Một trục giao thông mới cho sân bay và Nam đảo
Tàu điện Phú Quốc là tuyến đường sắt nhẹ dài 17,59 km, được thiết kế để nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí ở phía Nam đảo. Đây là lời giải đáng chú ý cho một điểm nghẽn thực tế: khách vừa xuống sân bay cần đến các điểm du lịch mà không phụ thuộc hoàn toàn vào đường bộ. Tuyến LRT Phú Quốc có sáu nhà ga, gồm các đoạn trên mặt đất, trên cao và đi ngầm; thời gian đi từ sân bay đến khu vực trung tâm APEC và các điểm phía Nam được kỳ vọng khoảng 20 phút. Tuyến khởi công ngày 19/12/2025, trong bối cảnh Phú Quốc chuẩn bị đăng cai APEC 2027. Việc kết nối ba đầu mối này có thể giúp giao thông phục vụ sự kiện đồng thời để lại hạ tầng hữu ích cho cư dân và du khách sau đó.
Dự án do Sun Group đầu tư theo hình thức BOT, với tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng; đây được giới thiệu là tuyến tàu điện nhẹ đầu tiên tại Việt Nam. Quy mô vốn lớn chỉ có ý nghĩa nếu tuyến phục vụ được nhu cầu thường ngày, chứ không chỉ chạy tốt trong dịp hội nghị. Hướng kết nối sân bay với các khu nghỉ dưỡng và điểm giải trí phía Nam là lựa chọn hợp lý: hành khách có lộ trình liền mạch hơn, còn các nhà ga có thể trở thành hạt nhân cho phát triển đô thị dọc tuyến. Tuy vậy, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối thuận tiện giữa ga với điểm đến và việc tổ chức dịch vụ sau khi khai thác.
Công trường tăng tốc, nhưng mốc vận hành còn phải được kiểm chứng
Tiến độ xây dựng đang chuyển biến rõ, song kế hoạch khai thác đặt ra yêu cầu cao. Theo cập nhật mới nhất, công trường duy trì khoảng 1.200–1.300 kỹ sư và công nhân, chia thành bảy mũi thi công; hơn 11 km đường ray đã được lắp đặt, còn bốn trong sáu nhà ga đạt khoảng 60% khối lượng. Những con số này cho thấy dự án đang chạy đua với thời gian, nhưng điều kiện đảo không dễ: nắng nóng, mưa bất chợt, gió biển và mặt bằng bàn giao không liên tục đều gây sức ép lên việc thi công, vận chuyển vật tư và phân bổ nhân lực. Vì vậy, mức độ hoàn thành đường ray chưa thể thay thế việc kiểm tra đồng bộ các hạng mục cầu, hầm, ga, thiết bị và an toàn vận hành.
Kế hoạch hiện nay là hoàn tất lắp đặt đường ray trên toàn tuyến vào tháng 2/2027, chạy thử vào tháng 7/2027 và khai thác thương mại từ tháng 11/2027. Các đoàn tàu đầu tiên dự kiến được đưa về Phú Quốc trong tháng 1–2/2027 để lắp đặt thiết bị. Như vậy, dự án được giới thiệu là có thể vận hành vào năm sau, nhưng mốc thương mại vẫn phụ thuộc vào việc hoàn thành và thử nghiệm toàn hệ thống. Đây là cách nhìn thận trọng hơn lời hứa tiến độ đơn thuần: một tuyến tàu chỉ thực sự sẵn sàng khi hạ tầng và đoàn tàu phối hợp ổn định, không phải khi đường ray vừa nối kín.
14 đoàn tàu thiết kế riêng cho khí hậu và khách du lịch
Điểm khác biệt đáng chú ý của đường sắt nhẹ Phú Quốc là đội tàu được phát triển theo nhu cầu của một tuyến đảo đón nhiều khách du lịch. Sun Group ký hợp đồng với CRRC Đại Liên hồi đầu năm; đơn vị này cam kết cung cấp 14 đoàn tàu thiết kế riêng, mỗi đoàn gồm ba toa. Tốc độ thiết kế được công bố trong khoảng 70–100 km/h, tức mức tối đa nêu trong thiết kế là 100 km/h. Tốc độ đó tạo nền tảng cho hành trình nhanh, nhưng trải nghiệm thực tế còn phụ thuộc vào số điểm dừng, tần suất chuyến và khả năng vận hành đúng lịch.
Thiết kế hướng đến những nhu cầu dễ nhận thấy ở sân bay: cửa sổ tối ưu góc quan sát, chỗ để hành lý cỡ lớn gần cửa lên xuống, kính hai lớp và hệ thống điều hòa tự điều chỉnh theo nhiệt độ, độ ẩm, chất lượng không khí. Vật liệu chống ăn mòn cũng được lựa chọn để ứng phó với hơi muối và môi trường biển. Những chi tiết này khiến tàu CRRC Đại Liên có vẻ phù hợp với đặc thù Phú Quốc hơn một thiết kế dùng chung. Nhưng giá trị của đoàn tàu sẽ được chứng minh bằng độ tin cậy, sự thoải mái và sức chở trong giờ cao điểm, không chỉ bằng thông số tốc độ.
Bài kiểm tra thật sự là chất lượng kết nối sau khi mở tuyến
Nếu hoàn thành đúng kế hoạch, LRT Phú Quốc có thể thay đổi cách du khách đi từ sân bay đến các điểm phía Nam, đồng thời bổ sung lựa chọn giao thông công cộng cho đảo. Kỳ vọng rút ngắn hành trình xuống khoảng 20 phút là hấp dẫn, nhất là với hành khách mang theo hành lý; đội tàu được thiết kế riêng cũng cho thấy dự án không xem trải nghiệm trên tàu là phần phụ. Dẫu vậy, một tuyến giao thông mới không tự tạo thành mạng lưới: kết nối chặng cuối, thông tin chuyến, tần suất và sự thuận tiện khi chuyển sang các phương tiện khác sẽ quyết định người dân và khách du lịch có chọn tàu hay không.
Đánh giá công bằng, dự án có hướng đi đúng khi gắn hạ tầng giao thông với nhu cầu sân bay, APEC và du lịch Nam đảo, thay vì chỉ xây một công trình phục vụ sự kiện. Nhưng thành công không nên được đo bằng ngày khai trương hay số đoàn tàu được giao. Thước đo thuyết phục hơn sẽ là tuyến vận hành an toàn, đúng giờ, hữu ích cho hành khách quanh năm và tạo kết nối thực chất với các điểm đến. Gần 9.000 tỷ đồng là quy mô đầu tư đáng kể; vì vậy, kỳ vọng dành cho một dịch vụ công cộng ổn định cũng phải tương xứng.
