Một chiến lược quân sự – ngoại giao gắn liền trong Indo-Pacific
Chiến lược mở rộng hiện diện của quân sự Mỹ Thái Bình Dương là việc Washington tăng quyền tiếp cận cơ sở quân sự Australia kết hợp với gói hỗ trợ an ninh, kinh tế và năng lượng dành cho các quốc đảo Thái Bình Dương, nhằm củng cố liên minh Mỹ Australia và tái cân bằng ảnh hưởng địa chính trị trong khu vực Indo-Pacific.
Điểm then chốt không phải là vài căn cứ hay một khoản hỗ trợ đơn lẻ, mà là sự lồng ghép có chủ đích giữa sức mạnh cứng và mềm. Số liệu của Viện nghiên cứu Nautilus cho thấy Mỹ có thể tiếp cận 110 trong tổng số 168 cơ sở quân sự tại Australia. Song song, tại Diễn đàn các đảo quốc Thái Bình Dương ở Palau, Mỹ và Australia công bố các gói hỗ trợ mới dành cho các quốc đảo nhằm tăng cường an ninh và khả năng ứng phó với thách thức kinh tế, năng lượng và tội phạm xuyên quốc gia. Đây không còn là những động thái rời rạc, mà là dấu hiệu một chiến lược Indo-Pacific đang được triển khai có hệ thống, với mục tiêu rõ ràng: duy trì ưu thế cấu trúc của Mỹ trong trật tự khu vực.
110 cơ sở quân sự Australia và mạng lưới triển khai nhanh của Mỹ
Việc Mỹ có thể tiếp cận 110 cơ sở quân sự Australia là bước nhảy vọt về chiều sâu chiến lược. Đây không chỉ là con số ấn tượng cho mục đích thống kê; nó cho thấy liên minh Mỹ Australia đang trở thành xương sống cho hiện diện quân sự Mỹ Thái Bình Dương. Trong 92 cơ sở quốc phòng mà quân đội Mỹ được tiếp cận, một số được dùng để thu thập thông tin tình báo, khai thác dữ liệu vệ tinh cho xác định mục tiêu và thu thập tín hiệu liên lạc. Những cơ sở khác phục vụ huấn luyện, bao gồm chương trình luân chuyển khoảng 2.500 lính thủy đánh bộ Mỹ trong mùa khô tại Vùng Lãnh thổ Bắc Australia.
Quan trọng hơn, một số cơ sở được dùng làm kho dự trữ vũ khí, đạn dược, nhiên liệu và nơi bố trí sẵn khí tài như máy bay Osprey, nhằm bảo đảm khả năng triển khai nhanh nếu xảy ra xung đột ở Thái Bình Dương. Pine Gap đóng vai trò hỗ trợ xác định mục tiêu cho các chiến dịch quân sự của Mỹ ở nước ngoài, trong khi Bradshaw là căn cứ huấn luyện có diện tích tương đương đảo Cyprus và Bandiana là trung tâm dự trữ hậu cần chiến lược. Nói cách khác, cơ sở quân sự Australia đang được tích hợp vào một mạng lưới tác chiến – hậu cần liên hoàn, cho phép Mỹ phản ứng nhanh hơn bất kỳ đối thủ nào trong khu vực.
Sức mạnh của liên minh Mỹ Australia: nền tảng pháp lý và chính trị
Không có liên minh Mỹ Australia, sẽ không tồn tại một mức độ mở cửa cơ sở như hiện nay. Thỏa thuận về bố trí lực lượng giữa hai nước quy định lực lượng và các nhà thầu Mỹ được tiếp cận, sử dụng không bị cản trở một số cơ sở quốc phòng tại Australia, đồng thời phải tôn trọng đầy đủ chủ quyền của Canberra. Đây là điểm cân bằng tinh tế: Australia duy trì chủ quyền, Mỹ nhận được quyền tiếp cận sâu rộng. Dự kiến từ năm 2027, tối đa 1.200 quân nhân Mỹ sẽ được luân chuyển tới căn cứ tàu ngầm HMAS Stirling gần Fremantle, bang Tây Australia.
Về bản chất, liên minh Mỹ Australia đang chuyển từ mô hình “đối tác phòng thủ” sang “đối tác chia sẻ hạ tầng chiến lược”. Khi các nhà thầu quốc phòng Mỹ được tiếp cận 42 cơ sở tại Australia để sản xuất, thử nghiệm và huấn luyện các hệ thống vũ khí triển khai toàn cầu, biên giới giữa hậu phương và tiền tuyến bị làm mờ. Đây là bước leo thang chính trị không nhỏ, bởi nó gắn nền công nghiệp quốc phòng Australia vào chuỗi giá trị an ninh do Mỹ định hướng. Câu hỏi đặt ra cho khu vực là: mức độ phụ thuộc lẫn nhau này sẽ củng cố ổn định hay kéo cả liên minh vào vòng xoáy đối đầu mới?
Hỗ trợ quốc đảo Thái Bình Dương: mặt mềm của chiến lược quyền lực
Trong khi mở rộng mạng lưới căn cứ, Washington và Canberra đồng thời đẩy mạnh một mặt trận mềm: hỗ trợ các quốc đảo Thái Bình Dương. Tại Diễn đàn các đảo quốc Thái Bình Dương (PIF) ở Palau, hai bên công bố các khoản hỗ trợ mới nhằm tăng cường an ninh, cải thiện khả năng ứng phó với thách thức kinh tế, năng lượng và tội phạm xuyên quốc gia. Thủ tướng Australia Anthony Albanese nêu rõ mục tiêu là chống buôn lậu ma túy, tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, tăng cường giám sát trên không, đào tạo cảnh sát và nhân viên kiểm soát biên giới, cũng như thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực.
Về phía Mỹ, khoản hỗ trợ dành riêng cho lĩnh vực năng lượng tập trung vào mở rộng năng lực dự trữ nhiên liệu và ổn định lưới điện, giúp các quốc đảo tăng sức chống chịu. Theo các chuyên gia, những cam kết tài chính mới phản ánh nỗ lực của Mỹ và Australia nhằm tăng cường hiện diện và quan hệ với các quốc đảo Thái Bình Dương, trong bối cảnh Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng thông qua viện trợ, dự án hạ tầng và hợp tác an ninh. Nói cách khác, hỗ trợ quốc đảo Thái Bình Dương là phần không thể tách rời của chiến lược Indo-Pacific: ai xây được niềm tin lâu dài, người đó định hình trật tự khu vực.
Cân bằng ảnh hưởng địa chính trị: cơ hội và rủi ro cho khu vực
Chuỗi động thái từ mở rộng quyền tiếp cận cơ sở quân sự Australia đến các gói hỗ trợ quốc đảo Thái Bình Dương cho thấy Mỹ và Australia đang tìm cách tái cân bằng ảnh hưởng địa chính trị Indo-Pacific. Mạng lưới cơ sở quân sự Australia tích hợp sâu với quân sự Mỹ Thái Bình Dương tạo cho Washington ưu thế triển khai nhanh và thu thập thông tin trên diện rộng. Trong khi đó, viện trợ an ninh, kinh tế, năng lượng giúp củng cố lòng tin, hạn chế khoảng trống quyền lực mà các cường quốc khác có thể tận dụng.
Tuy vậy, chiến lược này cũng mang rủi ro không nhỏ. Càng gắn kết chặt chẽ với liên minh Mỹ Australia, các quốc đảo và cả Australia càng có nguy cơ bị kéo sâu vào các cạnh tranh chiến lược mà họ không hoàn toàn kiểm soát. Đối với khu vực, thách thức là biến mạng lưới liên minh này thành “hàng rào an ninh” chứ không phải “bức tường chia rẽ”. Kết luận hợp lý là: sự hiện diện quân sự sâu rộng của Mỹ chỉ có thể đem lại ổn định nếu song hành với minh bạch, tôn trọng chủ quyền và các kênh đối thoại mở, nơi lợi ích của các nước nhỏ được lắng nghe thay vì bị áp đặt.
