LRT Phú Quốc là gì và vì sao đây là dự án “then chốt”?
Tuyến LRT Phú Quốc là tuyến đường sắt nhẹ đô thị dài 17,59 km, kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị APEC, được đầu tư theo hình thức BOT bởi Sun Group với tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng, hướng tới phục vụ Tuần lễ cấp cao APEC 2027 đồng thời trở thành trục giao thông công cộng xương sống cho Phú Quốc trong dài hạn.
Thay vì chỉ là một công trình “mỹ thuật” phục vụ vài ngày hội nghị, tuyến LRT Phú Quốc đang định nghĩa lại cách chúng ta nghĩ về hạ tầng giao thông Phú Quốc và đường sắt nhẹ Việt Nam. Sau gần 8 tháng thi công, dự án đã chuyển từ giai đoạn phần thô sang lắp đặt hệ thống ray trên toàn tuyến, cho thấy một nhịp độ triển khai hiếm thấy với các dự án đường sắt đô thị. Với tổng vốn gần 9.000 tỷ đồng, đây không chỉ là khoản đầu tư lớn, mà là tuyên bố rằng Phú Quốc muốn bước thẳng vào kỷ nguyên giao thông công cộng hiện đại thay vì tiếp tục phụ thuộc vào taxi, xe buýt nhỏ và xe cá nhân.
Từ kết cấu đến hệ thống ray: Cuộc đua kỹ thuật 3 ca một ngày
Nếu muốn đi kịp APEC 2027 Phú Quốc, tuyến LRT Phú Quốc buộc phải thi công với nhịp độ của một công trường “không ngủ”. Gần 600 kỹ sư và công nhân đang làm việc theo 3 ca liên tục ngày đêm, trong khi hệ thống máy móc được huy động tối đa để rút ngắn từng tuần thi công. Đây là giai đoạn bản lề, vì công trình đang chuyển từ việc dựng nên hình hài tuyến sang lắp đặt các hệ thống kỹ thuật phức tạp, đặc biệt là hệ thống đường ray khổ 1.435 mm, với các thanh ray dài khoảng 25 m lắp nối liên tục.
Điểm đáng chú ý là cách tổ chức thi công không theo mô-típ cũ: không chờ xong toàn bộ kết cấu mới lắp thiết bị, mà triển khai song song. Phần cầu, hầm, nền đường vẫn tiếp tục, trong khi những đoạn đã đủ điều kiện được lắp ngay hệ thống ray và thiết bị. Theo số liệu công bố, nền đường đào khuôn và đắp cát đã đạt khoảng 97%, đắp đất khoảng 79%, bệ trụ khoảng 63% và thân trụ 56%. Đây là bằng chứng cho thấy dự án đang bước qua ranh giới giữa “công trường xây dựng” và “một tuyến đường sắt nhẹ Việt Nam hoàn chỉnh” – và đó là bước nhảy mà ít dự án hạ tầng nào dám làm nhanh đến vậy.
Ray, hầm, cầu: Những nút thắt kỹ thuật phải giải quyết ngay bây giờ
Một tuyến LRT 17,59 km không chỉ là dải bê tông đặt ray lên trên, nhất là khi tuyến kết hợp cả đoạn trên cao, mặt đất và đi ngầm. Mỗi điều kiện kết cấu đòi hỏi một cách lắp đặt và hiệu chỉnh khác nhau để đảm bảo độ ổn định, an toàn chạy tàu và độ êm trong khai thác. Ngày 11/8, Sun Group cùng liên danh Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và Công ty TNHH Tập đoàn Cục 16 Đường sắt Trung Quốc (CRCC16) đã triển khai gói thầu cung cấp, thi công lắp đặt hệ thống ray và hiệu chỉnh toàn tuyến, đánh dấu bước chuyển công nghệ quan trọng.
Ở khu vực hầm – nơi bố trí ga ngầm tại Trung tâm Hội nghị APEC – các hạng mục cọc và đào móng phải chạy đua với thời gian, nhưng vẫn buộc phải giữ biên độ an toàn nghiêm ngặt. Trên cầu, toàn bộ hệ thống cọc khoan nhồi móng sâu đã hoàn thành, tạo nền tảng để tiếp tục nâng phần thân trụ. Điều này cho thấy tuyến LRT Phú Quốc không chỉ là một tuyến vận tải, mà còn là “phòng thí nghiệm ngoài trời” đầu tiên cho đường sắt nhẹ Việt Nam: từ tổ chức thi công, thiết kế kết cấu đến kỹ thuật hiệu chỉnh ray cho đoàn tàu tốc độ thiết kế 70–100 km/h, công suất khoảng 4.500 hành khách/giờ.
Sun Group và HURC: Bắt tay vận hành để không lặp lại “bài học chậm tiến độ”
Một tuyến LRT đẹp đến đâu cũng vô nghĩa nếu đến APEC 2027 mới loay hoay tìm cách vận hành. Động thái Sun Group dự án LRT ký hợp đồng với Công ty TNHH MTV Đường sắt Đô thị số 1 TP.HCM (HURC) ngày 12/8 cho thấy nhà đầu tư đã chọn cách đi khác: chuẩn bị vận hành song song với thi công. Hợp đồng bao gồm tư vấn vận hành, đào tạo và chạy thử, tận dụng kinh nghiệm thực tế từ tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên – tuyến đã phục vụ hơn 35 triệu lượt hành khách kể từ khi vận hành.
Theo HURC, kinh nghiệm vận hành metro số 1 sẽ được áp dụng để rút ngắn thời gian chuẩn bị và đáp ứng tiến độ khai thác phục vụ APEC 2027. Quan trọng hơn, HURC dự kiến phối hợp với địa phương để tuyển dụng, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ tham gia vận hành tuyến LRT Phú Quốc. Đây là điểm mới: thay vì phụ thuộc lâu dài vào chuyên gia ngoại tỉnh hoặc nước ngoài, Phú Quốc bắt đầu xây dựng lực lượng vận hành đường sắt đô thị của riêng mình. Về dài hạn, đây là lợi ích còn lớn hơn cả bản thân tuyến đường – nó đặt nền móng cho một thế hệ nhân lực giao thông đô thị mới, gắn chặt với hạ tầng giao thông Phú Quốc.
APEC 2027 chỉ là cột mốc đầu tiên, không phải đích đến cuối cùng
Mục tiêu trước mắt của tuyến LRT Phú Quốc khá rõ: hoàn thành trong quý II và chạy thử vào tháng 6/2027, để kịp phục vụ Tuần lễ cấp cao APEC 2027 Phú Quốc. Nhưng nếu chỉ nhìn dự án như “một tuyến tàu phục vụ hội nghị”, ta sẽ bỏ lỡ giá trị thật. Khi đưa vào khai thác, tuyến sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đến khu vực Nam đảo, Trung tâm Hội nghị APEC và các tổ hợp du lịch xuống còn khoảng 20 phút. Đó là thay đổi trực tiếp với đời sống du khách, doanh nghiệp và người dân.
Theo quan điểm được Sun Group nêu rõ, APEC 2027 “là cơ hội lớn để Phú Quốc xuất hiện trước thế giới”, nhưng điều quan trọng hơn là những gì xây hôm nay phải tiếp tục phục vụ người dân, doanh nghiệp và các thế hệ tương lai. Sau khi hoàn thành và đưa vào khai thác, đây sẽ là tuyến đường sắt nhẹ đầu tiên của Việt Nam, mở ra mô hình giao thông đô thị mới cho cả nước. Nếu tuyến LRT vận hành ổn định, nó có thể trở thành tiền lệ cho các thành phố khác: giao thông công cộng hiện đại không nhất thiết phải đợi ngân sách nhà nước, mà có thể được dẫn dắt bởi khu vực tư nhân, miễn là bài toán kỹ thuật, tiến độ và lợi ích cộng đồng được đặt lên hàng đầu.
