Gốm đương đại Việt: Di sản bước vào không gian cao cấp
Gốm đương đại Việt là dòng sáng tác sử dụng kỹ thuật gốm truyền thống và chất liệu quen thuộc, nhưng được phát triển thành ngôn ngữ điêu khắc hiện đại, gắn với những câu chuyện di sản và đời sống đương thời nhằm đối thoại với công chúng mới trong các không gian triển lãm gốm cao cấp. Điều đáng nói là sự chuyển mình này diễn ra ngay giữa những địa điểm sang trọng, nơi trước đây hiếm khi dành cho gốm và mây tre. Lần đầu tiên, trong không gian trưng bày Fairmont Hanoi, các tác phẩm điêu khắc đương đại lấy cảm hứng từ di sản, từ văn hóa dân gian với hai chất liệu gốm và mây tre của hai nghệ sĩ Vũ Hữu Nhung và Trần Thược được giới thiệu tới đông đảo công chúng. Triển lãm mang tên “Vọng”, diễn ra từ ngày 25 đến 28/9, cho thấy di sản và nghệ thuật có thể cùng hiện diện trong một môi trường sang trọng mà không bị mất đi tính dân gian, trái lại còn được nâng ở một tầm nhìn mới.
“Vọng”: Kể chuyện Trung thu bằng gốm Phù Lãng và mây tre
Triển lãm “Vọng” không chỉ là một sự kiện mỹ thuật mà là tuyên ngôn về cách gốm đương đại Việt có thể kể lại những ký ức dân gian trong hình hài mới. Triển lãm diễn ra đúng dịp Tết Trung thu, cho nên những tác phẩm của hai nghệ sĩ tại triển lãm cũng mang đậm tinh thần của ngày lễ cổ truyền này. Vũ Hữu Nhung chọn tạo hình là những chiếc đầu sư tử với gốm mộc, gốm tráng men, rồng, cá… đủ kích thước, dáng vẻ, lồng trong đó họa tiết rồng thời Lý, họa tiết lá đề và cả những từ tiếng Anh như “enjoy”, “happy”, “love” trên bề mặt gốm nứt nẻ. Anh giữ lại vẻ xù xì, gai góc đặc trưng của gốm Phù Lãng, đồng thời tìm về những hoa văn, hình thái trong mỹ thuật thời Lý, thời Lê, hình ảnh cô tiên từ thế kỷ XVII hay những chiếc đầu lân dân gian. Ở trung tâm, một chú lân cỡ lớn bằng mây tre đan của Trần Thược được tạo nên bằng hàng nghìn lớp tre đan cài, chồng lấn lên nhau, phát triển thành những cấu trúc điêu khắc lớn, biến chất liệu mộc mạc thành kiến trúc điêu khắc đương đại.
Di sản và nghệ thuật: Khi khách sạn hạng sang trở thành không gian “làng nghề” mới
Điều thú vị của “Vọng” nằm ở chỗ di sản không còn bị đóng khung trong bảo tàng hay làng nghề, mà bước vào một không gian vốn dành cho trải nghiệm cao cấp. Ông Jean-Francois Brun cho biết, từ triển lãm đầu tiên này, Fairmont Hanoi kỳ vọng sẽ trở thành địa chỉ cho những chương trình văn hóa và nghệ thuật có chiều sâu, tạo thêm cơ hội cho những thực hành sáng tạo của Việt Nam được nhìn thấy, được khám phá và quan trọng hơn, được tiếp tục đối thoại với một thế hệ công chúng mới. Nói cách khác, triển lãm gốm cao cấp ở đây không chỉ là trưng bày mà là cầu nối di sản và nghệ thuật với đời sống đô thị. Bây giờ, “Vọng” chính là tiếng vọng của di sản, vọng của tất cả những nét đẹp của cha ông để bước vào đời sống đương đại. Khi gốm và mây tre trở thành phương tiện để kể chuyện di sản và văn hóa dân gian, chúng không còn là “đồ thủ công” mà là ngôn ngữ của ký ức tập thể.
“Đi tiếp con đường của cha”: Ngọn lửa nghề được truyền qua nhiều thế hệ
Nếu “Vọng” cho thấy cách hai nghệ sĩ trẻ trò chuyện với di sản làng nghề, thì triển lãm “Đi tiếp con đường của cha” lại kể câu chuyện một mạch nguồn gia đình. Triển lãm “Đi tiếp con đường của cha” vừa khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, khởi đầu cho chuỗi sự kiện nghệ thuật xúc động của 3 anh em ruột: họa sĩ – nhà điêu khắc Nguyễn Hồng Hưng, nhà điêu khắc Vân Thuyết và họa sĩ Mai Trang. Chủ đề này chính là lời nguyện cầu thầm lặng của 3 người con dành cho người cha quá cố – họa sĩ dân gian Hồng Vân. Triển lãm điêu khắc đầu tiên diễn ra từ 2/10–7/10, với điểm nhấn là 60 tác phẩm tượng đồng tinh xảo của nhà điêu khắc Vân Thuyết. Những chất liệu gốm Phù Lãng hay đồng qua tay Nguyễn Hồng Hưng trong các tác phẩm “Đường tu”, “Đường thánh”, “Chờ tin tốt”… được xem như khúc ca tri ân, khắc họa tình yêu dành cho sự hy sinh của người phụ nữ Việt. Triển lãm “Đi tiếp con đường của cha” không chỉ trưng bày tác phẩm mà còn chạm vào trái tim người thưởng thức bởi ngọn lửa nghề được truyền qua nhiều thế hệ.
Từ làng gốm đến bảo tàng: Ngôn ngữ điêu khắc riêng của thế hệ mới
Điểm chung giữa Vũ Hữu Nhung, Trần Thược và ba anh em trong “Đi tiếp con đường của cha” là thái độ kiên định với di sản, nhưng không chấp nhận lặp lại quá khứ. Thầy Nhung, là người con của làng gốm Phù Lãng, đã góp phần làm mới và tạo sức sống mới cho gốm Phù Lãng – từ những sản phẩm gia dụng vốn có nay đã mang thêm màu sắc mới, trở thành những tác phẩm nghệ thuật hết sức đáng quý. Ở một phía khác, căn nhà số 46 Trần Nhật Duật được giữ như một bảo tàng gia đình, nơi ba anh em nghệ sĩ cùng “đi tiếp con đường của cha” bằng những lối đi khác nhau. Khi thế hệ nghệ sĩ mới tiếp nối con đường sáng tạo của các thế hệ trước, họ không sao chép mà tạo ra ngôn ngữ điêu khắc riêng: gốm và mây tre trở thành chữ viết, còn di sản và nghệ thuật là câu chuyện. Kết luận quan trọng ở đây là, nếu muốn gốm đương đại Việt sống được trong bối cảnh hôm nay, nghệ sĩ phải dám đưa kỹ thuật gốm truyền thống ra khỏi vùng an toàn, bước vào khách sạn hạng sang, bảo tàng lớn và cả những ký ức rất riêng của gia đình.
