Khi di sản học giả bước ra khỏi sách giáo khoa
Dự án tái hiện cuộc đời và sự nghiệp nhà bác học Lê Quý Đôn tại Trường THPT Lê Quý Đôn là một mô hình giáo dục văn hóa học sinh, trong đó di sản học thuật của một nhân vật lịch sử Việt Nam được chuyển hóa thành trò chơi học tập truyền thống, sân khấu hóa và sản phẩm sáng tạo, giúp thế hệ trẻ tiếp cận lịch sử bằng trải nghiệm trực tiếp thay vì học thuộc lòng khô cứng. Đây không chỉ là một hoạt động kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, mà còn là tuyên ngôn giáo dục: di sản phải được sống lại trong đời sống học đường, bằng ngôn ngữ của chính người học. Khi hơn 1.500 học sinh cùng nhập vai, thiết kế trò chơi, làm nhật ký ngôn ngữ, lịch sử không còn là những mốc thời gian xa lạ mà trở thành câu chuyện cá nhân, gắn với ước mơ và trách nhiệm của mỗi em.
Monopoly phiên bản văn học: trò chơi học tập truyền thống được “tái mã hóa”
Điểm táo bạo nhất của dự án là việc học sinh tự thiết kế hai board game dựa trên cấu trúc quen thuộc của trò chơi Monopoly, nhưng biến thành phiên bản văn học xoay quanh cuộc đời và di sản học thuật của Lê Quý Đôn. Thay vì mua đất, xây nhà, người chơi “thu thập” tri thức, tác phẩm, sự kiện gắn với Lê Quý Đôn di sản, mỗi ô trên bàn cờ là một lát cắt lịch sử, một câu hỏi buộc người chơi phải đọc, hiểu, tranh luận. Theo chia sẻ của Nguyễn Ngọc Hương Giang, mục tiêu của trò chơi là “khi chơi là học”, để bạn trẻ thấy nhân vật lịch sử Việt Nam này không hề xa lạ mà gần gũi, thú vị. Đây là cách trò chơi học tập truyền thống được tái mã hóa: giữ khung luật quen thuộc, nhưng thay nội dung bằng di sản văn hóa, biến giờ học thành cuộc phiêu lưu trí tuệ.
Sân khấu hóa và kể chuyện di sản bằng ngôn ngữ hiện đại
Nếu board game giúp học sinh “chơi với di sản”, thì sân khấu hóa cho các em cơ hội “sống trong di sản”. Học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn đã tái hiện cuộc đời và sự nghiệp nhà bác học bằng các tiết mục nhạc kịch, hóa thân thành các nhân vật lịch sử, từ Lê Quý Đôn đến những vị quan chấm thi, bạn học, người thân. Nguyễn Phát Đạt, học sinh lớp 12A11, thừa nhận việc nhập vai khiến em dễ nhớ bài hơn, viết văn cũng tinh tế hơn nhờ hiểu bối cảnh và tâm thế nhân vật. Theo thầy Trương Minh Đức, học sinh không chỉ tìm hiểu lịch sử mà còn kể chuyện di sản bằng hình thức hiện đại như brochure, poster, infographic, podcast, animation, video, tranh biện… qua đó phát triển kỹ năng làm việc nhóm, tư duy và sáng tạo. Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ của tuổi teen, di sản không còn là “bài kiểm tra” mà là chất liệu để sáng tạo.
Giáo dục văn hóa học sinh: từ kho di sản Lê Quý Đôn đến ước mơ cá nhân
Dự án “Lê Quý Đôn Re:code” và “Le Quy Don Records – A Journey to Decode Heritage” cùng hướng đến một mục tiêu: hệ thống hóa kho di sản học thuật của nhà bác học, rồi để học sinh tự diễn giải bằng sản phẩm học tập cá nhân. Các em thiết kế brochure, triển lãm poster, viết nhật ký ngôn ngữ, làm podcast, dựng animation, quay video, tranh biện về giá trị của tri thức và tinh thần hiếu học. Quan trọng hơn, các em viết ước mơ của mình, dán lên “Bảng vàng lời ước” đặt cạnh tượng Lê Quý Đôn trong khuôn viên trường – một hành động biểu tượng cho việc nối dài di sản bằng trách nhiệm cá nhân. Tâm Anh, học sinh lớp 11A12, nói dự án giúp em hiểu sâu hơn về tấm gương học tập lỗi lạc, từ đó nỗ lực hơn trong học tập. Di sản ở đây không dừng ở sách vở, mà trở thành động lực nội tâm.
Trường trung học lâu đời và bài học cho đổi mới giáo dục lịch sử
Không phải ngẫu nhiên một trường trung học lâu đời nhất thành phố, thành lập năm 1874 và mang tên Lê Quý Đôn, lại chọn cách kỷ niệm di sản bằng dự án học tập thay vì lễ kỷ niệm hình thức. Khi học sinh biết cả nước có hơn 100 cơ sở giáo dục, nhiều giải thưởng học thuật, thư viện mang tên Lê Quý Đôn, các em hiểu rằng tên trường mình gắn với trách nhiệm phụng sự giáo dục đất nước. Theo cô Vũ Quỳnh Hương, dự án đặt học sinh vào vị trí chủ động, từ đó nuôi dưỡng tình yêu trường lớp và lần đầu cho các em “đi sâu” vào lịch sử vị “thầy lớn” Lê Quý Đôn. Bài học ở đây rõ ràng: muốn giáo dục lịch sử có ý nghĩa, hãy để học sinh kể lại lịch sử bằng ngôn ngữ của chính mình, kết hợp di sản truyền thống với phương pháp học tập đương đại, từ trò chơi đến sân khấu, từ dự án đến ước mơ.
