Quy định mới: Siết phương thức xét tuyển để giảm rối cho thí sinh
Quy định giới hạn phương thức xét tuyển đại học là chủ trương Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào dự thảo Thông tư sửa đổi về tuyển sinh, theo đó mỗi cơ sở đào tạo chỉ được dùng tối đa 5 phương thức xét tuyển chung và mỗi ngành học đại học chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức, nhằm thu hẹp sự phức tạp, chuẩn hóa cách xét điểm và giảm gánh nặng lựa chọn cho học sinh, phụ huynh ngay từ kỳ tuyển sinh sắp tới. Ở mức căn bản, đây là một cuộc “dọn dẹp” lại bản đồ tuyển sinh đại học vốn đã trở nên rối rắm sau nhiều năm các trường tự do mở ra hàng loạt cách tuyển, từ điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, đánh giá năng lực, xét chứng chỉ, đến các bài thi riêng. Khi mọi thứ được thu về một số phương thức giới hạn, trách nhiệm chọn lọc sẽ dịch chuyển mạnh về phía nhà trường, thay vì để thí sinh ôm một “ma trận” lựa chọn khó kiểm soát.
Các con số quan trọng: 5 phương thức cho trường, 3 cho mỗi ngành
Theo dự thảo, từ ngày 1/1/2027, Bộ GD&ĐT sẽ áp dụng trần số lượng phương thức xét tuyển đại học trên toàn hệ thống: mỗi cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh chung, còn mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo riêng chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển đại học. Đáng chú ý, từ năm 2028, con số này cho từng ngành sẽ giảm xuống chỉ còn 1 phương thức, không kể xét tuyển thẳng và đối tượng cử tuyển. Một điểm kỹ thuật nhưng rất quan trọng là tất cả điểm xét tuyển phải được quy đổi về cùng thang điểm 30, kèm công thức xác định độ lệch giữa các tổ hợp do Bộ hướng dẫn để bảo đảm công bằng giữa thí sinh. Trích dẫn đáng chú ý trong dự thảo là: “Cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh; mỗi ngành đào tạo, chương trình đào tạo sử dụng tối đa 3 phương thức tuyển sinh áp dụng từ năm 2027 và 1 phương thức áp dụng từ năm 2028”.
Tác động đến học sinh và phụ huynh: Ít cửa nhưng rõ đường
Phần quan trọng nhất với thí sinh không nằm ở số lượng phương thức, mà ở việc luật chơi trở nên rõ ràng và thống nhất hơn. Khi mỗi ngành học đại học chỉ có tối đa 3 phương thức xét tuyển đại học, học sinh và gia đình sẽ phải từ bỏ tư duy “đăng ký cho chắc, càng nhiều càng tốt” để xây dựng chiến lược thi đại học gọn và có trọng tâm. Điểm sàn đầu vào cho nguồn xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT cũng được định rõ: thí sinh phải có tổng điểm 3 môn theo tổ hợp xét tuyển đạt tối thiểu 15 điểm trên thang điểm 30. Cùng lúc, Bộ yêu cầu các trường không được thu thêm bất kỳ khoản lệ phí xét tuyển nào khác với thí sinh đã đăng ký qua Hệ thống xét tuyển chung, và không được yêu cầu nộp lại các giấy tờ đã có trên cơ sở dữ liệu quốc gia. Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính vốn khiến phụ huynh mệt mỏi trong mùa tuyển sinh.
Trường đại học buộc phải “chọn mặt gửi vàng” với 3 phương thức
Với trần 5 phương thức cho toàn trường và 3 phương thức cho mỗi ngành, các cơ sở đào tạo không thể tiếp tục trải rộng quá nhiều cách tuyển sinh chỉ để tăng số lượng hồ sơ. Họ phải xác định đâu là các phương thức xét tuyển đại học phù hợp nhất với đặc thù ngành, năng lực người học và năng lực kiểm định của mình. Ở các ngành đặc thù như giáo viên, sức khỏe, pháp luật, nếu sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT làm căn cứ, chương trình phải đáp ứng đồng thời Chuẩn chương trình đào tạo (nếu có) và ngưỡng đầu vào do Bộ quy định hằng năm. Nếu không dùng điểm thi tốt nghiệp THPT, yêu cầu học lực lớp 12 tối thiểu loại Giỏi đối với phần lớn chương trình sức khỏe và giáo viên, một số ngành như Điều dưỡng, Y học dự phòng, Hộ sinh, Kỹ thuật xét nghiệm, giáo dục thể chất, âm nhạc, mỹ thuật được áp dụng mức Khá trở lên. Trong bối cảnh đó, từng trường sẽ phải công bố rõ ràng cách tuyển từng ngành và chịu trách nhiệm về chất lượng đầu vào.
Cơ hội mới cho học sinh trung học nghề và người học hệ bằng cấp khác
Một điểm tích cực nhưng ít được chú ý trong dự thảo là việc mở thêm cửa vào đại học cho học sinh trung học nghề và người đã có bằng trung cấp, cao đẳng. Bộ đề xuất bổ sung nguồn xét tuyển dành cho học sinh tốt nghiệp trung học nghề: thí sinh phải đạt ngưỡng điểm thi tốt nghiệp trung học nghề do Bộ công bố hằng năm, đồng thời có điểm học tập 3 năm xếp loại Giỏi với khối ngành sư phạm, sức khỏe, pháp luật, hoặc Khá với các ngành khác, mới đủ điều kiện đăng ký xét tuyển vào các chương trình cùng nhóm ngành. Với người đã có bằng trung cấp, yêu cầu 36 tháng kinh nghiệm đúng chuyên môn; bằng cao đẳng nhưng chưa có bằng THPT cần 24 tháng kinh nghiệm. Song song, dự thảo cũng đưa ra ngưỡng đầu vào riêng với người tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng nhóm ngành giáo viên, sức khỏe cấp phép hành nghề và pháp luật, đòi hỏi bằng loại Giỏi (trung cấp) hoặc Khá (cao đẳng). Nhìn tổng thể, chính sách mới vừa siết đầu vào theo hướng chất lượng, vừa mở rộng đường học tiếp cho những người đi đường vòng vào đại học.
