Bắc Ninh chính thức là thành phố trực thuộc: Bước ngoặt hay phép thử?
Bắc Ninh thành phố trực thuộc là đơn vị hành chính đô thị mới được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của tỉnh Bắc Ninh, với gần 4 triệu cư dân, hơn 4.700 km² và định hướng trở thành đô thị công nghiệp công nghệ cao, thông minh, xanh và giàu bản sắc Kinh Bắc.
Từ ngày 20/9/2026, Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 của Việt Nam, sau khi Quốc hội khóa XVI thông qua nghị quyết với 480/480 đại biểu tán thành tại kỳ họp không thường lệ hôm 24/8. Đây không chỉ là thay đổi tên gọi hành chính; bản chất là mở lại "bàn cờ" phân bố không gian phát triển, khi Chính phủ coi việc thành lập thành phố Bắc Ninh là công cụ tổ chức lại mô hình chính quyền địa phương và tạo động lực tăng trưởng mới cho cả vùng và cả nước. Câu hỏi lớn không phải là Bắc Ninh có xứng đáng hay không, mà là thành phố sẽ dùng vị thế mới này để bứt phá, hay bị kẹt trong áp lực quản trị và đô thị hóa quá nhanh.
Nền kinh tế 4 triệu dân và tham vọng cực tăng trưởng mới
Với dân số gần 4 triệu người, diện tích hơn 4.700 km² và vị trí cửa ngõ phía Bắc Thủ đô, Bắc Ninh thành phố trực thuộc đang đứng trước cơ hội hiếm có để trở thành cực tăng trưởng mới của vùng Đồng bằng sông Hồng. Sau sáp nhập với Bắc Giang, quy mô địa phương nằm trong nhóm lớn của vùng, nằm giữa tam giác Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, trên các hành lang kinh tế quan trọng. Đây là nền tảng để Bắc Ninh không chỉ hưởng lợi từ dòng di chuyển lao động, hàng hóa, mà còn có tiếng nói trong cấu trúc chuỗi giá trị quốc gia.
Bức tranh phát triển kinh tế Bắc Ninh cho thấy tham vọng tăng trưởng không phải khẩu hiệu: GRDP năm 2025 đạt hơn 522.000 tỷ đồng với mức tăng 10,27%, nằm trong số ít địa phương giữ được tăng trưởng hai con số. Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP ước tăng 10,56%, đứng thứ 6 cả nước, khi công nghiệp và xây dựng vẫn là động lực chính. "GRDP bình quân đầu người đạt 5.852 USD, cao hơn mức bình quân cả nước". Tuy nhiên, nếu Bắc Ninh chỉ hài lòng với vai trò "công xưởng", thành phố rất dễ rơi vào bẫy phụ thuộc vào một số ngành và tập đoàn lớn.
Khu công nghiệp Bắc Ninh: Lợi thế lớn nhưng không phải không có rủi ro
Điểm làm nên khác biệt của phát triển kinh tế Bắc Ninh là mật độ khu công nghiệp dày đặc. Sau khi sáp nhập với Bắc Giang, địa phương trở thành nơi có số lượng khu công nghiệp nhiều nhất miền Bắc, với tổng cộng gần 40 khu. Nhờ đó, Bắc Ninh trở thành điểm đến của hàng nghìn dự án FDI, trong đó có các tập đoàn đa quốc gia tên tuổi trong ngành điện tử và linh kiện. Tổng vốn đầu tư quy đổi trên địa bàn đã lên tới 98,9 tỷ USD, gần 52 tỷ USD là vốn FDI với hơn 3.670 dự án còn hiệu lực.
Thực tế, kinh tế Bắc Ninh đang vận hành như một mắt xích lớn trong chuỗi sản xuất điện tử khu vực. Riêng 8 tháng đầu năm 2026, địa phương cấp mới 230 dự án FDI và điều chỉnh tăng vốn cho 189 dự án, với tổng vốn đầu tư quy đổi hơn 17,69 tỷ USD. Một câu nói đáng chú ý là: "Dòng vốn FDI chủ yếu tập trung ở các ngành sản xuất sản phẩm điện tử, quang học, linh kiện điện tử với mức tăng hơn 200% so với cùng kỳ". Nhưng phụ thuộc quá sâu vào FDI và công nghiệp gia công cũng đồng nghĩa Bắc Ninh phải sớm nâng lên nấc thang mới: nội địa hóa, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước và phát triển dịch vụ giá trị cao, nếu không muốn mãi làm "xưởng lắp ráp".
Đô thị thông minh, siêu đô thị và bài toán người dân – doanh nghiệp
Về dài hạn, Bắc Ninh không giấu tham vọng: quy hoạch chung đô thị đến năm 2050 đặt mục tiêu trở thành đô thị hiện đại, thông minh, có sức cạnh tranh trong khu vực châu Á. Tầm nhìn đến 2075, địa phương hướng tới một siêu đô thị tầm vóc quốc tế, trung tâm kinh tế, đổi mới sáng tạo và giao thương của khu vực phía Bắc. Đó là tầm nhìn táo bạo, nhưng câu hỏi là liệu hạ tầng, nguồn nhân lực và mô hình quản trị có kịp tiến cùng tốc độ? Thành phố hướng đến mô hình đô thị công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh và giàu bản sắc Kinh Bắc, đồng nghĩa mọi quyết sách ngắn hạn đều phải được soi chiếu bằng khung tiêu chí này.
Khác với trước đây, khi thành phố chủ yếu lo thu hút dự án, giai đoạn mới đòi hỏi Bắc Ninh phải đặt người dân và doanh nghiệp vào trung tâm. Quá trình xây dựng thành phố được yêu cầu phải mang lại lợi ích cụ thể: tạo thêm việc làm, nâng cao năng suất lao động, thu nhập và chất lượng sống. Nếu cơ chế chính sách chỉ ưu ái khu công nghiệp mà bỏ quên không gian sống, giáo dục, y tế, thì danh xưng thành phố trẻ nhất Việt Nam cũng khó thuyết phục cư dân. Thước đo thành công sẽ không nằm ở số khu công nghiệp Bắc Ninh có, mà ở việc người lao động muốn gắn bó, doanh nghiệp chọn ở lại và thế hệ trẻ thấy tương lai của mình ở đây.
Giữ bản sắc Kinh Bắc trong nhịp đô thị hóa gấp gáp
Một lợi thế ít nơi có được nhưng cũng là thách thức không nhỏ của Bắc Ninh là chiều sâu văn hóa. Thành phố sở hữu hệ thống di sản phong phú với 8 di sản được UNESCO ghi danh, 1.455 di tích xếp hạng và 10 cụm, điểm di tích quốc gia đặc biệt. Dân ca Quan họ Bắc Ninh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, gắn với phong tục, trang phục, lối ứng xử và không gian làng xã; nghề tranh dân gian Đông Hồ là di sản cần bảo vệ khẩn cấp. Nếu đô thị hóa chỉ dừng ở bê tông hóa, những không gian này rất dễ bị chia nhỏ, xé lẻ, biến thành "phông nền" cho ngành dịch vụ ngắn hạn.
Điểm tích cực là Bắc Ninh đã cho thấy quyết tâm song hành phát triển và bảo tồn. Sau 17 năm được UNESCO ghi danh, số làng thực hành Quan họ tăng từ 49 lên 260, hơn 600 câu lạc bộ với gần 10.000 hội viên duy trì sinh hoạt thường xuyên. Ngành văn hóa địa phương nêu rõ quan điểm "bảo tồn phải đi đôi với phát huy, di sản phải sống trong cộng đồng và mang lại giá trị thiết thực". Kịch bản tốt nhất cho Bắc Ninh thành phố trực thuộc là phát triển kinh tế dựa trên công nghiệp và dịch vụ hiện đại, nhưng vẫn giữ được nhịp sống Quan họ, làng nghề, di tích – nơi người dân thấy mình không bị mất gốc trong một siêu đô thị tương lai.
