Thành phố Bắc Ninh là gì và vì sao quyết định này mang tính bước ngoặt?
Thành phố Bắc Ninh là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương mới được Quốc hội phê duyệt tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất khóa XVI, được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích, dân số và 99 đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Bắc Ninh hiện nay, với mục tiêu trở thành cực tăng trưởng kinh tế, đô thị thông minh, xanh và bền vững, gắn với bản sắc văn hóa Kinh Bắc.
Cốt lõi của quyết định này không chỉ là đổi tên hay nâng cấp hành chính, mà là định hình lại vai trò của Bắc Ninh trong bản đồ phát triển kinh tế quốc gia. Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải khẳng định việc thành lập thành phố Bắc Ninh đã bảo đảm đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và đáp ứng 5/5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương, cùng 7/7 tiêu chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương. Nói cách khác, đây là sự “chính danh hóa” một cực tăng trưởng đã hình thành trong thực tiễn, chứ không phải sự ưu ái hành chính. Và khi một cực tăng trưởng được trao khung thể chế mới, câu hỏi lớn nhất không phải “có nên làm” mà là “sẽ tận dụng cơ hội này như thế nào”.
Quy mô 99 đơn vị hành chính cấp xã: Lợi thế hay gánh nặng quản trị?
Sau khi thành lập, thành phố Bắc Ninh sẽ có 4.713,75 km² diện tích tự nhiên, dân số khoảng 3,99 triệu người và 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã. Đây là cấu trúc đô thị hiếm có, khi một thành phố trực thuộc Trung ương sở hữu cả không gian đô thị mật độ cao lẫn vùng nông thôn rộng lớn. Về lý thuyết, mạng lưới đơn vị hành chính cấp xã dày đặc giúp chính quyền đô thị bám sát đời sống dân cư, triển khai dịch vụ công nhanh hơn và tạo điều kiện phân bổ đầu tư hạ tầng đồng đều. Nhưng thực tế, 99 đầu mối quản lý cũng có thể trở thành gánh nặng nếu cải cách hành chính không đi cùng số hóa và phân quyền hợp lý. Giữ nguyên bộ máy cán bộ, công chức, viên chức như đề xuất hiện tại chỉ là giải pháp chuyển tiếp; bài toán dài hạn là phải tái cấu trúc để tránh chồng chéo, lãng phí nguồn lực và “hành chính hóa” quá trình phát triển kinh tế.
Quy mô lớn của thành phố Bắc Ninh cũng đặt ra yêu cầu phân vùng chức năng rõ ràng: đâu là lõi công nghiệp – dịch vụ, đâu là vành đai đô thị, đâu là vùng nông nghiệp sinh thái. Nếu 99 đơn vị hành chính cấp xã chỉ được dùng như những “ô quản lý”, thành phố sẽ bỏ lỡ cơ hội xây dựng chiến lược liên kết liên xã, liên phường để tạo chuỗi giá trị, khu công nghiệp – dịch vụ – đô thị tích hợp. Ngược lại, nếu chính quyền đô thị biết coi các xã, phường là “mắt xích” trong chiến lược phát triển kinh tế và không gian, thành phố Bắc Ninh có thể trở thành mô hình quản trị mới: hành chính tinh gọn, dịch vụ công gần dân nhưng vẫn đủ tầm điều phối liên vùng.
Nâng cấp hành chính: Bàn đạp cho phát triển kinh tế hay chỉ là danh xưng?
Trong những năm gần đây, Bắc Ninh đã vươn lên nhóm dẫn đầu cả nước về quy mô kinh tế, đứng thứ 5 cả nước và thứ 3 vùng đồng bằng sông Hồng, với tăng trưởng 10,27%, đóng góp 5,34% vào tăng trưởng quốc gia và 15,3% vào tăng trưởng vùng, cùng thu ngân sách hơn 123,6 nghìn tỷ đồng. Những con số này cho thấy thực lực kinh tế đã vượt khung một tỉnh thuần túy. Thành phố Bắc Ninh vì thế phải được hiểu như một “khung pháp lý mới” để khai thác trọn vẹn lợi thế vị trí chiến lược ở cửa ngõ phía Đông Bắc Hà Nội, trên hành lang kinh tế kết nối ASEAN với thị trường Trung Quốc, với hệ thống giao thông đa phương thức đang được hoàn thiện. Nếu nâng cấp hành chính chỉ dừng lại ở biển tên, thành phố sẽ bị mắc kẹt trong vòng lặp “tỉnh hóa” – nghĩa là vẫn vận hành như một tỉnh, trong khi kỳ vọng của nhà đầu tư và người dân đã ở tầm đô thị trung ương.
Điểm tích cực là việc thành lập thành phố Bắc Ninh đã được chuẩn bị khá kỹ: Đề án nêu rõ căn cứ chính trị, pháp lý, đánh giá tác động kinh tế – xã hội, môi trường, đời sống Nhân dân và đề xuất giải pháp khắc phục hạn chế. Nói cách khác, đây không phải quyết định nóng vội mà là bước đi theo lộ trình, gắn với các Nghị quyết, Kết luận của Trung ương và Bộ Chính trị. Tuy vậy, để nâng cấp hành chính trở thành bàn đạp phát triển kinh tế, thành phố phải tránh xu hướng “trải thảm đỏ bằng giấy” – chỉ dừng ở chính sách trên văn bản. Nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn đến thời gian xử lý thủ tục, chất lượng hạ tầng, độ ổn định của quy hoạch; người dân quan tâm đến việc dịch vụ công có nhanh hơn, môi trường sống có trong lành hơn. Nếu các lợi thế này không cải thiện, danh xưng thành phố trực thuộc Trung ương sẽ mất dần ý nghĩa thực tế.
Liên kết với Quảng Ninh và vùng Thủ đô: Cơ hội thu hút đầu tư bền vững
Bắc Ninh không phải là thành phố duy nhất được trình Quốc hội trong đợt này; cùng với thành phố Quảng Ninh, cả hai đều được đánh giá đáp ứng đầy đủ điều kiện của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và được coi là cần thiết để thực hiện các định hướng chiến lược đã được Trung ương, Bộ Chính trị thông qua. Việc hai thành phố ven biển – cửa ngõ phía Bắc này cùng được nâng cấp cho thấy một thông điệp: Nhà nước đang tái cấu trúc không gian phát triển vùng Bắc Bộ, xây dựng trục tăng trưởng mới kết nối vùng Thủ đô với biên giới và cảng biển. Bắc Ninh, với vai trò cực tăng trưởng của vùng Thủ đô, và Quảng Ninh, với thế mạnh kinh tế biển, du lịch và logistics, hoàn toàn có thể trở thành cặp “song thành phố” hỗ trợ nhau trong thu hút đầu tư, phát triển chuỗi cung ứng, logistics liên vùng.
Tuy nhiên, muốn phát triển kinh tế bền vững, thành phố Bắc Ninh phải tránh kịch bản “đua nhau trải thảm” với các địa phương láng giềng bằng ưu đãi thuế, đất đai đơn thuần. Lợi thế cạnh tranh dài hạn nằm ở chất lượng quy hoạch, tính ổn định chính sách và khả năng cung cấp nguồn nhân lực, hạ tầng dịch vụ đủ chuẩn quốc tế. Lộ trình được đề xuất để Nghị quyết thành lập thành phố có hiệu lực từ ngày 20/9/2026 cho thấy vẫn còn một khoảng thời gian để Bắc Ninh chuẩn bị bộ máy, thay đổi con dấu, xây dựng quy hoạch không gian và cơ chế liên kết với Quảng Ninh, Hà Nội cùng các tỉnh trong vùng. Nếu sử dụng quãng thời gian này chỉ để hoàn tất thủ tục hành chính, thành phố sẽ bỏ lỡ cơ hội “khai trương” bằng một hình ảnh mới: đô thị thông minh, xanh, hiện đại và gắn kết chặt với mạng lưới logistics quốc tế.
Người dân Bắc Ninh được gì và cần cảnh giác điều gì?
Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh đã đánh giá kỹ tác động đến kinh tế – xã hội, môi trường, đời sống Nhân dân và nhấn mạnh mục tiêu phát triển văn hóa, xã hội, nâng cao chất lượng sống, để người dân được thụ hưởng thành quả phát triển. Về mặt tích cực, người dân có thể kỳ vọng hạ tầng giao thông, nước sạch, y tế, giáo dục và dịch vụ số sẽ được nâng cấp nhanh hơn nhờ nguồn lực tập trung và cơ chế đô thị. Bên cạnh đó, việc giữ nguyên đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trước mắt giúp quá trình chuyển đổi không gây xáo trộn quá lớn trong cung cấp dịch vụ công. Nhưng lợi ích dài hạn chỉ xuất hiện nếu chính quyền thực sự thay đổi cách làm việc: giảm thủ tục không cần thiết, lắng nghe phản hồi của người dân và doanh nghiệp, và minh bạch trong thực thi quy hoạch.
Ở chiều ngược lại, người dân cần cảnh giác với nguy cơ đô thị hóa thiếu kiểm soát: đất nông nghiệp bị chuyển đổi ồ ạt, giá đất tăng nóng đẩy chi phí sinh hoạt và nhà ở lên cao, trong khi hạ tầng xã hội chưa theo kịp. Với 99 đơn vị hành chính cấp xã, chênh lệch giữa khu vực phường đã đô thị hóa và các xã còn nông thôn rất dễ tạo ra khoảng cách dịch vụ, nếu không có chiến lược phân bổ đầu tư công công bằng. Thành phố Bắc Ninh đang đứng trước ngã rẽ: hoặc trở thành hình mẫu đô thị thông minh, xanh, hiện đại, bền vững như kỳ vọng; hoặc chỉ là một “siêu tỉnh” thay tên, với những vấn đề cũ trong vỏ bọc mới. Lựa chọn nằm ở cách mà chính quyền và người dân cùng nhau sử dụng cơ hội nâng cấp hành chính để xây dựng một mô hình phát triển kinh tế cân bằng giữa tăng trưởng và chất lượng sống.
