Từ quyết định 1901 đến áp lực trở thành trường trọng điểm quốc gia
Lộ trình Đại học Hàng hải Việt Nam trở thành trường trọng điểm quốc gia là quá trình chuyển đổi toàn diện về quản trị, đào tạo và nghiên cứu, nhằm đáp ứng chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu với ngành hàng hải quốc tế, đòi hỏi chất lượng nhân lực cao và chuẩn mực đào tạo tiệm cận thế giới.
Ngày 22/9, Đại học Hàng hải Việt Nam tổ chức Lễ giao nhiệm vụ năm học 2026-2027, đón hơn 5.500 tân sinh viên và xác lập rõ định hướng vươn lên vị thế trường trọng điểm quốc gia. Đây không còn là khẩu hiệu mà là yêu cầu chính trị được “đóng khung” bằng Quyết định 1901 của Thủ tướng về việc phê duyệt Đề án xây dựng trường thành trường trọng điểm quốc gia về đào tạo, nghiên cứu phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển giai đoạn 2030, tầm nhìn đến 2045. Theo nguồn tin chính thức, “năm học mới, trường phải tạo chuyển biến rõ nét trong thực hiện Quyết định số 1901/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ”.
Chính vì vậy, buổi lễ năm nay không chỉ là nghi thức đầu năm mà là điểm khởi động cho một cuộc cải cách giáo dục đại học quy mô lớn tại một cơ sở đào tạo hàng hải vốn đã có nhiều thành tích nhưng chưa thể an tâm ngủ quên trên những huân chương, danh hiệu. Trường buộc phải bước từ “định hướng” sang “kết quả đo được”, nếu không muốn tụt lại trong cuộc đua nhân lực biển chất lượng cao.
Bốn nhóm yêu cầu chiến lược: cải cách quản trị là khâu đột phá
Điểm mới đáng chú ý nhất là Bộ Xây dựng không dừng ở việc biểu dương thành tích mà đưa ra 4 nhóm nội dung chiến lược để phát triển Đại học Hàng hải Việt Nam, với trọng tâm là cải cách mô hình quản trị đại học. Thứ trưởng Phạm Minh Hà yêu cầu nhà trường chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, từ định hướng chung sang hệ thống chỉ số đầu ra được đo lường cụ thể.
Điều đó có nghĩa: tự chủ không còn là khẩu hiệu xin – cho, mà gắn chặt với trách nhiệm giải trình, kỷ luật tài chính và minh bạch trong mọi quyết định nội bộ. Trường phải hoàn thiện cơ cấu tổ chức, quy chế, kiểm soát chặt tiến độ, chất lượng, hiệu quả các dự án tại Cơ sở 2 và Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh, thay cho kiểu đầu tư dàn trải, khó đo hiệu quả.
Về bản chất, đây là một bước đẩy cải cách giáo dục đại học: dùng cơ chế trường trọng điểm quốc gia để buộc đổi mới quản trị theo chuẩn hiện đại, nơi số liệu, dữ liệu và sản phẩm khoa học – công nghệ trở thành thước đo thực chất, chứ không phải chỉ là báo cáo đẹp. Nếu không đạt, danh xưng “trường trọng điểm” sẽ rỗng nghĩa và lãng phí nguồn lực nhà nước.
Đào tạo hàng hải bám sát kinh tế biển và chuẩn hội nhập quốc tế
Ở tầng sâu của chiến lược, cán cân thành bại của trường trọng điểm quốc gia nằm ở chất lượng đào tạo hàng hải và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực cho kinh tế biển Việt Nam. Thứ trưởng Phạm Minh Hà nhấn mạnh chương trình phải bám sát nhu cầu kinh tế biển, thị trường lao động, tăng thực hành, thực tập tại doanh nghiệp, cập nhật chuyển đổi xanh, tự động hóa, dữ liệu và AI.
Thực tế, trường hiện có hơn 27.000 sinh viên, học viên với 55 chương trình đào tạo đại học, 19 chương trình thạc sĩ và 9 chương trình tiến sĩ, cùng gần 1.000 cán bộ, giảng viên, nhân viên, trong đó 42% là giáo sư, phó giáo sư. Đây là nền tảng không nhỏ để nâng cấp chương trình theo chuẩn khu vực. Đáng chú ý, đã có 20 chương trình đào tạo được kiểm định, trong đó 4 chương trình đạt chuẩn AUN-QA – con số cho thấy trường không đứng ngoài cuộc cải cách chuẩn đầu ra.
Song, điểm mấu chốt không chỉ là số lượng chương trình mà là mức độ gắn với thực tiễn: sĩ quan hàng hải làm chủ tàu siêu lớn của chủ tàu Nhật Bản; kỹ sư thiết kế tàu theo tiêu chuẩn Nhật; sinh viên có mặt trong lĩnh vực cảng biển, vận tải biển, điện gió ngoài khơi, logistics, môi trường biển. Nếu chương trình đào tạo không “ăn khớp” với những vị trí việc làm đó, danh hiệu trường xuất sắc hàng hải toàn cầu chỉ là vinh quang nhất thời.
Khoa học – công nghệ và đội ngũ trình độ cao: điều kiện sống còn
Để thực sự dẫn dắt phát triển kinh tế biển, Đại học Hàng hải Việt Nam không thể chỉ dừng ở đào tạo mà phải trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh. Lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu tạo chuyển biến thực chất về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hợp tác, gắn nghiên cứu với các bài toán của hàng hải và kinh tế biển, tạo ra sản phẩm chuyển giao và giải pháp được ứng dụng.
Theo báo cáo, trong năm học 2025-2026, trường triển khai hơn 200 đề tài nghiên cứu – một con số đáng chú ý nhưng chỉ là điểm khởi đầu nếu muốn vươn lên vị thế trung tâm tri thức biển của quốc gia. Nền tảng vật chất như các nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, hệ thống mô phỏng và tàu huấn luyện VMU Việt – Hàn cần được khai thác như hạ tầng sản xuất tri thức, chứ không phải “trang trí” cho báo cáo thành tích.
Đi kèm đó là bài toán đội ngũ: trường được yêu cầu ưu tiên thu hút giảng viên trình độ cao, chuyên gia thực tiễn, đồng thời tạo điều kiện để giảng viên trẻ tham gia mạng lưới nghiên cứu quốc tế, tiếp cận học bổng về các công nghệ chiến lược. Nếu không giải bài toán con người, mọi tham vọng chuyển đổi số, nghiên cứu đa ngành, hay hội nhập với Hiệp hội các Trường Đại học Hàng hải quốc tế (IAMU) sẽ bị giới hạn, dù trường đã được bầu vào Hội đồng điều hành quốc tế nhiệm kỳ 2027-2029.
Môi trường giáo dục kỷ cương, nhân văn cho một đại học biển kiểu mới
Một trường trọng điểm quốc gia về kinh tế biển không thể chỉ mạnh ở trên tàu, ngoài khơi, mà phải bắt đầu từ môi trường giáo dục trên giảng đường. Bộ Xây dựng yêu cầu Đại học Hàng hải Việt Nam xây dựng môi trường kỷ cương, an toàn, nhân văn và lấy người học làm trung tâm; tăng cường giáo dục truyền thống, pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng sống; đồng thời coi trọng sức khỏe, tư vấn học tập và hỗ trợ nghề nghiệp cho sinh viên.
Cùng với đó là yêu cầu siết chặt kiểm tra, đánh giá một cách thực chất, kiên quyết chấn chỉnh bệnh thành tích, ngăn gian lận trong học tập, thi cử, cấp bằng; khai thác hiệu quả cơ sở vật chất được giao. Đây là phần “khó nói” nhưng quyết định uy tín của mọi cơ sở đại học trong kỷ nguyên hội nhập, nơi một vụ gian lận có thể xóa nhòa hình ảnh được gây dựng nhiều năm.
Nhìn rộng hơn, Đại học Hàng hải Việt Nam đang được trao cơ hội hiếm có: vừa được quốc tế ghi nhận là Trường Đại học Hàng hải xuất sắc nhất toàn cầu, vừa được Chính phủ giao sứ mệnh trường trọng điểm quốc gia về phát triển kinh tế biển. Nếu trường biến được những yêu cầu của Bộ Xây dựng thành hành động cụ thể trong quản trị, đào tạo, nghiên cứu và đời sống sinh viên, đây có thể trở thành mô hình cải cách giáo dục đại học tiêu biểu – nơi chiến lược quốc gia về quốc gia biển mạnh được hiện thực hóa ngay từ ghế nhà trường.
