Thông tin cơ sở bước vào thời kỳ hạ tầng số chiến lược
Chiến lược phát triển thông tin cơ sở là kế hoạch quốc gia biến mạng lưới loa truyền thanh, bảng tin, kênh tuyên truyền ở thôn, xã thành một hệ thống truyền thông số hiện đại, được quản lý tập trung, tích hợp dữ liệu và cho phép tương tác hai chiều giữa chính quyền và người dân, nhằm bảo đảm mọi người dân được tiếp cận thông tin thiết yếu nhanh hơn, chính xác hơn và trên nhiều nền tảng khác nhau. Ngày 29/9/2026, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định 1868/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển lĩnh vực thông tin cơ sở giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2045. Việc gọi đây là "hạ tầng số chiến lược" cho thấy Nhà nước coi thông tin cơ sở Việt Nam không chỉ là loa làng mà là một cấu phần của hệ thống điều hành quốc gia. Đặt trong bối cảnh chuyển đổi số địa phương đang diễn ra mạnh mẽ, chiến lược này là bước đi mang tính kết nối: đưa những điểm cuối cùng của hệ thống truyền thông – thôn, tổ dân phố – vào chung một kiến trúc số thống nhất.
Mục tiêu đến 2030: 90% truyền thanh cấp xã phải “lên số”
Điểm nhấn rõ ràng nhất của giai đoạn 2026-2030 là mục tiêu 90% hệ thống truyền thanh cấp xã ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông, được quản lý tập trung và vận hành hiệu quả. Đây không chỉ là nâng cấp thiết bị; đó là thay đổi tư duy: từ phát tin một chiều sang quản trị nội dung, dữ liệu và phản hồi trong môi trường số. Chiến lược đặt thêm hàng loạt ngưỡng định lượng: 90% thôn, tổ dân phố có cụm thu phát thanh ứng dụng công nghệ viễn thông, bảo đảm tối thiểu 80% hộ gia đình nghe được ít nhất 3 kênh truyền thông số chính thống. “Đến năm 2030, 90% hệ thống truyền thanh cấp xã ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông được quản lý tập trung, vận hành hiệu quả”, nội dung chiến lược nêu rõ. Nếu những con số này đạt được, bản đồ truyền thanh cấp xã sẽ chuyển từ các cụm loa rời rạc sang một mạng lưới số hóa đồng đều, tạo nền tảng cho cảnh báo khẩn cấp, tuyên truyền chính sách và cung cấp thông tin thiết yếu theo thời gian thực.
Hiện đại hóa hệ thống: từ loa phường đến nền tảng dữ liệu chung
Chiến lược không dừng ở việc thay loa bằng thiết bị số; nó vẽ lại toàn bộ kiến trúc thông tin cơ sở với trọng tâm là dữ liệu và kết nối. Một nền tảng nguồn thông tin cơ sở dùng chung, thống nhất toàn quốc sẽ được xây dựng, trên cơ sở tích hợp hệ thống cấp tỉnh với hệ thống trung ương. Điều này có nghĩa là thông tin phát ra từ truyền thanh cấp xã, cổng thông tin phường hay ứng dụng di động của huyện đều có thể lấy từ cùng một kho dữ liệu, hạn chế sai lệch và trùng lặp. Hệ thống thông tin cơ sở được khẳng định sẽ trở thành kênh chủ lực cung cấp thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành ở địa phương, thay vì chỉ đóng vai trò tuyên truyền. Đồng thời, các yếu tố thể chế, mạng lưới, hạ tầng, dữ liệu, nội dung, nhân lực, cơ chế và công cụ đánh giá được yêu cầu phát triển đồng bộ để tránh tình trạng “hạ tầng đi trước, thể chế đi sau”. Việc nhấn mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số hiện đại trong quản trị, phân tích dữ liệu cho thấy tham vọng đưa thông tin cơ sở trở thành mắt xích trong chuỗi quyết định chính sách dựa trên dữ liệu.
Tác động tới người dân: từ nghe loa đến tương tác hai chiều
Điểm đáng bàn nhất của chiến lược là cách nó thay đổi trải nghiệm thông tin của người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Hệ thống thông tin cơ sở được định hướng trở thành kênh tương tác hai chiều giữa Nhà nước và người dân, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin thiết yếu nhanh chóng, kịp thời, chính xác và đầy đủ. Không còn chỉ là loa thông báo giờ tiêm vaccine hay họp thôn, người dân sẽ được tiếp cận nội dung sản xuất, biên tập và phân phối trên môi trường số, với mục tiêu 90% hoạt động nội dung được số hóa. 90% người làm công tác thông tin cơ sở cấp xã và tuyên truyền viên cơ sở sẽ được tập huấn kỹ năng truyền thông số, mở ra khả năng vận hành các kênh mạng xã hội, ứng dụng di động, bản tin điện tử một cách chuyên nghiệp hơn. Khi 90% người dân được tiếp cận thông tin thiết yếu qua ít nhất một loại hình thông tin cơ sở phù hợp, chiến lược này có thể thu hẹp khoảng cách thông tin giữa đô thị và nông thôn – nếu chính quyền địa phương tận dụng để gắn kết với chương trình chuyển đổi số địa phương, thay vì coi đây là một nhiệm vụ kỹ thuật thuần túy.
Tầm nhìn đến 2045: hạ tầng truyền thông hiện đại ở cấp cơ sở
Định hướng đến năm 2045 đẩy chiến lược lên một cấp độ khác: hệ thống thông tin cơ sở được xây dựng thành một hạ tầng truyền thông hiện đại ở cấp cơ sở, vận hành hoàn toàn trên môi trường số và trở thành cấu phần của hệ thống điều hành quốc gia. Mục tiêu là kết nối với hệ thống thông tin chỉ đạo, điều hành của Chính phủ và chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, biến thông tin từ thôn, xã thành dữ liệu đầu vào cho quản trị nhà nước. Nếu thực hiện đúng, loa truyền thanh không còn là "tiếng nói từ trên xuống" mà là nút giao giữa hạ tầng số chiến lược và đời sống hàng ngày. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ: để 2045 không chỉ là mốc thời gian trên giấy, các địa phương phải coi chuyển đổi số địa phương gắn với thông tin cơ sở là ưu tiên chính trị, chứ không phải dự án công nghệ. Khi đó, từ loa xóm đến nền tảng dữ liệu chung sẽ là một hành trình nối dài, nơi người dân không chỉ nghe mà còn nói, góp ý và đồng hành với chính quyền thông qua hạ tầng truyền thông số.
