Từ loa phóng thanh đến hạ tầng thông tin cơ sở số
Chiến lược phát triển thông tin cơ sở giai đoạn 2026-2030 là chương trình quốc gia nhằm biến hệ thống loa truyền thanh, bảng tin và kênh truyền thông nông thôn cấp xã thành một hạ tầng thông tin cơ sở số, được quản lý tập trung, vận hành trên môi trường số và đủ năng lực cung cấp, trao đổi thông tin thiết yếu hai chiều giữa chính quyền và người dân ở mọi thôn, tổ dân phố. Chiến lược mới không chỉ nâng cấp thiết bị mà đặt mục tiêu xây dựng hệ thống thông tin cơ sở thành hạ tầng số chiến lược trọng yếu của quốc gia, phát triển đồng bộ “thể chế – mạng lưới – hạ tầng – dữ liệu – nội dung – nhân lực – cơ chế và công cụ đánh giá”. Nói cách khác, Nhà nước coi hạ tầng thông tin cơ sở là một tầng hạ tầng số nền tảng, giống đường điện và đường internet, nhưng dành riêng cho thông tin thiết yếu ở cấp grassroots.
Quyết định 1868/QĐ-TTg: Cột mốc chính trị cho chiến lược số hóa
Trọng tâm của bước ngoặt này là Quyết định 1868/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký ngày 29/9/2026, chính thức phê duyệt Chiến lược phát triển lĩnh vực thông tin cơ sở giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2045. Đây là tuyên bố chính trị rõ ràng: hạ tầng thông tin cơ sở được nâng lên tầm hạ tầng số chiến lược, chứ không còn là một mảng sự vụ truyền thông lẻ tẻ. "Chiến lược hướng tới phát triển hệ thống thông tin cơ sở thành hạ tầng số chiến lược, đồng thời là kênh tương tác hai chiều giữa Nhà nước và người dân". Việc đặt thông tin cơ sở cạnh các hạ tầng cứng khác cho thấy Chính phủ coi truyền thông nông thôn là yếu tố an ninh, phát triển, không chỉ là câu chuyện tuyên truyền.
Mục tiêu đến 2030: 90% loa xã lên nền tảng công nghệ viễn thông
Điểm tham vọng nhất của chiến lược là mục tiêu đến 2030 có 90% hệ thống truyền thanh cấp xã ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông, được quản lý tập trung và vận hành hiệu quả. Điều này biến mạng loa xã thành một lớp hạ tầng công nghệ viễn thông mới: phát từ trung tâm, xử lý trên nền tảng số, giám sát và điều chỉnh theo thời gian thực. Không dừng ở xã, 90% thôn, tổ dân phố sẽ có cụm thu phát thanh ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông, bảo đảm tối thiểu 80% hộ gia đình nghe được thông tin thiết yếu. Đây là lời khẳng định rằng truyền thông nông thôn phải tương thích với chiến lược số hóa quốc gia, chứ không đứng ngoài cuộc chơi chuyển đổi số.
Hạ tầng số ở cơ sở: Từ kênh phát một chiều đến đối thoại hai chiều
Cốt lõi của chiến lược không chỉ là thay loa analog bằng thiết bị số, mà là đổi vai trò của hạ tầng thông tin cơ sở: từ kênh phát một chiều sang nền tảng tương tác hai chiều. Mục tiêu là hệ thống thông tin cơ sở trở thành hệ thống chủ lực thiết yếu, cung cấp thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành ở địa phương và đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin thiết yếu của người dân. Chiến lược đặt yêu cầu 90% người dân được tiếp cận thông tin thiết yếu qua ít nhất một loại hình thông tin cơ sở phù hợp, đồng thời khẳng định đây phải là kênh bảo đảm quyền được thông tin "nhanh chóng, kịp thời, chính xác và đầy đủ". Điều này biến truyền thông nông thôn thành công cụ quản trị, không chỉ là loa nhắc lịch họp dân.
Tầm nhìn 2045: Hạ tầng truyền thông hiện đại gắn với điều hành quốc gia
Định hướng đến 2045 cho thấy tham vọng vượt xa câu chuyện loa xã. Hệ thống thông tin cơ sở được đặt mục tiêu trở thành hạ tầng truyền thông hiện đại ở cấp cơ sở, có khả năng tương tác hai chiều, vận hành hoàn toàn trên môi trường số và là một cấu phần của hệ thống điều hành quốc gia, kết nối với hệ thống thông tin chỉ đạo, điều hành của Chính phủ. Đến giai đoạn này, 100% thôn, tổ dân phố được yêu cầu có cụm thu phát thanh ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông vận hành thông suốt, bảo đảm 100% hộ gia đình nghe được thông tin. Khi hạ tầng thông tin cơ sở gắn với cơ sở dữ liệu quốc gia, trí tuệ nhân tạo và bảng điều khiển dữ liệu, truyền thông nông thôn không chỉ theo sau phát triển kinh tế – xã hội mà trở thành một động lực giúp chính quyền đọc hiểu, đáp ứng nhu cầu của người dân nhanh hơn.
