Từ quyết định 1901 đến áp lực đổi mới toàn diện
Lộ trình Đại học Hàng hải Việt Nam trở thành trường trọng điểm quốc gia về đào tạo hàng hải và nghiên cứu phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển là quá trình tái cấu trúc sâu rộng chương trình đào tạo, năng lực nghiên cứu và hợp tác quốc tế, nhằm đáp ứng yêu cầu chiến lược quốc gia biển mạnh, kinh tế biển xanh và thị trường lao động toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Theo Quyết định 1901 của Thủ tướng, đây không chỉ là một danh hiệu mà là cam kết về chất lượng đầu ra và năng lực dẫn dắt hệ thống. Phát biểu tại Lễ giao nhiệm vụ năm học 2026–2027 ngày 22/9, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà yêu cầu nhà trường “chuyển từ định hướng sang kết quả cụ thể, từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển và đo lường đầu ra”. Nói cách khác, trường phải chứng minh bằng con số, sản phẩm và nhân lực chứ không bằng thành tích hình thức.
Bốn yêu cầu trọng tâm: đào tạo gắn kinh tế biển, quản trị hiện đại
Thông điệp quan trọng nhất của Thứ trưởng Phạm Minh Hà là: muốn trở thành trường trọng điểm quốc gia, Đại học Hàng hải Việt Nam phải tái thiết mô hình đào tạo hàng hải quanh nhu cầu kinh tế biển và chiến lược kinh tế xanh, thay vì dạy theo những gì mình có. Chương trình phải tăng thực hành, thực tập tại doanh nghiệp, cập nhật chuyển đổi xanh, tự động hóa, dữ liệu và AI; đây là những năng lực sống còn của sĩ quan, kỹ sư và chuyên gia logistics trong thập niên tới. Song song, ông gợi mở bốn nhóm nội dung: đổi mới quản trị gắn tự chủ và trách nhiệm giải trình; nâng cao chất lượng đội ngũ và thu hút người học quốc tế; tạo chuyển biến thực chất về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số; và siết kỷ cương học thuật, chống bệnh thành tích, gian lận thi cử, cấp bằng. Nếu nhà trường chỉ mở thêm chuyên ngành mà không thay đổi cách quản trị và đo lường, vị thế “trường trọng điểm quốc gia” sẽ rỗng nghĩa.
Năng lực nghiên cứu, đội ngũ giảng viên và tàu huấn luyện: lợi thế cần được khai thác
Về tiềm lực, Đại học Hàng hải Việt Nam đang sở hữu quy mô hơn 27.000 sinh viên, học viên với 55 chương trình đào tạo đại học, 19 chương trình đào tạo thạc sĩ và 9 chương trình đào tạo tiến sĩ; gần 1.000 cán bộ, giảng viên, nhân viên, trong đó 42% là giáo sư, phó giáo sư. Trường đã có 20 chương trình được kiểm định, 4 chương trình đạt chuẩn AUN-QA, cùng hệ thống phòng thí nghiệm, mô phỏng và tàu huấn luyện VMU Việt – Hàn phục vụ nghiên cứu và thực hành. Theo quan điểm của người viết, đây là nền tảng hiếm có, nhưng giá trị chỉ xuất hiện khi nghiên cứu hướng vào các bài toán thực tế của hàng hải và kinh tế biển, tạo ra sản phẩm chuyển giao ứng dụng được trong đóng tàu, vận tải, cảng biển, điện gió ngoài khơi hay môi trường biển. Thứ trưởng yêu cầu trường “ưu tiên thu hút giảng viên trình độ cao, chuyên gia thực tiễn, tạo điều kiện để giảng viên trẻ được đào tạo, tham gia mạng lưới nghiên cứu quốc tế”, cho thấy đội ngũ chính là năng lực cạnh tranh cốt lõi.
Hội nhập quốc tế và tuyển sinh sinh viên nước ngoài: thước đo vị thế mới
Không thể nói tới trường trọng điểm quốc gia mà bỏ qua chuẩn mực quốc tế. Năm vừa qua, Đại học Hàng hải Việt Nam được một trường hàng hải tại Ấn Độ và một quỹ quốc tế bình chọn là Trường Đại học Hàng hải xuất sắc nhất toàn cầu, đồng thời được Hiệp hội các Trường Đại học Hàng hải quốc tế (IAMU) bầu vào Hội đồng điều hành nhiệm kỳ 2027–2029. Trường cũng ký nhiều biên bản hợp tác với đại học, học viện uy tín trong các mạng lưới IAMU, AMFUF. Đáng chú ý, ngày càng nhiều sinh viên nước ngoài từ Na Uy, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ma-rốc, Nam Phi, Vanuatu, Ấn Độ đến học tập, nghiên cứu tại trường; đây là tín hiệu cho thấy sức hút đào tạo hàng hải đã vượt biên giới. Tuy vậy, theo người viết, nếu không tiếp tục cắt giảm thủ tục, hồ sơ không cần thiết để giảng viên tập trung cho chuyên môn và người học, sức cạnh tranh với các trường hàng hải hàng đầu thế giới sẽ khó duy trì.
Từ trường chuyên ngành đến trung tâm quốc gia về kinh tế biển
Điểm quan trọng trong tiến trình này là Đại học Hàng hải Việt Nam không còn là một trường chuyên ngành đơn thuần, mà đang được kỳ vọng thành trung tâm quốc gia về đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ cho kinh tế biển. Đội ngũ sĩ quan, kỹ sư của trường hiện đã làm chủ tàu siêu lớn của các chủ tàu nước ngoài, thiết kế tàu theo tiêu chuẩn Nhật Bản, và đảm nhiệm vị trí then chốt trong quản lý, khai thác cảng biển, vận tải, giàn khoan, điện gió ngoài khơi, logistics và môi trường biển, kể cả tại nhiều doanh nghiệp lớn của Bộ Quốc phòng. Ghi nhận những đóng góp này, tháng 9/2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án xây dựng trường thành trường trọng điểm quốc gia về kinh tế biển đến 2030, tầm nhìn 2045. Theo người viết, nếu nhà trường thực hiện được đúng tinh thần “lấy người học làm trung tâm”, gắn chặt với doanh nghiệp và cơ quan quản lý, đồng thời đo lường được giá trị tạo ra cho kinh tế biển, danh hiệu “trường trọng điểm quốc gia” sẽ không chỉ là mục tiêu, mà là thực tế có thể kiểm chứng.
