Từ tỉnh ven biển tới thành phố trực thuộc Trung ương: Một bước nhảy về quyền tự chủ phát triển
Việc Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là quyết định chuyển đổi cấp hành chính đối với toàn bộ không gian lãnh thổ, dân số và bộ máy quản trị của địa phương này, đồng thời mở rộng quyền tự chủ, khả năng hoạch định chính sách và vai trò như một cực tăng trưởng mới trong mạng lưới đô thị quốc gia. Từ ngày 1/9/2026, Quảng Ninh được nâng cấp theo Nghị quyết số 36/2026/QH16 của Quốc hội, trở thành địa phương thứ 8 trong nhóm thành phố trực thuộc Trung ương, sau Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, Huế, Cần Thơ và Đồng Nai. Điều đáng nói là sự kiện này “không đơn thuần là sự thay đổi tên gọi hay cấp hành chính, mà là dấu mốc mở ra một giai đoạn phát triển mới cho vùng đất nơi địa đầu Đông Bắc”. Quan điểm đó cho thấy trọng tâm không nằm ở chiếc “danh xưng” mà ở kỳ vọng gia tăng năng lực cạnh tranh, huy động nguồn lực và tái cấu trúc mô hình phát triển Quảng Ninh kinh tế theo chuẩn một đô thị trung ương.
Quy mô kinh tế tỷ USD và chuyển dịch từ “nâu” sang “xanh”
Động lực quan trọng nhất cho việc nâng cấp Quảng Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương chính là quy mô kinh tế tỷ USD cùng quỹ đạo tăng trưởng ấn tượng. Năm 2025, GRDP của địa phương này tăng 11,89%, đưa quy mô nền kinh tế lên hơn 368.000 tỷ đồng và xếp thứ 7 trong 34 tỉnh, thành phố. Sáu tháng đầu năm 2026, tăng trưởng GRDP tiếp tục đạt 11,11%, đứng thứ 4 cả nước, cho thấy đây không phải là cú “bứt tốc nhất thời” mà là xu hướng tăng trưởng bền. Đáng chú ý hơn, Quảng Ninh đã chuyển dịch chiến lược phát triển từ mô hình phụ thuộc vào khai thác than sang hướng “xanh”, mở rộng sang công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, du lịch, logistics, kinh tế biển, kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Nếu nhìn dưới góc độ Quảng Ninh kinh tế, việc đa dạng hóa cấu trúc ngành là điều kiện tiên quyết để thành phố này trở thành cực tăng trưởng mới, hạn chế rủi ro chu kỳ hàng hóa và nâng sức chống chịu trước biến động khu vực.
Lợi thế địa kinh tế độc nhất và tham vọng đô thị biển hiện đại
Quảng Ninh không chỉ có quy mô kinh tế lớn, mà còn sở hữu những lợi thế địa kinh tế gần như độc nhất ở Việt Nam. Địa phương này là nơi duy nhất vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có biên giới trên biển tiếp giáp với Trung Quốc, cùng hệ thống cửa khẩu quốc tế Móng Cái sầm uất – cánh cửa trực tiếp kết nối dòng hàng hóa và du khách với thị trường tỷ dân. Bên cạnh đó là bờ biển dài, hơn 2.770 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó vịnh Hạ Long đã ba lần được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới và được bình chọn là một trong bảy kỳ quan thiên nhiên thế giới. Những lợi thế này đặt nền tảng cho mục tiêu phát triển hạ tầng đô thị biển hiện đại, thông minh, xanh và có sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời khẳng định Quảng Ninh như trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh của cả nước.
Hạ tầng, quản trị và vai trò đầu tàu vùng Đông Bắc
Điểm then chốt khiến Quảng Ninh đủ điều kiện trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ nằm ở số liệu GRDP, mà ở quá trình chuẩn bị bài bản về phát triển hạ tầng và quản trị. Việc nâng cấp đòi hỏi một cấp độ phối hợp mới giữa HĐND, UBND thành phố Quảng Ninh và hệ thống cơ quan, đơn vị được chuyển đổi từ cấp tỉnh, bảo đảm tính liên tục nhưng nâng hiệu quả điều hành trong bối cảnh đô thị và kinh tế mở rộng. Với lợi thế về hệ thống cảng biển, cửa khẩu, du lịch, công nghiệp và hạ tầng giao thông liên vùng, Quảng Ninh được kỳ vọng phát huy mạnh hơn vai trò đầu tàu tăng trưởng tại khu vực Đông Bắc. Kỳ vọng đó đi kèm áp lực: thành phố phải vừa giữ nhịp tăng trưởng cao, vừa đảm bảo cân bằng môi trường, chất lượng sống và an ninh quốc phòng, nếu không muốn lợi thế địa kinh tế bị bào mòn bởi quá tải và khai thác ngắn hạn.
Kết luận: Danh xưng mới, trách nhiệm lớn hơn
Từ góc độ phân tích phát triển, việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là bước đi hợp lý sau một chặng đường tăng trưởng nhanh, đa dạng hóa ngành và chuẩn bị hạ tầng, quản trị. Nhưng danh xưng mới không mặc định mang lại kết quả tốt hơn; nó chỉ mở rộng quyền tự chủ và kỳ vọng. Thành phố Quảng Ninh đang đứng trước cơ hội định hình mình như một đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, có sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời là trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và đầu tàu vùng Đông Bắc. Để biến quy mô kinh tế tỷ đồng thành chất lượng phát triển, điều quan trọng là chính quyền phải kiên định chiến lược chuyển dịch từ “nâu” sang “xanh”, củng cố phát triển hạ tầng kết nối, và giữ được cân bằng giữa tăng trưởng, môi trường, an ninh – đó mới là phép thử thật sự của một thành phố trung ương.
