Từ hòa giải lịch sử đến tầm nhìn đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ Việt Nam Mỹ hiện được xác định là Đối tác chiến lược toàn diện, gắn với trách nhiệm chung trước những biến động toàn cầu và định hướng hợp tác sâu rộng về chính trị, kinh tế, khoa học - công nghệ, an ninh và quản trị toàn cầu, trên nền tảng tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng chủ quyền và cùng có lợi. Sáng 22/9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có bài phát biểu chính sách tại Hiệp hội Chính sách đối ngoại Hoa Kỳ (FPA), trong khuôn khổ chuyến công tác dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 và các hoạt động song phương. Ông Henry Fernandez, Chủ tịch Hội đồng quản trị FPA, trao Huy chương cao quý của Hiệp hội cho Tổng Bí thư Tô Lâm, ghi nhận tinh thần quốc tế có trách nhiệm và đóng góp vào hiểu biết của công chúng về các vấn đề quốc tế. Sự kiện không chỉ mang tính lễ nghi, mà còn là thông điệp chính trị: Việt Nam muốn nói rõ tầm nhìn đối tác chiến lược với Mỹ, không đứng ngoài các tranh luận về chính sách đối ngoại và quản trị toàn cầu.
Định hướng thứ nhất: Giữ đà quan hệ và nền tảng chính trị ổn định
Định hướng đầu tiên mà Tổng Bí thư Tô Lâm nêu là xây nền tảng chính trị ổn định, lâu dài, xứng tầm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Điều này không chỉ là khẩu hiệu ngoại giao; nó là điều kiện để mọi hợp tác kinh tế, khoa học hay an ninh có thể vận hành tin cậy. Trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, thể chế chính trị của nhau, Việt Nam sẵn sàng cùng Mỹ tăng cường trao đổi đoàn, tiếp xúc cấp cao và các cấp, nâng cao hiệu quả các cơ chế đối thoại, kiên trì xử lý thỏa đáng khác biệt. Cách tiếp cận này phản ánh đường lối chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa mà Việt Nam theo đuổi, đồng thời khẳng định Mỹ là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu. Nếu hai bên duy trì được không gian chính trị ổn định và khả năng đối thoại, những khác biệt sâu sắc sẽ bớt nguy cơ trở thành điểm đứt gãy trong quan hệ.
Định hướng thứ hai: Làm sâu sắc hợp tác kinh tế thương mại đầu tư
Định hướng thứ hai tập trung vào hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư – nơi lợi ích song trùng có thể bù đắp cho khác biệt chính trị. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh hai nền kinh tế có sự bổ trợ về thị trường, nguồn lực và công nghệ, tạo thêm cơ hội kinh doanh, việc làm và lợi ích cho doanh nghiệp, người lao động, người tiêu dùng hai nước. Việt Nam khẳng định sẵn sàng trao đổi với Mỹ về cán cân thương mại, tiếp cận thị trường, xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ và an toàn chuỗi cung ứng, đồng thời mong muốn môi trường thương mại ổn định, có thể dự báo, tạo thuận lợi cho hàng hóa, dịch vụ và đầu tư lẫn nhau. Đây là bước đi thực dụng: muốn nâng cấp quan hệ đối tác chiến lược, phải giải được các bài toán rất cụ thể như tiêu chuẩn, quy tắc xuất xứ, bảo vệ nhà đầu tư. Nếu không, các tuyên bố lớn sẽ khó chuyển thành lợi ích kinh tế hữu hình.
Ba định hướng tiếp theo: Khoa học công nghệ, an ninh và giá trị chung
Định hướng thứ ba mà Tổng Bí thư nêu là đưa khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực mới của quan hệ Việt Nam Mỹ. Việt Nam coi sự bùng nổ của công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo, vừa là cơ hội phát triển lớn, vừa là thách thức về bảo đảm công nghệ phục vụ con người, con người kiểm soát công nghệ và mọi quốc gia đều có cơ hội tiếp cận, cùng hưởng lợi. Gợi ý về đào tạo kỹ sư bán dẫn, chuyên gia AI, kết nối nghiên cứu giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cho thấy Việt Nam muốn bước vào các chuỗi giá trị công nghệ cao, chứ không chỉ dừng ở gia công. Song song, hợp tác quốc phòng – an ninh được nhấn mạnh cần phát triển phù hợp nhu cầu, khả năng, chính sách và lợi ích mỗi bên, đóng góp cho hòa bình, ổn định khu vực. Ở tầng sâu hơn, Việt Nam kêu gọi cải cách các thiết chế quản trị toàn cầu, củng cố hệ thống quốc tế lấy Liên hợp quốc làm trung tâm, dựa trên bình đẳng chủ quyền, tôn trọng độc lập, toàn vẹn lãnh thổ và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
Kết luận: Trách nhiệm chung và tôn trọng lẫn nhau là "đường ray" bắt buộc
Điểm nhất quán của toàn bộ bài phát biểu là thông điệp về trách nhiệm chung và tôn trọng lẫn nhau. Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng chặng đường đi từ chiến tranh đến bình thường hóa và thiết lập Đối tác chiến lược toàn diện chứng minh tinh thần trách nhiệm, tôn trọng lẫn nhau có thể giúp các quốc gia vượt qua những khác biệt sâu sắc. Việt Nam khẳng định tất cả các nước, dù lớn hay nhỏ, đều có trách nhiệm đối với hòa bình, ổn định và phát triển của nhân loại. Khép lại bài phát biểu, Tổng Bí thư nhấn mạnh Việt Nam sẵn sàng cùng Mỹ tiếp tục đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện phát triển ngày càng sâu rộng, thực chất trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, cùng có lợi; kiên trì xử lý thỏa đáng khác biệt để quan hệ hai nước phát triển lành mạnh, ổn định. Đây không phải là lời mời mang tính lễ tân, mà là đề nghị cùng đặt quan hệ Việt Nam Mỹ lên "đường ray" trách nhiệm toàn cầu và hợp tác kinh tế – công nghệ cụ thể.
