Tiếng Anh ở trường học: không còn là môn học đứng một mình
Môi trường học tiếng Anh trong trường học là toàn bộ không gian mà học sinh được tiếp xúc, thực hành và giao tiếp tiếng Anh, từ tiết học chính khóa, hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, phát thanh, cho đến bảng thông báo, sinh hoạt tập thể, nơi ngoại ngữ trở thành ngôn ngữ sử dụng thường xuyên chứ không chỉ là kiến thức để làm bài kiểm tra. Những năm gần đây, nhiều trường đã chuyển từ tư duy “dạy xong giáo trình” sang tư duy “tạo hệ sinh thái tiếng Anh”, chủ động mở rộng không gian sử dụng ngôn ngữ trên sân trường, trong lớp khác môn và trong cộng đồng xung quanh. Đây là bước chuyển quan trọng: nếu tiếng Anh vẫn bị nhốt trong sách vở, chúng ta sẽ tiếp tục có những thế hệ học sinh nhiều điểm số nhưng ít khả năng giao tiếp tiếng Anh tự tin ngoài đời. Nhìn vào loạt mô hình mới, có thể nói: ai còn nghĩ tiếng Anh chỉ là một môn học thì đang đi chậm hơn học sinh của mình.
Từ tiết học đến sân trường: trường học tự xây môi trường giao tiếp tiếng Anh
Điểm đáng chú ý là các trường đang chủ động thiết kế môi trường học tiếng Anh chứ không chờ vào điều kiện lý tưởng. Tại Trường THPT Nguyễn Diêu, việc tạo không gian sử dụng tiếng Anh bắt đầu từ đổi mới phương pháp dạy trong lớp đến mở rộng cơ hội thực hành ngoài giờ chính khóa. Giáo viên tăng hoạt động giao tiếp, khuyến khích học sinh dùng tiếng Anh trong tình huống đơn giản, đánh giá bằng thuyết trình, dự án, sản phẩm học tập. Đây là cách buộc học sinh dùng tiếng Anh để làm việc, không chỉ để thi. Ở bậc tiểu học, Trường Tiểu học Kon Dơng số 1 với 774 học sinh và 36 giáo viên đã tổ chức sinh hoạt, giao lưu, hội thi để rèn kỹ năng nghe, nói, tạo phản xạ giao tiếp tiếng Anh học sinh ngay từ nhỏ. Những cách làm linh hoạt này giúp việc học ngoại ngữ gắn với thực tế, từng bước hình thành môi trường sử dụng tiếng Anh trong trường học.
Câu lạc bộ tiếng Anh và hoạt động trải nghiệm: nơi học sinh thử sức như ngoài đời
Nếu lớp học là nơi học sinh xây nền tảng, thì câu lạc bộ tiếng Anh, sân khấu và phát thanh là nơi các em học cách dùng tiếng Anh như một công cụ biểu đạt. Trường THCS Lương Thế Vinh không chỉ dừng ở tiết ngoại ngữ mà hướng đến mở rộng sử dụng tiếng Anh sang hoạt động giáo dục, từng bước hỗ trợ học một số nội dung Toán, Khoa học tự nhiên bằng ngoại ngữ. Nhà trường duy trì CLB tiếng Anh, chương trình phát thanh măng non song ngữ hằng tháng và tổ chức văn nghệ “Our Amazing Stage” để học sinh hùng biện, kể chuyện, đóng kịch bằng tiếng Anh. Cũng với tinh thần đó, Trường THCS và THPT Y Đôn duy trì câu lạc bộ tiếng Anh hằng tuần với hùng biện, tranh biện, kể chuyện bằng tiếng Anh, đồng thời bố trí bảng thông báo, khẩu hiệu song ngữ Việt – Anh trong khuôn viên trường để học sinh được bao quanh bởi ngôn ngữ. Khi học sinh phải dùng tiếng Anh để diễn thuyết, diễn kịch, bàn luận, các em buộc phải vượt qua ngại ngùng, và chính ở không gian này, sự tự tin mới được hình thành.
Khi Toán học nói tiếng Anh: công nghệ và CLIL mở rộng biên giới lớp học
Một bước đi táo bạo là đưa tiếng Anh vào các môn học khác, đặc biệt là những môn được xem là “khó nhằn” như Toán. Tại Trường THCS và THPT Y Đôn, cô Lê Thị Thu Hiền tiên phong dạy Toán bằng tiếng Anh từ khối 12 và tiếp tục với khối 10, mỗi tháng ít nhất một bài, tùy nội dung và khả năng tiếp nhận của học sinh. Mục tiêu của cô không phải biến giờ Toán thành giờ học tiếng Anh mà tạo cơ hội để học sinh làm quen với việc dùng ngoại ngữ trong một môn khác. Khi chuẩn bị bài, cô dùng AI và công nghệ số để xây dựng tình huống, hình ảnh, hoạt động phù hợp, giúp học sinh vừa làm quen với thuật ngữ Toán bằng tiếng Anh, vừa rèn kỹ năng trao đổi, trình bày kiến thức. Những bài Toán được dạy bằng tiếng Anh, ứng dụng AI và công nghệ số từng bước đổi mới cách học, giúp học sinh chủ động tiếp cận kiến thức. Việc xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên đã mang lại chuyển biến tích cực: tỷ lệ học sinh đạt chuẩn đầu ra theo khung CEFR tăng; nhiều em tự tin giao tiếp với người nước ngoài trong hoạt động giao lưu văn hóa.
Từ chỉ thị đến hệ sinh thái tiếng Anh: trường học phải dám đi xa hơn “phong trào”
Điều khiến xu hướng mở rộng tiếng Anh ở trường học trở nên rõ ràng không chỉ là nỗ lực của từng giáo viên mà còn là định hướng cấp tỉnh. Ngày 17-8-2026, UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 18/CT-UBND về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026–2027, yêu cầu tăng cường dạy và học ngoại ngữ, ngôn ngữ các nước láng giềng; từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học. Năm học 2026–2027, nhiệm vụ này tiếp tục được triển khai, các cơ sở giáo dục cụ thể hóa bằng những cách làm phù hợp, tạo thêm cơ hội để học sinh thực hành và sử dụng tiếng Anh trong môi trường học đường. Trường THCS và THPT Y Đôn chọn mô hình “English as a School Language”, coi tiếng Anh là ngôn ngữ giao tiếp, học tập và sinh hoạt tập thể, bồi dưỡng giáo viên theo phương pháp CLIL, thí điểm nền tảng tiếng Anh AI cá nhân hóa EnglishPLS để học sinh luyện tập mọi lúc, mọi nơi theo lộ trình riêng. Theo ông Nguyễn Xuân Thành, việc ứng dụng nền tảng này là bước đi đưa công nghệ vào hỗ trợ dạy và học tiếng Anh, tạo thêm cơ hội để học sinh chủ động rèn luyện. Nếu các trường xem chỉ thị là cơ hội xây một cộng đồng dùng tiếng Anh hằng ngày, chứ không phải phong trào nhất thời, thì mục tiêu biến tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai sẽ bớt xa vời hơn nhiều.
