Năng lực chấp pháp là tuyến phòng thủ thiết yếu
Thực thi pháp luật biển là hoạt động giúp các cơ quan chức năng giám sát vùng biển, phát hiện và xử lý vi phạm, đồng thời phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn hàng hải. Nâng cao năng lực này không thể chỉ dựa vào trang thiết bị hay thẩm quyền trên giấy; lực lượng thực địa cần kỹ năng nghiệp vụ, thông tin đáng tin cậy và quy trình phối hợp đủ nhanh. Ngày 29/10, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn dự lễ giới thiệu giai đoạn III của dự án tăng cường năng lực thực thi pháp luật trên biển tại Việt Nam, kéo dài từ 2026 đến 2029. Đây là bước tiếp nối có ý nghĩa vì các vi phạm trên biển thường vượt khỏi phạm vi của một lực lượng hoặc một địa bàn. Đầu tư vào năng lực chung vì thế là điều kiện để biến phối hợp thành hành động hiệu quả.
Chương trình mới nhắm vào ba dạng vi phạm
Giai đoạn III dự kiến tổ chức 18 khóa đào tạo, tập trung vào phòng, chống vận chuyển ma túy trái phép bằng đường biển; chống buôn lậu và vận chuyển hàng hóa trái phép; cùng chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Cách thiết kế này hợp lý: thay vì đào tạo dàn trải, chương trình hướng vào những vi phạm có thể gắn kết với mạng lưới xuyên quốc gia và gây hệ quả trực tiếp cho an ninh, sinh kế trên biển. Chống buôn lậu biển đòi hỏi khả năng kiểm tra tàu và xử lý chứng cứ; chống khai thác IUU cần giám sát, xác minh thông tin và phối hợp giữa các lực lượng. Đào tạo chuyên sâu sẽ có giá trị nhất khi kỹ năng trong lớp học được chuyển thành quy trình thống nhất, dùng được trong những tình huống thực tế.
Kết quả trước đó tạo nền tảng, không phải đích đến
Hai giai đoạn trước đã tổ chức 30 khóa học với 491 lượt cán bộ Hải quan, Cảnh sát biển, Kiểm ngư và cơ quan liên quan tham gia. Nội dung gồm nhận thức tình hình trên biển, kỹ năng lên tàu, kiểm tra, khám xét, bắt giữ, phân tích thông tin và xử lý chứng cứ. Đây là nền móng đáng kể, nhưng số khóa học hay lượt tham gia tự thân chưa chứng minh hiệu quả thực địa. Thước đo quan trọng hơn là liệu cán bộ có nhận diện rủi ro sớm, thu thập chứng cứ đúng cách và bàn giao vụ việc thông suốt giữa các cơ quan hay không. Vì vậy, đề xuất tiếp tục đào tạo chuyên sâu, ứng dụng công nghệ phân tích thông tin và nhận diện rủi ro, đồng thời phát triển giảng viên nguồn, là hướng đi thiết thực. Nó giúp kiến thức không dừng lại ở từng khóa học mà có thể được duy trì và nhân rộng.
Hợp tác quốc tế phải chuyển thành năng lực dùng được
Dự án do Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) triển khai, với tài trợ từ Cục Phòng, chống ma túy và Thực thi pháp luật quốc tế thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Hợp tác quốc tế có thể giúp lực lượng trong nước tiếp cận đào tạo chuyên môn, phương pháp phân tích và kinh nghiệm xử lý các vụ việc có yếu tố xuyên biên giới; đồng thời tạo điều kiện tăng phối hợp liên ngành. Nhưng hỗ trợ chỉ tạo khác biệt khi kỹ năng phù hợp với luật pháp, nhiệm vụ và thực tế hoạt động của Việt Nam. Cục Hải quan cam kết tiếp tục phối hợp với UNODC và các cơ quan liên quan, trong khi chương trình mới đặt trọng tâm vào năng lực kiểm soát và thực thi trên biển. Với người dân, kết quả kỳ vọng là vùng biển an toàn hơn, hoạt động đánh bắt hợp pháp được bảo vệ và tội phạm khó lợi dụng khoảng trống phối hợp. Thành công cuối cùng sẽ được đo bằng những vi phạm được ngăn chặn và xử lý hiệu quả.
