Đầu tư hạ tầng công: Không chỉ là con số 357.000 tỷ đồng
Đầu tư hạ tầng công là việc Nhà nước dùng ngân sách để xây dựng và nâng cấp các công trình giao thông, đô thị và kết nối liên vùng, qua đó mở rộng không gian kinh tế, giảm chi phí di chuyển và tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế khu vực bền vững, lâu dài. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến hết ngày 30/6/2026, cả nước đã giải ngân gần 357.000 tỷ đồng vốn đầu tư công, tương đương 35,5% kế hoạch Thủ tướng giao và cao hơn 38.000 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước. Một kế hoạch trên 1 triệu tỷ đồng phân bổ cho bộ, ngành và địa phương cho thấy phát triển hạ tầng Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc hiếm thấy. Điều đáng bàn không phải chỉ là quy mô vốn, mà là cách những đồng tiền ngân sách này đang được cấu trúc để tạo ra các cực tăng trưởng mới, thay vì xây thêm vài tuyến đường rồi… để đó.
Những tuyến đường mới mở rộng không gian kinh tế và cực tăng trưởng mới
Chỉ trong nửa đầu năm, hàng loạt công trình giao thông quy mô hàng chục đến hàng trăm nghìn tỷ đồng đã khởi công, từ trục không gian Quốc lộ 1A ở Hà Nội đến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh và đường vượt biển Cần Giờ – Vũng Tàu. Điểm chung của chúng là không được thiết kế đơn thuần để nối điểm A với điểm B, mà đặt trong bài toán kết nối liên vùng, mở rộng không gian đô thị và hình thành các cực tăng trưởng mới. Dự án trục không gian Quốc lộ 1A dài khoảng 36,3 km, mặt cắt 90 m, tổng mức đầu tư sơ bộ gần 162.000 tỷ đồng, gồm 10 làn xe chính và 6 làn song hành, dự kiến hoàn thành năm 2027. Đặt nhãn "trục không gian" thay vì "mở rộng đường" là một tuyên bố chính sách: hạ tầng giao thông giờ phải kéo theo chỉnh trang, tái thiết đô thị chứ không chỉ là thêm làn xe.
Khoảng cách kinh tế thu hẹp: Dân cư, doanh nghiệp và dòng vốn sẽ dịch chuyển ra sao?
Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh dài 120,2 km, tổng vốn hơn 147.000 tỷ đồng, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh với tốc độ thiết kế tối đa 350 km/h, dự kiến vận hành thương mại năm 2028. Nếu đúng kế hoạch, thời gian đi Hà Nội – Quảng Ninh có thể giảm từ hơn hai giờ xuống khoảng 23 phút. Một thay đổi như vậy không chỉ là tiết kiệm thời gian; trong kinh tế đô thị, khi thời gian đi lại giảm đủ lớn, khoảng cách kinh tế giữa hai khu vực cũng thu hẹp. Người lao động có thể tiếp cận nhiều việc làm hơn, doanh nghiệp có thêm khách hàng và nhà cung cấp, người dân có thể sống xa trung tâm mà vẫn duy trì hoạt động kinh tế tại trung tâm. Đó là cách đầu tư hạ tầng công tái phân bố dân cư, hoạt động doanh nghiệp và dòng vốn: thay vì đổ dồn vào một vài đô thị lớn, cơ hội lan ra dọc các hành lang giao thông mới.
Hành lang tăng trưởng thay vì tuyến đường: Bài toán kết nối vùng toàn diện
Ở phía Nam, đường vượt biển Cần Giờ – Vũng Tàu dài khoảng 14 km, quy mô 6–8 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 93.000 tỷ đồng, kết nối trực tiếp Cần Giờ với Vũng Tàu qua vịnh Gành Rái, rút thời gian di chuyển xuống khoảng 10 phút so với 1,5–4 giờ hiện nay. Một bên là khu vực phía Nam TP.HCM, một bên là trung tâm du lịch, dịch vụ và cảng biển Đông Nam Bộ; khi hai điểm này được nối trực tiếp, tiềm năng hình thành cực tăng trưởng mới là rất rõ. Hạ tầng trước hết làm giảm thời gian và chi phí di chuyển; khi khả năng tiếp cận tăng lên, thị trường của một địa phương cũng mở rộng. World Bank từng đánh giá mạng lưới đường sắt cao tốc Trung Quốc cải thiện kết nối vùng và góp phần tái cân bằng tăng trưởng về mặt địa lý. Việt Nam đang đi theo logic đó: muốn có tăng trưởng kinh tế khu vực toàn diện phải bắt đầu từ lưới kết nối hạ tầng.
Từ con đường đến cực tăng trưởng mới: Cần thêm gì ngoài vốn?
Song song với vốn ngân sách là lớp dự án hạ tầng lớn theo hình thức PPP hoặc vốn doanh nghiệp, giúp mở rộng thêm quy mô phát triển hạ tầng Việt Nam. Tuy nhiên, một con đường tốt chưa đủ để hình thành hành lang tăng trưởng. Phía sau tuyến giao thông phải là việc làm, doanh nghiệp, nhà ở, dịch vụ và quy hoạch đô thị đủ sức giữ dòng người ở lại. Hàng loạt cao tốc, sân bay, đường sắt đô thị đang mở ra hành lang kinh tế mới và hỗ trợ hình thành cực tăng trưởng tại khu vực vệ tinh. Các tổ chức tư vấn nhận định hạ tầng trở thành một trong những động lực quan trọng định hình chu kỳ phát triển mới của bất động sản Việt Nam. Nếu chiến lược không chỉ dừng ở bê tông, mà gắn hạ tầng với quy hoạch không gian kinh tế liên vùng, thì 357.000 tỷ đồng vừa giải ngân sẽ không là một đợt chi tiêu ngắn hạn, mà là bước ngoặt tái vẽ bản đồ tăng trưởng dài hạn.
