Chiến lược khoáng sản Thái Bình Dương: không chỉ là viện trợ
Chiến lược khoáng sản Thái Bình Dương của Mỹ và Australia là tập hợp các khoản hỗ trợ an ninh, năng lượng và đầu tư cơ sở hạ tầng nhằm gắn kết các quốc đảo vào chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu, đồng thời thu hẹp dư địa ảnh hưởng của Trung Quốc thông qua hiện diện kinh tế, an ninh và ngoại giao khu vực. Tại Diễn đàn các đảo quốc Thái Bình Dương (PIF) ở Palau đầu tháng 9, Mỹ và Australia đồng loạt công bố các gói hỗ trợ mới cho các đảo quốc trong khu vực, từ chống tội phạm xuyên quốc gia đến bảo đảm năng lượng và nâng cấp hạ tầng. Nhìn bề ngoài đây là những chương trình hỗ trợ phát triển, nhưng về bản chất đó là bước đi chiến lược trong cuộc cạnh tranh Mỹ Trung Quốc đang ngày càng gay gắt quanh các tuyến hàng hải và tài nguyên biển sâu.
Cảng mới tại Quần đảo Cook: mảnh ghép của chuỗi cung ứng khoáng sản
Một trong những điểm nhấn của chiến lược Thái Bình Dương là kế hoạch xây dựng cảng mới trên đảo san hô Penrhyn thuộc Quần đảo Cook, được Mỹ và New Zealand cùng tài trợ. Dự án cảng này nằm trong khuôn khổ Thỏa thuận khung khoáng sản thiết yếu ký tháng 2/2026 giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và Quần đảo Cook, đặt mục tiêu hình thành chuỗi cung ứng khoáng sản đa dạng, an toàn và có khả năng chống chịu trước biến động. Theo phát biểu của Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau, đây là hạ tầng mang tính bản lề, nối lợi ích chiến lược của Washington với nguồn tài nguyên biển sâu khu vực, đồng thời khôi phục vai trò lịch sử của Mỹ trong xây dựng cảng và đường băng tại Thái Bình Dương hơn 80 năm trước. Không ngẫu nhiên mà cảng mới được định vị như “phao cứu sinh” cho các cộng đồng xa trung tâm (Pa Enua), bởi nó sẽ cải thiện mạnh mẽ năng lực vận tải biển nội vùng và kết nối liên đảo.
Gói hỗ trợ an ninh và năng lượng: lớp vỏ phát triển cho cuộc cạnh tranh địa chính trị
Song song với dự án cảng, Australia và Mỹ công bố những gói hỗ trợ đáng kể cho các quốc đảo nhằm đối phó các thách thức an ninh, kinh tế và năng lượng. Canberra tập trung vào các chương trình chống buôn lậu ma túy và tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, bao gồm tăng cường giám sát trên không, đào tạo lực lượng cảnh sát và nhân viên kiểm soát biên giới, cùng thúc đẩy hợp tác thực thi pháp luật giữa các nước. Về phía Washington, Thứ trưởng Christopher Landau công bố hỗ trợ tài chính dành cho khu vực, trong đó một phần dùng để mở rộng năng lực dự trữ nhiên liệu và hỗ trợ ổn định lưới điện tại các đảo quốc. Các biện pháp này rõ ràng mang lại lợi ích thiết thực cho người dân – từ an ninh tốt hơn đến nguồn cung năng lượng ổn định – nhưng đồng thời cũng củng cố vị thế Mỹ và Australia như những đối tác không thể thiếu trong hạ tầng và an ninh Thái Bình Dương.
Giảm ảnh hưởng Trung Quốc bằng hạ tầng và chuỗi cung ứng khoáng sản
Theo giới phân tích, các cam kết tài chính mới của Mỹ và Australia là phản ứng trực tiếp trước việc Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng qua viện trợ, đầu tư cơ sở hạ tầng và hợp tác an ninh tại Thái Bình Dương. Cách tiếp cận của Washington và Canberra là thay vì đối đầu công khai, họ dùng chiến lược hạ tầng và chuỗi cung ứng khoáng sản để tạo ràng buộc lợi ích dài hạn với các đảo quốc. Cảng Penrhyn không chỉ phục vụ mục tiêu phát triển khoáng sản thiết yếu, mà còn là biểu tượng cho mô hình “đầu tư có trách nhiệm, tuân thủ tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị”, như nội dung thỏa thuận khung giữa Mỹ và Quần đảo Cook đã nêu. Khi hạ tầng cảng biển, an ninh năng lượng và năng lực thực thi pháp luật đều gắn với các sáng kiến của Mỹ–Australia, việc Trung Quốc mở rộng thêm “không gian cơ sở hạ tầng” sẽ trở nên khó khăn hơn, bởi các quốc đảo có thêm lựa chọn và không phải phụ thuộc vào một đối tác duy nhất.
Kết luận: Thái Bình Dương thành điểm nóng mới của cuộc cạnh tranh khoáng sản
Chiến lược Thái Bình Dương của Mỹ và Australia đang chuyển trọng tâm từ lời hứa viện trợ sang các cam kết cụ thể về chuỗi cung ứng khoáng sản và đầu tư cơ sở hạ tầng. Dự án cảng tại Quần đảo Cook, cùng những gói hỗ trợ an ninh và năng lượng, cho thấy hai nước muốn khóa chặt khu vực vào mạng lưới đối tác của mình, trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ Trung Quốc khó có dấu hiệu hạ nhiệt. Về phía các đảo quốc, đây là cơ hội để nâng cấp hạ tầng, tăng kết nối liên đảo và cải thiện an ninh, miễn là họ giữ được nguyên tắc “người dân là bên hưởng lợi lớn nhất” như tuyên bố của Thủ tướng Quần đảo Cook Mark Brown. Tương lai Thái Bình Dương sẽ được định hình không chỉ bởi dòng tiền viện trợ, mà bởi việc ai kiểm soát các nút hạ tầng, cảng biển và chuỗi cung ứng khoáng sản đang trỗi dậy ở khu vực này.
