Nâng công suất sân bay: tham vọng phát triển hay nguy cơ quá tải nguồn lực?
Nâng công suất sân bay là quá trình điều chỉnh quy hoạch, đầu tư hạ tầng và tổ chức khai thác để một cảng hàng không có thể phục vụ số lượng hành khách và hàng hóa lớn hơn, đáp ứng nhu cầu đi lại, du lịch và giao thương đang tăng nhanh trên từng địa bàn, đồng thời giữ được tiêu chuẩn an toàn bay và kết nối hiệu quả với hệ thống giao thông, đô thị, kinh tế vùng xung quanh. Trong bối cảnh hạ tầng hàng không Việt Nam đang chịu áp lực tăng trưởng, việc sân bay Phú Bài ở Huế và cảng hàng không quốc tế Cần Thơ cùng được đặt lên bàn quy hoạch với những mục tiêu công suất mới cho thấy một bước chuyển quan trọng: địa phương không muốn bị tụt lại phía sau trong cuộc đua thu hút dòng khách và đầu tư, nhưng nếu thiếu nguồn lực, sự phối hợp và tầm nhìn không gian, những tham vọng này có thể biến thành các dự án kéo dài, chắp vá.
Phú Bài: Huế đòi hỏi công suất 7 triệu khách, quyết không chấp nhận kịch bản "nhỏ bé"
UBND TP Huế đã gửi văn bản đề nghị Bộ Xây dựng điều chỉnh công suất thiết kế Cảng hàng không quốc tế Phú Bài đến năm 2030 từ 4 triệu lên 7 triệu hành khách/năm. Động thái này cho thấy Huế không chấp nhận một sân bay bị bó chặt trong khung năng lực khi du lịch và dịch vụ tăng tốc, cùng nhu cầu mở thêm các đường bay quốc tế. Huế hiện đặt mục tiêu đón 7 – 7,5 triệu lượt khách trong năm 2026; chỉ 8 tháng đầu năm, địa phương đã đạt 5,817 triệu lượt khách, tăng 26,4% so với cùng kỳ, trong đó khách quốc tế tăng 35% lên 1,756 triệu lượt. "UBND TP Huế đề nghị nâng cấp công suất của Cảng hàng không quốc tế Phú Bài đến năm 2023 lên 7 triệu hành khách/năm". Về bản chất, thành phố đang dùng các con số tăng trưởng để buộc quy hoạch sân bay phải đi cùng tầm nhìn đô thị Thừa Thiên Huế trước đây, vốn từng xác định Phú Bài phải đạt khoảng 7 triệu hành khách/năm vào 2030 và 12 triệu vào 2050.
Không chỉ nhà ga: bài toán hạ tầng đồng bộ cho sân bay Phú Bài
Nếu chỉ nâng công suất trên giấy mà hạ tầng không theo kịp, sân bay Phú Bài sẽ đối mặt cảnh tắc nghẽn và gián đoạn khai thác. UBND TP Huế đề nghị tư vấn quy hoạch phải bám sát Nghị định 205 về cảng hàng không, sân bay và rà soát quy mô công suất trên cơ sở định hướng phát triển mới của địa phương. Quan trọng hơn, thành phố yêu cầu nghiên cứu phương án đầu tư hệ thống đường cất hạ cánh, đường lăn theo hướng vừa nâng cấp vừa duy trì hoạt động, tránh phải đóng cửa sân bay khi cải tạo. Huế cũng đề nghị Bộ Xây dựng phối hợp Bộ Tài chính đưa phương án nâng cấp hạ tầng này vào kế hoạch đầu tư. Đây là điểm mấu chốt của hạ tầng hàng không Việt Nam: công suất thiết kế có thể sửa bằng vài dòng trong quyết định, nhưng để thi công mà không "bóp nghẹt" hoạt động khai thác, cần một lộ trình vốn, công nghệ và tổ chức vận hành rất cụ thể. Nếu không, câu chuyện mở rộng cảng hàng không dễ trở thành chuỗi dự án dang dở, nâng cấp chỗ này lại gây tắc nghẽn chỗ khác.
Cần Thơ: quy hoạch lớn trong khi sản lượng còn thấp, chọn hướng đi nào?
Ở phía Nam, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã ký quyết định thành lập Hội đồng thẩm định Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Hồ sơ quy hoạch định hướng sân bay này đạt cấp 4E theo tiêu chuẩn ICAO, với công suất thiết kế 2,5 triệu hành khách và 30.000 tấn hàng hóa mỗi năm đến 2030, và nâng lên 4,5 triệu hành khách cùng 70.000 tấn hàng hóa vào năm 2050. Đáng chú ý, việc rà soát nội dung kỹ thuật diễn ra trong bối cảnh sản lượng thực tế của Cần Thơ còn thấp hơn công suất quy hoạch hiện tại. Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) yêu cầu kiểm tra lại ký hiệu đường cất hạ cánh, cập nhật hiện trạng phương thức bay PBN và bổ sung dữ liệu về các trạm radar, hệ thống quan trắc khí tượng tự động AWOS, giấy phép đài DVOR/DME. "Việc thành lập Hội đồng thẩm định là bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ". Nghĩa là, trước khi bàn chuyện mở rộng cảng hàng không, sân bay này còn phải giải quyết bài toán khai thác hiệu quả và chuẩn hóa hạ tầng hiện hữu.
Hạ tầng hàng không Việt Nam cần tầm nhìn vùng, không chỉ là cuộc đua công suất
Hai câu chuyện sân bay Phú Bài và Cần Thơ cho thấy một xu hướng chung: địa phương muốn đẩy nhanh mở rộng cảng hàng không để đón cơ hội du lịch, logistics, nhưng hạ tầng, nguồn lực và phối hợp thể chế là rào cản lớn. Với Phú Bài, Huế đã chủ động gửi ý kiến vào hồ sơ quy hoạch chi tiết và kiến nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo Cục Hàng không Việt Nam nghiên cứu nâng công suất thiết kế lên 7 triệu hành khách/năm. Thành phố còn đề nghị Bộ Xây dựng phối hợp Bộ Tài chính để đưa các hạng mục nâng cấp vào kế hoạch đầu tư. Còn tại Cần Thơ, Hội đồng thẩm định do Thứ trưởng Bộ Xây dựng làm Chủ tịch được lập với sự tham gia của nhiều bộ, ngành, địa phương và các tổng công ty hàng không. Đây là cấu trúc phối hợp cần thiết, nhưng chưa đủ nếu thiếu một tầm nhìn liên kết vùng: miền Trung cần Phú Bài đóng vai trò cửa ngõ, ĐBSCL cần Cần Thơ trở thành đầu mối hàng không, nhưng phải tính đến mạng lưới đường bộ, đường thủy, nhu cầu thực tế và năng lực tài chính. Kết luận rõ ràng là, nâng công suất sân bay không thể chỉ là cuộc đua ghi thêm vài triệu khách trong bản quy hoạch; đó phải là quá trình thiết kế lại hạ tầng hàng không Việt Nam theo hướng dài hạn, đồng bộ và gắn chặt với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội từng vùng.
