Đề cử Oscar du lịch: Thành quả của một định hướng nhất quán
Ninh Bình được đề cử hạng mục "Asia's Leading Emerging Tourism Destination" tại Giải thưởng Du lịch Thế giới là kết quả của một mô hình phát triển du lịch lấy di sản làm nền tảng, văn hóa làm động lực và người dân làm chủ thể, từ đó chuyển hóa tài nguyên di sản, thiên nhiên và văn hóa thành hệ sinh thái sản phẩm du lịch bền vững, có trách nhiệm với cộng đồng địa phương và đủ sức cạnh tranh trên bản đồ khu vực lẫn quốc tế. Giải thưởng Du lịch Thế giới vừa công bố danh sách đề cử khu vực châu Á và Ninh Bình được gọi tên ở hạng mục "Điểm đến mới nổi hàng đầu châu Á" – nhóm đề cử dành cho các điểm đến có tốc độ tăng trưởng nổi bật, tiềm năng lớn và định hướng du lịch bền vững rõ ràng. Việc một địa phương không có lợi thế đô thị lớn lại bước vào sân chơi này cho thấy Ninh Bình du lịch không còn là “điểm đến thứ cấp” sau những trung tâm du lịch quen thuộc, mà đang trở thành điểm đến mới nổi với bản sắc riêng. Đáng chú ý, tỉnh không chạy theo mô hình du lịch đại trà mà mượn danh hiệu quốc tế để củng cố lựa chọn phát triển du lịch bền vững, thay vì bị cuốn vào vòng xoáy tăng trưởng nóng.
Di sản văn hóa: Tài nguyên nhưng cũng là "bài kiểm tra" trách nhiệm
Ninh Bình hiện có 5.071 di tích được kiểm kê, trong đó 1.106 di tích đã được xếp hạng, gồm 1 di sản thế giới, 8 di tích quốc gia đặc biệt, 264 di tích quốc gia và 834 di tích cấp tỉnh. Danh mục này là kho vàng cho phát triển du lịch, nhưng cũng là bài kiểm tra xem tỉnh chọn con đường khai thác ngắn hạn hay bảo tồn gắn phát triển dài hạn. Cách tiếp cận của Ninh Bình thiên về phương án thứ hai: di sản không chỉ là “phông nền đẹp” cho quảng cáo mà là cốt lõi của sản phẩm. Quần thể danh thắng Tràng An – di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á – đã trở thành thương hiệu tiêu biểu của Ninh Bình du lịch. Song song với di sản vật thể, kho tàng di sản văn hóa phi vật thể với 39 di sản cấp quốc gia và thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ được UNESCO ghi danh buộc địa phương phải đối diện câu hỏi: làm thế nào để “đánh thức” mà không “thương mại hóa hời hợt”? Câu trả lời là đưa nghệ thuật dân gian, lễ hội truyền thống và văn hóa ẩm thực vào trải nghiệm, nhưng vẫn giữ quyền chủ động cho cộng đồng địa phương trong cách kể và cách hưởng lợi.
Người dân là chủ thể: Từ làng nghề, đồng ruộng đến sản phẩm trải nghiệm
Điểm khác biệt khiến Ninh Bình trở thành điểm đến mới nổi không chỉ nằm ở cảnh quan mà ở việc coi người dân là trung tâm chuỗi giá trị du lịch. Thay vì “khoán” di sản cho doanh nghiệp hoặc biến làng quê thành khu tham quan vô cảm, tỉnh khuyến khích mô hình du lịch cộng đồng và trải nghiệm, nơi du khách có thể cấy lúa, chế biến món ăn, học nghề truyền thống và quan sát đời sống làng quê. Đây là lựa chọn chính trị và văn hóa: trao quyền cho cộng đồng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nhà đầu tư. Theo chiến lược công nghiệp văn hóa, du lịch đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Ninh Bình đặt di sản làm nền tảng, văn hóa làm sức mạnh nội sinh, sáng tạo làm động lực và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là giải pháp phát triển lâu dài. Những làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân, thêu ren Văn Lâm, gốm Bồ Bát, dược liệu Sinh Dược không chỉ sống nhờ đơn đặt hàng mà được kết nối với dòng khách, trở thành không gian trải nghiệm. Khi người dân trực tiếp cung cấp dịch vụ, kể câu chuyện văn hóa và hưởng lợi từ dòng doanh thu, du lịch bền vững không còn là khẩu hiệu mà trở thành cơ chế bảo tồn gắn sinh kế.
Tư duy hệ sinh thái: Du lịch xanh thay vì tăng trưởng nóng
Sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, Ninh Bình hình thành không gian du lịch quy mô lớn với ba vùng sinh thái đặc trưng: núi, đồng bằng và ven biển. Đây có thể là cái cớ để đẩy mạnh xây dựng cơ sở lưu trú, khu vui chơi kiểu đại trà; nhưng tỉnh chọn tư duy hệ sinh thái và quy hoạch tổng thể, tích hợp di sản, du lịch, hạ tầng và đô thị trong cùng không gian quản lý. Cách làm này tuy chậm hơn về số lượng công trình, song tạo nền tảng cho du lịch trách nhiệm với môi trường và cộng đồng. Hệ sinh thái tự nhiên đa dạng từ rừng nguyên sinh, núi đá vôi, đất ngập nước đến không gian biển giúp Ninh Bình phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, cộng đồng theo hướng xanh, bền vững. "Trong 7 tháng đầu năm 2026, Ninh Bình ước đón trên 18,727 triệu lượt khách, tăng 23,34% so với cùng kỳ, doanh thu từ du lịch đạt trên 19.348 tỷ đồng, tăng 21,80%" – số liệu này cho thấy tăng trưởng cao hoàn toàn có thể đi cùng định hướng du lịch bền vững nếu quy hoạch được đặt lên trước lợi ích ngắn hạn.
Từ danh hiệu đến trách nhiệm: Ninh Bình sẽ đi xa đến đâu?
Việc tiếp tục được đề cử tại "Oscar du lịch" không chỉ nâng hình ảnh thương hiệu mà còn đặt lên vai Ninh Bình một trách nhiệm mới: chứng minh rằng điểm đến mới nổi có thể là hình mẫu du lịch bền vững, thay vì lặp lại lỗi tăng trưởng nóng mà nhiều địa phương đã vấp phải. Nghị quyết Đảng bộ tỉnh xác định du lịch và công nghiệp văn hóa là cụm ngành kinh tế mũi nhọn, chuyển từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn phát huy giá trị, từ khai thác tài nguyên sang kiến tạo sản phẩm. Nếu tỉnh giữ vững nguyên tắc lấy di sản văn hóa, thiên nhiên làm nền tảng, văn hóa làm động lực, người dân làm chủ thể và tiếp tục huy động hợp tác công – tư theo hướng có trách nhiệm, Ninh Bình du lịch có cơ hội trở thành một phòng thí nghiệm thành công cho mô hình đô thị di sản thiên niên kỷ và thành phố sáng tạo mà chiến lược đến 2030–2045 đã đặt ra. Danh hiệu điểm đến mới nổi chỉ là điểm khởi đầu; câu hỏi quan trọng hơn là Ninh Bình có đủ kiên nhẫn để giữ nhịp phát triển có trách nhiệm với cộng đồng địa phương hay không.
