Việt Nam muốn lên bậc mới trong chuỗi cung ứng Boeing

Từ thị trường mua máy bay đến tham vọng “mắt xích” công nghiệp

Việt Nam nâng tầm vị trí trong chuỗi cung ứng Boeing là định hướng đưa Việt Nam chuyển từ vai trò thị trường tiêu thụ tàu bay sang trở thành mắt xích công nghiệp, kỹ thuật và dịch vụ có giá trị gia tăng cao trong hệ sinh thái hàng không toàn cầu của tập đoàn này, gắn với chuyển giao công nghệ, phát triển nhân lực và hình thành năng lực hàng không cạnh tranh quốc tế.

Trong chuyến công tác tại Mỹ, chiều 21/9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp ông Brendan Nelson, Chủ tịch Boeing Global, Phó Chủ tịch cấp cao Tập đoàn Boeing, cùng lãnh đạo một số tập đoàn lớn của Mỹ. Đây không phải buổi xã giao mà là thông điệp rõ ràng: Việt Nam muốn bước sang “vùng chơi” hàng không vũ trụ và đầu tư công nghiệp cao, không chỉ dừng lại ở mua – bán máy bay. Hơn ba thập kỷ hợp tác, từ khi Vietnam Airlines bắt đầu khai thác 3 chiếc Boeing 767-300ER năm 1995 và mua tiếp 4 chiếc 777-200ER năm 2001, đã tạo đủ “vốn tín nhiệm” để Hà Nội đòi hỏi một vai trò lớn hơn trong chuỗi cung ứng Boeing.

Ngoại giao kinh tế chủ động: Đặt điều kiện trên bàn đàm phán

Điểm đáng chú ý là lãnh đạo Việt Nam không nói chung chung về hợp tác, mà nêu thẳng yêu cầu Boeing ưu tiên nâng vị trí của Việt Nam trong chuỗi cung ứng Boeing, đồng thời cùng các cơ quan và doanh nghiệp trong nước xây dựng chương trình cụ thể để tăng số lượng nhà cung ứng đạt chuẩn. Nói cách khác, Việt Nam muốn gắn mọi thỏa thuận thương mại tương lai với cam kết công nghiệp, chứ không chấp nhận vai trò khách hàng bị động.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh mục tiêu từng bước hình thành năng lực công nghiệp, kỹ thuật, dịch vụ và nhân lực hàng không có khả năng cạnh tranh quốc tế, để từ một thị trường lớn của Boeing trở thành đối tác công nghiệp – kỹ thuật – dịch vụ có giá trị cao hơn trong hệ sinh thái toàn cầu của tập đoàn. Đây là cách tiếp cận ngoại giao kinh tế chủ động: dùng quy mô thị trường và quan hệ hợp tác 30 năm làm “đòn bẩy” yêu cầu chuyển giao năng lực, chứ không chỉ xin thêm đường bay hay giảm giá tàu bay.

Cửa mở cho doanh nghiệp công nghiệp: Cơ hội và bài kiểm tra khắc nghiệt

Khi lãnh đạo cấp cao đề nghị Boeing xây dựng chương trình để tăng số lượng doanh nghiệp Việt Nam đủ tiêu chuẩn tham gia chuỗi cung ứng Boeing và từng bước nâng giá trị mua sắm, sản xuất tại Việt Nam, đó là lời mời lẫn lời cảnh báo cho khu vực công nghiệp trong nước. Cơ hội là rõ ràng: nếu chen chân được vào chuỗi hàng không vũ trụ, doanh nghiệp sẽ tiếp cận tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình quản trị và đơn hàng ổn định bậc nhất thế giới.

Nhưng đổi lại, đây là “bài kiểm tra năng lực” khắc nghiệt. Boeing và Việt Nam đều nhấn mạnh yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đạt tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, an toàn, truy xuất nguồn gốc và quản trị sản xuất. Chuỗi cung ứng Boeing không chấp nhận sự dễ dãi. Những doanh nghiệp cơ khí chính xác, điện – điện tử, vật liệu composite… nếu không sớm đầu tư quản trị, chứng chỉ và văn hóa chất lượng thì sẽ lỡ nhịp, dù cơ hội đang ở rất gần.

Hàng không kéo theo công nghệ cao, việc làm chất lượng và hợp tác Việt - Mỹ

Tham vọng với chuỗi cung ứng Boeing không chỉ là chuyện linh kiện tàu bay, mà là cách Việt Nam kéo cả hệ sinh thái đầu tư công nghiệp cao. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Boeing phát triển năng lực bảo dưỡng, sửa chữa, đại tu (MRO) và các dịch vụ kỹ thuật hàng không tại Việt Nam, đồng thời xây dựng chương trình phát triển nhân lực hàng không dài hạn. Nếu thực hiện đúng, đây là nguồn tạo việc làm kỹ thuật cao, từ kỹ sư, thợ bảo dưỡng đến chuyên gia dữ liệu bay.

Boeing tuyên bố định hướng tăng cường hoạt động tại Việt Nam, muốn trở thành cầu nối thúc đẩy quan hệ ngoại giao, kinh tế giữa Việt Nam và Mỹ, đồng thời hỗ trợ nghiên cứu, thẩm định, bảo trì, sửa chữa, đại tu máy bay, mở rộng đào tạo phi công, kỹ sư và hỗ trợ cơ quan chức năng quản lý bay. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Boeing định hướng trở thành cầu nối thúc đẩy quan hệ ngoại giao, kinh tế giữa Việt Nam và Mỹ”. Chuỗi cung ứng Boeing, vì thế, đang trở thành trục mới của hợp tác Việt - Mỹ trong lĩnh vực hàng không vũ trụ Việt Nam và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao.

Điều kiện để Việt Nam thực sự “lên hạng” trong chuỗi cung ứng Boeing

Nếu chỉ dừng lại ở các tuyên bố thiện chí, cơ hội với chuỗi cung ứng Boeing sẽ trôi qua. Để lời đề nghị của Việt Nam thành hiện thực, cần đồng bộ ba yếu tố. Thứ nhất, phía Việt Nam phải nhanh chóng cụ thể hóa các yêu cầu thành chương trình quốc gia về công nghiệp hàng không, bám sát những gợi ý hợp tác về an toàn bay, quản trị dữ liệu, bảo dưỡng dự báo, tối ưu hóa lịch bay, nhiên liệu, quản lý không lưu và đào tạo nhân lực quản lý – kỹ thuật hàng không.

Thứ hai, doanh nghiệp phải chủ động tự nâng cấp, không chờ vốn hay đơn hàng rót sẵn. Thứ ba, Boeing cần biến cam kết hỗ trợ nghiên cứu, bảo trì, đào tạo thành mốc thời gian, dự án cụ thể. Khi mỗi bên đều đặt lợi ích dài hạn lên trên, Việt Nam mới có cơ hội từ “khách hàng 30 năm” trở thành mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng Boeing và bứt lên một nấc mới trên bản đồ đầu tư công nghiệp cao khu vực.