Từ quyết định 1901 đến áp lực cải cách đào tạo hàng hải
Đại học Hàng hải Việt Nam là cơ sở đào tạo hàng hải lớn nhất cả nước, đang được định hướng phát triển thành trường trọng điểm quốc gia về đào tạo và nghiên cứu phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển, với yêu cầu chuyển đổi toàn diện từ quản trị, chương trình đào tạo đến nghiên cứu khoa học và hội nhập quốc tế để đáp ứng chuẩn mực khu vực lẫn toàn cầu.
Trọng tâm của năm học 2026–2027 không còn là thêm vài danh hiệu hay vài chương trình kiểm định, mà là “tạo chuyển biến rõ nét” trong triển khai Quyết định 1901 của Thủ tướng về xây dựng trường thành trường trọng điểm quốc gia phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển. Nói cách khác, trường buộc phải chuyển từ tư duy “định hướng” sang văn hóa “kết quả đo được”. Việc Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, đo lường đầu ra cho thấy áp lực đổi mới đã cụ thể hóa thành các chỉ số, chứ không dừng ở khẩu hiệu.
Đây là bước ngoặt: hoặc Đại học Hàng hải Việt Nam tận dụng được cơ hội chính sách để bứt phá, hoặc sẽ bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh nhân lực biển đang ngày càng toàn cầu hóa. Với hơn 27.000 sinh viên, 55 chương trình đại học, 19 thạc sĩ và 9 tiến sĩ, gần 1.000 cán bộ, trong đó 42% là giáo sư, phó giáo sư, quy mô hiện tại đủ lớn để trở thành một trung tâm kinh tế biển, nhưng chất lượng và mô hình vận hành mới là câu chuyện then chốt.
Bốn ưu tiên chiến lược: từ quản trị đến người học quốc tế
Ở lễ giao nhiệm vụ năm học mới, lãnh đạo Bộ Xây dựng không nói chuyện chung chung, mà gợi mở 4 nhóm nội dung chiến lược để phát triển Đại học Hàng hải Việt Nam: đổi mới quản trị gắn với Quyết định 1901; nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển đội ngũ; tạo chuyển biến thực chất về khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, hợp tác; và thu hút người học quốc tế tương xứng vị thế trường trọng điểm quốc gia.
Yêu cầu thứ nhất – đổi mới quản trị – là nền móng. Tự chủ mà không đi kèm trách nhiệm giải trình, công khai và kỷ luật tài chính thì mục tiêu trường trọng điểm quốc gia chỉ là danh xưng. Thứ trưởng yêu cầu hoàn thiện cơ cấu tổ chức, quy chế nội bộ, quản lý dự án cơ sở 2 và Trung tâm Giáo dục quốc phòng – an ninh theo tiến độ, chất lượng, chi phí và hiệu quả khai thác. Đây là thông điệp rất rõ: không còn khoảng trống cho tư duy “được giao là xong”, mà mọi quyết định quản trị đều phải gắn với hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Ba ưu tiên còn lại hướng vào chất lượng cốt lõi: người dạy, người học và sản phẩm khoa học. Chính việc gắn 4 nhóm nhiệm vụ với yêu cầu “chuyển từ định hướng sang kết quả cụ thể, từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển và đo lường đầu ra” cho thấy Bộ Xây dựng đang muốn dùng áp lực chuẩn quốc gia để buộc nhà trường tự thoát khỏi vùng an toàn.
Đào tạo bám sát kinh tế biển: thước đo giá trị của trường trọng điểm quốc gia
Không có trường trọng điểm quốc gia nào sống bằng danh hiệu; họ sống bằng năng lực cung cấp nguồn nhân lực đúng thứ thị trường cần. Với Đại học Hàng hải Việt Nam, đó là kinh tế biển. Thứ trưởng Phạm Minh Hà yêu cầu rõ: “Chương trình đào tạo phải bám sát nhu cầu kinh tế biển và thị trường lao động; tăng thực hành, thực tập tại doanh nghiệp; cập nhật chuyển đổi xanh, tự động hóa, dữ liệu và AI”.
Điều này không hề xa lạ nếu nhìn vào thực tế: đội ngũ sĩ quan hàng hải do trường đào tạo đã làm chủ các tàu siêu lớn của các chủ tàu Nhật Bản như NS United, NYK, MOL, Sugahara Kisen, trong khi kỹ sư thiết kế đã thiết kế những tàu công nghệ phức tạp theo tiêu chuẩn Nhật. Nhưng để giữ lợi thế đó trong tương lai, chương trình đào tạo hàng hải buộc phải cập nhật nhanh hơn cả biến động công nghệ lẫn tiêu chuẩn quốc tế.
Điểm đáng mừng là nhà trường đã có nền tảng: 20 chương trình đào tạo đã được kiểm định, trong đó 4 chương trình đạt chuẩn AUN‑QA, cùng mạng lưới hợp tác trong các diễn đàn IAMU, AMFUF và lượng sinh viên quốc tế đến từ Na Uy, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ma‑Rốc, Nam Phi, Vanuatu, Ấn Độ… Vấn đề không phải là thiếu cơ hội, mà là dám cắt bỏ những nội dung lỗi thời, tăng thời lượng học trên tàu, tại cảng, tại doanh nghiệp logistics, và đánh giá sinh viên bằng khả năng làm việc thực sự thay vì điểm số đẹp.
Khoa học–công nghệ và đội ngũ trình độ cao: bệ phóng hay điểm nghẽn?
Một trường trọng điểm quốc gia về kinh tế biển không thể chỉ là nơi “đào tạo thuyền trưởng”, mà phải là trung tâm nghiên cứu hàng hải, công nghệ đóng tàu, cảng biển, logistics và chuyển đổi xanh. Năm học 2025–2026, các nhà khoa học của trường đã thực hiện hơn 200 đề tài nghiên cứu, 458 bài báo trong nước và 175 bài báo ISI/Scopus – con số đáng nể nhưng vẫn cần được soi bằng câu hỏi: bao nhiêu trong số đó trở thành giải pháp áp dụng được trong doanh nghiệp biển, cảng, tàu?
Lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu nghiên cứu phải hướng vào bài toán của hàng hải và kinh tế biển, tạo ra sản phẩm chuyển giao và giải pháp ứng dụng, khai thác hiệu quả các nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, hệ thống mô phỏng và tàu huấn luyện VMU Việt – Hàn. Nếu không gắn với thực tế, thành tích khoa học sẽ chỉ dừng ở bảng thống kê. Ngược lại, nếu giải quyết được các bài toán cụ thể như tối ưu vận tải biển, giảm phát thải, tự động hóa khai thác cảng, nhà trường sẽ có tiếng nói khác hẳn trong cộng đồng quốc tế.
Đi kèm đó là yêu cầu phát triển đội ngũ trình độ cao và trẻ: ưu tiên thu hút giảng viên chất lượng, chuyên gia thực tiễn, tạo điều kiện cho giảng viên trẻ được đào tạo, tham gia mạng lưới nghiên cứu quốc tế, lựa chọn nhà khoa học trẻ, sinh viên xuất sắc tiếp cận học bổng về công nghệ chiến lược. Nếu không tái tạo đội ngũ, trường khó lòng giữ nhịp với thế giới, bất chấp hiện có tỷ lệ giáo sư, phó giáo sư khá ấn tượng.
Người học là trung tâm: thước đo cuối cùng của cải cách
Dù nói nhiều về chiến lược, mọi cải cách rốt cuộc đều sẽ được kiểm chứng trong trải nghiệm của hơn 27.000 sinh viên đang theo học. Nếu họ tiếp tục học trong môi trường nặng hình thức, bệnh thành tích và gian lận thi cử, thì mọi danh xưng “trường trọng điểm quốc gia” chỉ khiến xã hội thêm hoài nghi. Thứ trưởng yêu cầu tăng cường giáo dục truyền thống, pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng sống; quan tâm sức khỏe, tư vấn học tập và hỗ trợ nghề nghiệp, đồng thời kiên quyết chấn chỉnh bệnh thành tích, ngăn ngừa gian lận trong học tập, thi cử và cấp bằng.
Đây chính là điểm then chốt: lấy người học làm trung tâm không chỉ là treo vài khẩu hiệu ở hành lang, mà là thiết kế lại toàn bộ quy trình kiểm tra, đánh giá, thực tập, hỗ trợ nghề nghiệp theo hướng minh bạch và đo được. Hiệu quả hợp tác quốc tế cũng phải được đo bằng số chương trình đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao, học bổng và cơ hội việc làm cụ thể cho sinh viên, chứ không phải số biên bản ghi nhớ.
Với việc Thủ tướng đã phê duyệt Đề án trường trọng điểm quốc gia giai đoạn đến 2030, tầm nhìn 2045, cùng cam kết Bộ Xây dựng tiếp tục đồng hành, phối hợp tháo gỡ khó khăn và đề nghị Hải Phòng hỗ trợ quy hoạch, đất đai, cơ sở 2, Đại học Hàng hải Việt Nam đang có dư “thiên thời, địa lợi”. Phần còn lại là “nhân hòa”: một tập thể dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm như chính lời hiệu trưởng đã nhấn mạnh khi bước vào năm học 2026–2027. Nếu biến được áp lực thành động lực, trường không chỉ giữ được vị thế trong ngành hàng hải, mà còn có thể trở thành biểu tượng cải cách của giáo dục đại học về kinh tế biển.
