Dự án 36.125 tỷ đồng: tham vọng mở rộng tuyến huyết mạch nhưng bị níu chân bởi mặt bằng
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM Trung Lương – Mỹ Thuận là kế hoạch nâng cấp trục giao thông dài hơn 96 km, kết nối TP.HCM với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, nhằm mở rộng lên 6–8 làn xe, tăng vận tốc thiết kế và giải tỏa tình trạng quá tải, nhưng đang đối mặt với điểm nghẽn giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật tại cửa ngõ TP.HCM khiến tiến độ thi công bị kéo lùi. Cốt lõi của câu chuyện không nằm ở việc thiếu tiền hay thiếu máy móc, mà ở chỗ mặt bằng không được bàn giao kịp với nhịp triển khai công trường. Tuyến cao tốc dài 96,13 km, tổng vốn đầu tư 36.125 tỷ đồng, đi qua TP.HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp, với 66 cầu, 149 cống và 8 hầm chui dân sinh. Đây không còn là dự án mở rộng mặt đường đơn giản, mà là một phép thử lớn cho quản trị tiến độ và phối hợp giữa trung ương – địa phương. Khi tiến độ giải phóng mặt bằng cao tốc bị chậm, mọi cam kết về thời gian hoàn thành trở nên mong manh, bất chấp việc công trường đã huy động hơn 1.000 nhân sự và gần 400 thiết bị trên toàn tuyến.
Công trường tăng tốc nhưng phải thi công cầm chừng vì thiếu mặt bằng sạch
Nhìn từ bên ngoài, dự án cao tốc TP.HCM Trung Lương – Mỹ Thuận đang được tăng tốc thi công: 67 mũi thi công, trong đó 35 mũi thi công đường và 32 mũi thi công cầu; 1.021 nhân sự, gần 400 máy móc thiết bị, 35 dây chuyền CDM và 34 dây chuyền CKN đã được huy động. Theo báo cáo, tổng sản lượng thực hiện khoảng 1.600 tỷ đồng, cho thấy công trường hoạt động với cường độ cao. "Hiện toàn tuyến huy động hơn 1.000 nhân sự, gần 400 thiết bị với 67 mũi thi công", đại diện Ban Quản lý dự án cho biết. Nhưng phía sau những con số là một thực tế khó chấp nhận: nhiều gói thầu, đặc biệt tại nút giao Chợ Đệm (xã Tân Nhựt, TP.HCM), chỉ có thể thi công cầm chừng vì mặt bằng hẹp từ giai đoạn 1. Máy móc phải nằm chờ, nhân lực bị treo, chi phí phát sinh từng ngày. Nhà thầu Khải Thành huy động hơn 50 người và nhiều thiết bị nhưng thiếu mặt bằng sạch khiến không thể xử lý nền đất yếu, mở rộng nền đường hay xây cầu đồng bộ. Tiến độ xây dựng cao tốc, thay vì phụ thuộc vào năng lực nhà thầu, lại đang phụ thuộc vào tốc độ bàn giao đất của địa phương – một nghịch lý cho một dự án đối tác công tư không dùng vốn ngân sách.
Điểm nghẽn ở cửa ngõ TP.HCM: hạ tầng kỹ thuật chưa di dời và mặt bằng bị chia cắt
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay lại nằm đúng nơi quan trọng nhất: cửa ngõ TP.HCM, đoạn Km9–Km11+140 gần nút giao Chợ Đệm. Đây là cửa ra của đô thị lớn nhất cả nước hướng về miền Tây, nơi mỗi phút trễ tiến độ có thể kéo dài thêm nhiều năm ám ảnh kẹt xe cho người dân. Khu vực này còn dày đặc hạ tầng kỹ thuật TP.HCM chưa được di dời: điện trung thế, đường ống nước, cáp viễn thông, biển báo, biển quảng cáo; các đường gom dân sinh trong phạm vi mở rộng vẫn chưa bị thu hồi. "Khu vực này còn nhiều hạ tầng kỹ thuật chưa được di dời… khiến nhà thầu không thể triển khai đồng bộ các hạng mục chính", báo cáo công trường nêu rõ. Trên bình diện toàn tuyến, tổng diện tích cần giải phóng mặt bằng là 87,76 ha, trong đó 20,15 ha được xác định phải ưu tiên sớm vì ảnh hưởng trực tiếp đến tuyến chính và các nút giao. Nhưng đến nay, công tác kiểm đếm, lựa chọn đơn vị di dời hạ tầng, xây dựng đơn giá đất… vẫn chưa chuyển hóa thành mặt bằng sạch. Hệ quả là Tập đoàn Đèo Cả và các nhà thầu phải tự xoay xở giải pháp tạm: thuê đất dân làm đường tạm, di dời một số hạ tầng đơn giản, phân luồng dưới gầm cầu cạn hiện hữu. Những giải pháp này giúp công trường không “tắt máy”, nhưng không thể thay thế cho việc bàn giao mặt bằng đúng kế hoạch.
Đồng bằng sông Cửu Long cần cao tốc, nhưng chậm mặt bằng đang làm méo mó lợi ích
Cao tốc TP.HCM Trung Lương – Mỹ Thuận dài hơn 96 km là trục huyết mạch kết nối TP.HCM với các tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long. Đoạn TP.HCM – Trung Lương dài khoảng 41,9 km, khai thác từ năm 2010, đã quá tải nghiêm trọng; đoạn Trung Lương – Mỹ Thuận dài khoảng 51,1 km, đưa vào vận hành từ năm 2022 mới có 4 làn xe và chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục. Việc mở rộng lên 8 làn xe với tốc độ thiết kế 120 km/h cho đoạn TP.HCM – Trung Lương, và lên 6 làn, tốc độ 100 km/h cho đoạn Trung Lương – Mỹ Thuận và kết nối đến đầu cầu phía Bắc cầu Mỹ Thuận 2, không phải là “xa xỉ” mà là nhu cầu sống còn của vùng. Người dân ở ấp 6, xã Tân Nhựt nói thẳng: dù cuộc sống bị xáo trộn, họ vẫn đồng thuận vì mong cao tốc sớm hoàn thành để giảm kẹt xe, việc đi lại, làm ăn đỡ khó khăn. Dự án cao tốc Mỹ Thuận và toàn tuyến mở rộng nếu hoàn thành đúng hoặc sớm hơn kế hoạch không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển, mà còn tạo ra trục logistics ổn định cho nông sản miền Tây, giảm chi phí vận tải, tăng khả năng kết nối thị trường. Chậm mặt bằng đồng nghĩa chậm khai thác lợi ích phát triển, khiến cả người dân lẫn nhà đầu tư cùng chịu thiệt: dân tiếp tục chịu cảnh tắc đường, doanh nghiệp gánh thêm chi phí trông chờ trên công trường.
Tiến độ hoàn thành và bài toán trách nhiệm: nếu không dứt điểm mặt bằng, mọi nỗ lực đều vô nghĩa
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận được khởi công ngày 19/12/2025, dự kiến hoàn thành vào tháng 12/2028. Nhà đầu tư còn đặt mục tiêu rút ngắn 6 tháng, phấn đấu về đích trước 30/6/2028. Về lý thuyết, với hơn 3 năm thi công và lực lượng hiện tại, mốc thời gian này không phải bất khả thi. Nhưng tất cả đều treo trên điều kiện tiên quyết: giải phóng mặt bằng cao tốc phải được xử lý dứt điểm trong thời gian ngắn tới. Nếu mặt bằng tiếp tục bị chia cắt, hạ tầng kỹ thuật không được di dời đúng kế hoạch, chuỗi thi công bị gián đoạn, thì mọi nỗ lực rút ngắn tiến độ sẽ chỉ tồn tại trên giấy. Điều đáng nói là đây là dự án hơn 36.100 tỷ đồng theo phương thức đối tác công tư, không dùng vốn ngân sách nhà nước cho phần xây lắp chính. Nhà đầu tư đã chấp nhận huy động 5.426 tỷ đồng vốn chủ sở hữu và 30.699 tỷ đồng vốn vay; đổi lại, Nhà nước và địa phương cần bảo đảm nghĩa vụ mặt bằng. Tiến độ xây dựng cao tốc không thể tiếp tục bị “giam” bởi sự chậm trễ trong bồi thường, hỗ trợ tái định cư và thủ tục di dời hạ tầng kỹ thuật TP.HCM. Nếu không, cao tốc huyết mạch kết nối TP.HCM với miền Tây sẽ mãi nằm trong trạng thái nửa hoàn thành, nửa dở dang – một minh chứng cay đắng cho việc thiếu quyết liệt trong thực thi.
