lợi ích cho doanh nghiệp, người dân và đóng góp vào phát triển của mỗi nước. Nói cách khác, hiệp định không chỉ là văn bản kỹ thuật, mà là phép thử mới cho toàn bộ quan hệ kinh tế Mỹ Việt.
Vì sao giờ là thời điểm hiếm có để chốt đàm phán thương mại đối ứng?
Không phải ngẫu nhiên mà đàm phán thương mại đối ứng giữa hai nước được đẩy nhanh ở giai đoạn này. Trong thời gian qua, Việt Nam đã tăng cường các hoạt động hợp tác và mua hàng hóa từ phía Mỹ nhằm thúc đẩy quan hệ thương mại theo hướng cân bằng hơn, đồng thời tạo thêm đơn hàng, việc làm và lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp, người lao động hai nước. Đây là thông điệp chính trị rõ ràng: Việt Nam chủ động xử lý câu chuyện mất cân bằng thương mại thay vì chờ sức ép.
Phía Mỹ đã ghi nhận điều đó. Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ, đánh giá cao nỗ lực của Việt Nam nhằm cân bằng thương mại giữa hai nước. Đồng thời, ông cho biết hai đoàn đàm phán đã nỗ lực rất nhiều, đạt nhiều tiến bộ và đang tiến đến rất gần kết quả cuối cùng. Đây là phát biểu mang tính trấn an doanh nghiệp hai bên: cửa sổ cơ hội đang mở rộng, và nếu chần chừ, bối cảnh chính trị – kinh tế có thể thay đổi. Câu hỏi không còn là “có ký hay không”, mà là “hai bên dám đi xa đến đâu trong cam kết đối ứng”.
Cơ hội hợp tác mới: từ doanh nghiệp xuất khẩu đến người lao động
Điểm tích cực nhất của hiệp định thương mại Mỹ Việt lần này nằm ở tính "đối ứng, công bằng và cân bằng" – nếu giữ vững tinh thần đó khi thực thi. Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ nhận định khi được ký kết và đưa vào thực thi, hiệp định sẽ tiếp tục mở ra những cơ hội, khả năng hợp tác mới giữa hai nước. Nói thẳng, hiệp định là tấm vé để doanh nghiệp hai bên bước sâu hơn vào thị trường của nhau, thay vì chỉ đứng ở vai trò gia công hoặc mua bán ngắn hạn.
Với Việt Nam, ngành xuất khẩu kỳ vọng có thêm đơn hàng ổn định hơn; với Mỹ, các nhà cung cấp hàng hóa, thiết bị, dịch vụ có cơ hội tiếp cận một thị trường đang tăng trưởng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư trực tiếp đem lại lợi ích cho doanh nghiệp, người dân và tạo thêm đơn hàng, việc làm cho người lao động hai nước. Đây là điểm then chốt: nếu hiệp định không chuyển hóa thành việc làm tốt hơn và không gian kinh doanh an toàn hơn, mọi mỹ từ về "đối tác chiến lược" sẽ rơi vào khoảng trống.
Những thách thức cần tháo gỡ trước khi đặt bút ký
Lạc quan là cần thiết, nhưng tự mãn sẽ là sai lầm. Sau khi nghe báo cáo về diễn biến tích cực trong đàm phán hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hoan nghênh kết quả rất tích cực để hướng tới sớm ký kết, tạo khuôn khổ ổn định, lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư giữa hai nước. Đồng thời, ông đề nghị Mỹ có cách tiếp cận tổng thể với các vấn đề thương mại còn tồn tại, trong đó có cả các vấn đề liên quan đến điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974 của Mỹ.
Điều đó cho thấy các khúc mắc về phòng vệ thương mại, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn lao động – môi trường, và nguy cơ các cuộc điều tra đơn phương vẫn là rào cản. Nếu không xử lý khéo, hiệp định có thể bị xói mòn bởi các tranh chấp lẻ tẻ. Mặt khác, yêu cầu "cân bằng" cũng đồng nghĩa Việt Nam phải chuẩn bị cho áp lực mở cửa thị trường nhanh hơn, sâu hơn ở một số lĩnh vực nhạy cảm. Đây là bài kiểm tra thật với năng lực điều tiết của Nhà nước và sức cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa, không chỉ là câu chuyện ngoại giao.
Kết luận: Hiệp định là cơ hội, còn kết quả phụ thuộc vào cách thực thi
Nhìn tổng thể, hiệp định thương mại Mỹ Việt đối ứng là bước phát triển logic của quan hệ kinh tế Mỹ Việt khi hai bên đã nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện và cùng xác định trụ cột kinh tế, thương mại, đầu tư là ưu tiên. Đàm phán đã “rất gần kết quả cuối cùng”, nhưng thành công hay không sẽ được đo không phải ở lễ ký, mà ở những thay đổi cụ thể trong dòng vốn, dòng hàng và chất lượng việc làm.
Từ góc nhìn người viết, hiệp định này là cơ hội hiếm có để Việt Nam chuyển từ vai trò đối tác thương mại “thặng dư nhưng dễ tổn thương” sang vị thế “đối tác cân bằng và đáng tin cậy”. Nhưng để làm được, Việt Nam cần tiếp tục chủ động trong đàm phán thương mại đối ứng, cải cách trong nước theo hướng minh bạch, dự đoán được, đồng thời cùng Mỹ xử lý các bất đồng bằng đối thoại thay vì biện pháp trừng phạt. Nếu nắm bắt tốt, đây có thể là hiệp định đặt nền cho một thập kỷ tăng trưởng mới trong quan hệ kinh tế Mỹ Việt, thay vì chỉ là một văn bản đẹp trong hồ sơ ngoại giao.
