Thông tin cơ sở: từ “loa phường” đến hạ tầng số chiến lược
Chiến lược thông tin cơ sở là kế hoạch quốc gia nhằm biến toàn bộ mạng lưới truyền thanh, các kênh truyền thông cấp xã, phường và thôn, tổ dân phố thành một hạ tầng số chiến lược, hiện đại, có khả năng tương tác hai chiều giữa Nhà nước và người dân, được vận hành trên môi trường số, kết nối dữ liệu với các hệ thống điều hành và cơ sở dữ liệu quốc gia để phục vụ hiệu quả quản lý, chỉ đạo và tiếp cận thông tin thiết yếu của mọi công dân. Điều đáng chú ý là đây không phải một dự án kỹ thuật đơn lẻ, mà là bước đi chính trị rõ ràng: Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định 1868/QĐ-TTg ngày 29/9/2026 phê duyệt Chiến lược phát triển lĩnh vực thông tin cơ sở giai đoạn phát triển 2026-2030 và định hướng đến năm 2045. Việc nâng cấp hạ tầng số Việt Nam được đặt trên nền tảng thể chế, dữ liệu, nhân lực và công cụ đánh giá, cho thấy trọng tâm là quản trị, không chỉ là công nghệ.
Mục tiêu đến 2030: dựng “xương sống” cho chuyển đổi số quốc gia
Giai đoạn phát triển 2026-2030 được thiết kế như thời kỳ dựng xương sống cho hạ tầng số Việt Nam ở cấp cơ sở. Chiến lược đặt mục tiêu để hệ thống thông tin cơ sở trở thành hệ thống chủ lực thiết yếu, phục vụ chỉ đạo, điều hành ở địa phương và nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân qua nhiều loại hình phù hợp. Đây là bước chuyển từ thông tin một chiều sang tương tác, từ "loa phường" đến mạng lưới truyền thông số gắn với dữ liệu. Các chỉ tiêu số hóa thể hiện tham vọng rõ ràng: 90% hệ thống truyền thanh cấp xã ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông và được quản lý tập trung; 90% thôn, tổ dân phố có cụm thu phát thanh số, bảo đảm tối thiểu 80% hộ gia đình nghe được thông tin; 70% xã, phường, đặc khu có ít nhất 3 kênh truyền thông số chính thống; 90% người làm công tác thông tin cơ sở được tập huấn truyền thông số; 90% hoạt động sản xuất, biên tập, phân phối nội dung diễn ra trên môi trường số; 90% người dân được tiếp cận thông tin thiết yếu qua ít nhất một loại hình thông tin cơ sở phù hợp. Theo quyết định phê duyệt, “hệ thống thông tin cơ sở phải trở thành một hạ tầng số chiến lược trọng yếu của quốc gia” – đây là một tuyên bố cho thấy thông tin cơ sở được xem như nền tảng của chuyển đổi số quốc gia, chứ không phải phần việc phụ.
Định hướng đến 2045: hạ tầng thông tin liên kết trong hệ điều hành quốc gia
Nhìn đến năm 2045, chiến lược thông tin cơ sở không dừng ở việc số hóa loa truyền thanh, mà hướng tới một hạ tầng thông tin liên kết, là cấu phần của hệ thống điều hành quốc gia. Định hướng đến 2045, hệ thống thông tin cơ sở được đặt mục tiêu trở thành hạ tầng truyền thông hiện đại ở cấp cơ sở, vận hành hoàn toàn trên môi trường số, tương tác hai chiều với người dân và kết nối với hệ thống thông tin chỉ đạo, điều hành của Chính phủ. Điều này đồng nghĩa với việc mọi kênh thông tin cấp xã, phường, thôn sẽ không chỉ phát tin, mà còn ghi nhận, phân tích và phản hồi dữ liệu từ đời sống thực. Các chỉ tiêu 2045 đầy tính hệ thống: 100% thôn, tổ dân phố có cụm thu phát thanh ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông, bảo đảm 100% hộ gia đình nghe được thông tin; 100% phản ánh kiến nghị của người dân trong phạm vi thông tin cơ sở được tiếp nhận, phân loại, xử lý, phân tích tự động và tích hợp vào hệ thống dữ liệu phục vụ điều hành, hoạch định chính sách; 100% tình huống khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh được cảnh báo sớm trên các loại hình thông tin cơ sở phù hợp; 100% xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo được cung cấp gói nội dung thông tin số phù hợp về ngôn ngữ, văn hóa, phong tục, tập quán và điều kiện thiết bị. Ở đây, hạ tầng số Việt Nam được hình dung như một mạng lưới thống nhất từ trung ương đến từng thôn bản, trong đó thông tin cơ sở là "lớp cuối" gắn trực tiếp với người dân.
Tác động thực tế: quyền tiếp cận thông tin và sức bật chuyển đổi số
Điểm đáng giá nhất của chiến lược thông tin cơ sở là chuyển trọng tâm sang quyền tiếp cận thông tin của người dân, chứ không chỉ là năng lực phát sóng của Nhà nước. Hệ thống này được xác định là kênh tương tác hai chiều, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin thiết yếu nhanh chóng, kịp thời, chính xác, đầy đủ. Mục tiêu 90% người dân được tiếp cận thông tin thiết yếu qua ít nhất một loại hình thông tin cơ sở, và người sử dụng thiết bị thông minh được tiếp cận qua nền tảng, ứng dụng số phù hợp, cho thấy tư duy đặt người dùng làm trung tâm thay vì "cơ quan phát tin". Về bản chất, đây là nền tảng cho chuyển đổi số quốc gia trong lĩnh vực quản lý và truyền thông công: hệ thống thông tin cơ sở được phát triển đồng bộ về thể chế, mạng lưới, hạ tầng, dữ liệu, nội dung, nhân lực, cơ chế và công cụ đánh giá; ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số hiện đại trong quản trị, phân tích dữ liệu, cung cấp thông tin và hỗ trợ hoạt động thông tin cơ sở. Nếu được triển khai nghiêm túc, các chỉ số đo lường hiệu quả truyền thông dựa trên dữ liệu có thể giúp chính quyền tránh được tình trạng “phát mà không ai nghe”, đồng thời thu nhận được tín hiệu chính sách từ cơ sở nhanh hơn rất nhiều so với hiện nay.
Thách thức triển khai và thông điệp chính sách
Chiến lược thông tin cơ sở với các chỉ tiêu gần như tiệm cận 100% vào năm 2045 là một tuyên bố chính trị mạnh, nhưng sẽ chỉ là lời hứa nếu không đi cùng cải cách tổ chức, nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Việc xây dựng nền tảng hệ thống thông tin nguồn cơ sở dùng chung, thống nhất trên toàn quốc – tích hợp hệ thống cấp tỉnh với hệ thống trung ương – đòi hỏi phối hợp thể chế, chia sẻ dữ liệu và bảo đảm an ninh mạng ở cấp độ mà nhiều địa phương chưa từng trải nghiệm. Đồng thời, phát triển nguồn nhân lực thông tin cơ sở, đổi mới nội dung, phương thức cung cấp thông tin và đo lường hiệu quả truyền thông đã được nêu thành nhóm nhiệm vụ trong chiến lược, nhưng sẽ cần cơ chế kiểm tra, đánh giá minh bạch để tránh hình thức. Tuy vậy, về mặt định hướng, thông điệp chính sách khá rõ: Nhà nước coi thông tin cơ sở là hạ tầng số chiến lược, là một mắt xích trong hệ sinh thái điều hành dữ liệu – từ cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành đến nền tảng định danh, xác thực điện tử và bảng điều khiển quản lý, điều hành từ trung ương đến địa phương. Nếu các cam kết về ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu được thực hiện đến nơi đến chốn, chiến lược này có thể trở thành bệ phóng để hạ tầng số Việt Nam chuyển từ giai đoạn "thí điểm" sang một kiến trúc vận hành thống nhất, gắn với đời sống của từng người dân.
