Long Thành trong giai đoạn nước rút: mục tiêu rõ, rủi ro cũng rõ
Sân bay Long Thành khai thác thương mại là giai đoạn một của cảng hàng không quốc tế Long Thành, nơi ACV tập trung hoàn thiện hạ tầng hàng không, đồng bộ thiết bị, công nghệ, quy trình và nhân lực để chuyển từ trạng thái công trường sang một sân bay xanh, thông minh, đạt chuẩn 5 sao, có thể tiếp nhận các chuyến bay nội địa và quốc tế một cách an toàn, hiệu quả và theo lộ trình tăng dần quy mô khai thác.
Điểm mấu chốt lúc này là Long Thành đã bước vào giai đoạn nước rút, nơi mọi sai số nhỏ trong chuẩn bị vận hành có thể kéo lùi cả tiến độ dự án. ACV khẳng định trong quý IV, toàn bộ nguồn lực được dồn vào hoàn thiện hạ tầng, đồng bộ thiết bị, công nghệ, quy trình khai thác và nhân lực để chuẩn bị vận hành thương mại cuối năm. Quyền Tổng giám đốc Nguyễn Đức Hùng cho biết mục tiêu là khai thác thương mại từ ngày 24-12 và sẽ báo cáo Chính phủ, đồng thời thông tin sớm cho các hãng hàng không để xây dựng kịch bản khai thác. Nói cách khác, mốc thời gian đã được “khóa”, vấn đề còn lại là mức độ sẵn sàng thực chất.
Tiến độ dự án: 85,55% không có nghĩa là đã an toàn
Theo báo cáo, giá trị sản lượng thực hiện dự án thành phần 3 – các công trình thiết yếu giai đoạn một – đã đạt 85,55% giá trị hợp đồng. Trong 16 gói thầu xây lắp, 12 gói cơ bản đáp ứng yêu cầu tiến độ phục vụ mục tiêu khai thác từ tháng 12, với 4 gói đã hoàn thành 100% khối lượng và 8 gói bám sát tiến độ, nhiều hạng mục trọng điểm đạt trên 90%. Con số này nghe có vẻ yên tâm, nhưng phần còn lại lại nằm đúng ở những “nút cổ chai” của toàn hệ thống.
Bốn gói trên đường găng gồm nhà ga hành khách, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1, nhà để xe – tức là những hạng mục quyết định khả năng Long Thành có đón được hành khách hay không. ACV đang phải vừa tháo gỡ vướng mắc, vừa bổ sung nguồn lực, tăng ca, tăng kíp để giữ tiến độ. Quan điểm cần nhấn mạnh là: tiến độ dự án không nên chỉ nhìn ở tỷ lệ phần trăm tổng thể, mà phải nhìn vào mức độ hoàn thiện của các mắt xích trực tiếp phục vụ khai thác.
Hạ tầng hàng không và bài toán đồng bộ: xây xong chưa đủ, phải vận hành trơn tru
ACV không chỉ chạy đua xây dựng mà còn phải giải bài toán đồng bộ giữa công trình, thiết bị và con người. Nhà ga hành khách được định hướng theo tiêu chuẩn “sân bay xanh – thông minh – 5 sao quốc tế”, hướng tới khai thác dài hạn và hội nhập. Song song với đó là hệ thống công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) đang được triển khai để đáp ứng các mốc thử nghiệm vận hành, tiếp quản và chuẩn bị khai thác. Nếu các hệ thống này không được kết nối nhịp nhàng, sân bay đẹp đến mấy cũng khó vận hành ổn định.
Ở tầm hệ thống, Long Thành là mảnh ghép then chốt trong chiến lược phát triển hạ tầng hàng không, khi mạng lưới cảng do ACV quản lý đã phục vụ 94,1 triệu lượt hành khách trong 9 tháng, tăng 8,6% so với cùng kỳ; hàng hóa đạt 1,4 triệu tấn, tăng 9,8%; cất hạ cánh 568.445 lượt, tăng 7,1%, trong đó khách quốc tế 36 triệu lượt, tăng 10,8%. Quy mô khai thác tăng nhanh buộc hệ thống phải có một “van xả áp” mới, và Long Thành được xem là dấu mốc quan trọng để bổ sung năng lực khai thác và đáp ứng nhu cầu vận tải hàng không trong thời gian tới.
ORAT và lộ trình khai thác: phép thử thực sự cho mức độ sẵn sàng
Điểm đáng chú ý nhất trong giai đoạn chuẩn bị vận hành 2026 là chương trình thử nghiệm vận hành toàn diện (ORAT) qua 3 đợt, nhằm kiểm tra khả năng phối hợp giữa hạ tầng, thiết bị và nhân sự. Các đợt diễn tập sẽ bao trùm phục vụ hành khách và giao thông kết nối, hành lý, khai thác khu bay, an ninh – an toàn và ICT. Đây mới là “kỳ thi tốt nghiệp” của Long Thành: nếu ORAT lộ ra nhiều điểm nghẽn, việc khai thác đúng hẹn sẽ chịu áp lực lớn.
ACV phối hợp với tư vấn sân bay Incheon xây dựng 55 kịch bản khai thác; một số kịch bản đã được chạy thử để kiểm tra toàn bộ dây chuyền phục vụ hành khách, bảo đảm an toàn, chất lượng và khả năng khai thác theo kế hoạch. Phương án khai thác được xây dựng theo nguyên tắc tăng dần quy mô: từ tháng 12 đến tháng 3, nhà ga dùng cánh Tây và khu trung tâm, tập trung đường bay nội địa và quốc tế chặng ngắn, tối đa 366 chuyến mỗi tuần (322 nội địa, 44 quốc tế). Từ tháng 10, căn cứ lịch bay mùa Đông, phương án hướng tới khai thác đầy đủ mạng bay và toàn bộ công suất thiết kế giai đoạn một.
Trải nghiệm hành khách: công nghệ sẽ là thước đo thành công
Nếu tiến độ là bài toán nội bộ, thì trải nghiệm hành khách sẽ là thước đo công khai cho việc sân bay Long Thành khai thác có xứng kỳ vọng hay không. ACV đang đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện phương thức quản trị và khai thác dựa trên dữ liệu, công nghệ; các hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu khai thác sân bay, thông tin chuyến bay, làm thủ tục và các giải pháp phục vụ hành khách được triển khai, nâng cấp, tích hợp trên toàn mạng lưới. Việc triển khai định danh, xác thực điện tử và nhận diện sinh trắc học được xác định là nội dung quan trọng, giúp tăng mức độ tự động hóa và thuận tiện cho hành khách.
Ứng dụng căn cước công dân gắn chip, tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2, sinh trắc học và thanh toán không dùng tiền mặt đang tiếp tục được hoàn thiện, hướng tới nâng cao hiệu quả khai thác và chất lượng phục vụ. Qua đó, thời gian làm thủ tục được rút ngắn nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu an ninh, an toàn khi sân bay Long Thành đi vào khai thác. Quan điểm cần nhấn mạnh là: nếu hành khách có thể đi – đến Long Thành với ít hàng giấy tờ hơn, ít xếp hàng hơn và ít chậm trễ hơn, đó mới là thành công thực chất của giai đoạn chuẩn bị vận hành 2026.
