Một cột mốc hạ tầng cho tham vọng tăng trưởng hai con số
Việc TP.HCM đồng thời khởi công và khánh thành 11 công trình với tổng vốn hơn 181.000 tỷ đồng là một bước triển khai hạ tầng đô thị phối hợp giữa giao thông, giáo dục, môi trường, nhà ở xã hội và chỉnh trang đô thị, nhằm mở rộng không gian phát triển, cải thiện chất lượng sống và củng cố nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn mới. Ngày 29-8, thành phố tổ chức lễ khánh thành và khởi công loạt dự án này, như hoạt động chào mừng 81 năm Quốc khánh 2-9, nhưng ý nghĩa vượt xa một sự kiện mang tính nghi lễ. Đây là tuyên bố chính trị rõ ràng: TP.HCM không chỉ vá víu hạ tầng, mà chủ động thiết kế lại cấu trúc đô thị. Điều đáng chú ý là nguồn vốn được huy động đa dạng, từ đầu tư công, PPP đến vốn vay Ngân hàng Thế giới và doanh nghiệp tư nhân, cho thấy thành phố đang thử nghiệm mô hình tài chính pha trộn để đẩy nhanh tiến độ các công trình chiến lược.
Các tuyến đường chiến lược: ưu tiên để mở rộng không gian vùng
Nhóm dự án giao thông TP.HCM cho thấy rõ ưu tiên chiến lược: đánh vào các cửa ngõ huyết mạch và đường vành đai để tái cấu trúc dòng người và dòng hàng. Quốc lộ 13 – đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương – được nâng cấp trên chiều dài khoảng 5,9 km, mặt cắt ngang 60 m, lên 10–14 làn xe với tổng đầu tư khoảng 20.678 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành cuối năm 2028. Quốc lộ 1 – đoạn từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An hoặc Tây Ninh tùy mốc – cũng được mở rộng lên 10–12 làn xe, dài hơn 9,6 km, với vốn khoảng 16.285 tỷ đồng, hoàn thành năm 2029. Cùng lúc, hai dự án thành phần của Vành đai 4 – tuyến đường bộ quy mô lớn nhất vùng Đông Nam Bộ – được khởi công, với tổng mức đầu tư hơn 14.000 tỷ đồng và thời hạn về đích năm 2029. Khi hoàn thành, những công trình chiến lược TP.HCM này sẽ không chỉ giảm kẹt xe; chúng có thể dịch chuyển trục phát triển, kéo các trung tâm kinh tế, công nghiệp, văn hóa gần hơn với sân bay và cảng biển quốc tế, mở ra không gian đô thị mới thay vì tiếp tục nén vào lõi trung tâm.
Môi trường và chỉnh trang đô thị: không chỉ là làm đẹp
Nếu giao thông là xương sống, thì các dự án môi trường và chỉnh trang đô thị chính là phần “da thịt” quyết định chất lượng sống. Dự án cải thiện môi trường nước tỉnh Bình Dương có tổng vốn khoảng 7.211 tỷ đồng, tập trung xây dựng mạng lưới thu gom, trạm bơm và nâng cấp các nhà máy xử lý nước thải, với công suất bổ sung khoảng 60.000 m³/ngày đêm, dự kiến hoàn thành năm 2028. Đây là can thiệp trực diện vào bài toán ô nhiễm nước thải đô thị, bảo vệ nguồn nước và nâng khả năng tiếp cận dịch vụ xử lý nước thải cho người dân. Song song, dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và Chợ Gà – Gạo tại quận 1 có tổng vốn khoảng 15.674 tỷ đồng theo phương thức PPP và hợp đồng BT, triển khai trên khoảng 37.740,5 m². Dự án này không chỉ thay đổi bộ mặt khu ổ chuột lâu năm; nó đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, trường học liên cấp 1–2, cùng khu tái định cư khoảng 1.400 căn hộ nhà ở xã hội và 93 căn thấp tầng, dự kiến hoàn thành năm 2029. Đây là cách thành phố thử gắn chỉnh trang đô thị với mục tiêu an sinh, để người dân được tái định cư tại chỗ chứ không bị đẩy ra xa trung tâm.
Giáo dục và nhà ở xã hội: đặt nền cho công bằng cơ hội
Trong bức tranh hạ tầng đô thị TP.HCM lần này, giáo dục và nhà ở xã hội xuất hiện như hai trụ cột nhằm cân bằng cơ hội tiếp cận dịch vụ cơ bản. Ba trường THPT Marie Curie (khối nhà C), Võ Trường Toản và Trần Văn Giàu được cải tạo, nâng cấp với tổng mức đầu tư hàng trăm tỷ đồng, đóng vai trò bổ sung không gian học tập, giảm quá tải và cải thiện môi trường giáo dục ở khu vực nội thành. Ở mảng nhà ở xã hội TP.HCM, hai dự án được khởi công sẽ bổ sung gần 800 căn hộ mới cho thị trường, trong đó đáng chú ý là dự án Lê Thành Tân Tạo 2 tại phường Bình Tân, triển khai trên khu đất khoảng 3.335,8 m², quy mô 432 căn hộ với tổng vốn khoảng 550 tỷ đồng, sử dụng hoàn toàn quỹ đất và nguồn vốn của doanh nghiệp. Một câu đáng ghi nhớ ở đây là: "Hai dự án nhà ở xã hội được khởi công trong dịp này sẽ bổ sung gần 800 căn hộ cho TP.HCM". Khi đặt cạnh các dự án giao thông và chỉnh trang lớn, dễ thấy thành phố đang cố gắng không để người thu nhập thấp bị bỏ lại phía sau trong cuộc tái cấu trúc không gian đô thị.
Chiến lược dài hạn: từ cơ chế đến năng lực thực thi
Điểm thú vị của đợt triển khai 11 công trình chiến lược TP.HCM lần này là mối liên hệ với cơ chế mới. Các dự án nâng cấp quốc lộ 1 và quốc lộ 13 đều được kích hoạt từ Nghị quyết 98, cho thấy khi có khung chính sách phù hợp, nguồn lực xã hội có thể được huy động nhanh và chuyển thành công trình cụ thể. Tuy nhiên, vẽ lại bản đồ hạ tầng là một chuyện, biến nó thành lợi ích thực cho người dân lại là chuyện khác. Những năm tới, thách thức lớn nhất sẽ là năng lực thực thi: giải phóng mặt bằng nhanh nhưng minh bạch, công khai thông tin để người dân bám theo tiến độ, kiểm soát chất lượng thi công và bảo đảm các khu tái định cư – đặc biệt là nhà ở xã hội – thực sự đáng sống chứ không thành những khối bê tông xa lạ. Nếu TP.HCM giữ được kỷ luật tiến độ đến các mốc 2028–2029 và không để lợi ích nhóm làm méo dự án, thì loạt dự án giao thông TP.HCM, môi trường, giáo dục và nhà ở xã hội này có thể trở thành nền móng cho một giai đoạn phát triển đô thị cân bằng hơn, thay vì chỉ chạy theo tốc độ tăng trưởng ngắn hạn.
