Moscow muốn hòa bình dài hạn, không phải khoảng dừng ngắn
Ngừng bắn tạm thời là việc các bên đình chỉ giao tranh trong một khoảng thời gian hoặc phạm vi nhất định, nhưng chưa giải quyết những bất đồng cốt lõi và chưa tạo thành thỏa thuận hòa bình lâu dài. Lập trường này giúp lý giải vì sao Moscow bác đề xuất đình chiến ngắn hạn, kể cả với các cơ sở năng lượng. Ngày 21/10, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói lập trường của Nga không thay đổi: Moscow muốn hòa bình lâu dài thay vì một lệnh ngừng bắn tạm thời. Nga lập luận rằng khoảng dừng có thể giúp Kiev tái vũ trang và tiếp tục các đợt tấn công, thay vì chấm dứt xung đột. Đây là cách diễn giải có lợi cho Moscow, nhưng cũng cho thấy hai bên chưa thống nhất ngay cả về mục đích của một lệnh ngừng bắn: bước đệm ngoại giao hay chỉ là thời gian nghỉ trên chiến trường.
Bối cảnh càng phức tạp sau tuyên bố ngày 11/10 của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng. Những ngày sau đó, hai bên vẫn cáo buộc nhau tấn công hạ tầng; Moscow nói các điều khoản chưa được xác định rõ nên không thể kết luận có vi phạm. Tuyên bố về một thỏa thuận chưa đủ để tạo thành cơ chế đình chiến nếu phạm vi, cách giám sát và trách nhiệm của mỗi bên còn bỏ ngỏ. Vì vậy, việc Nga bác đề xuất tạm thời không chỉ là khác biệt về câu chữ: nó phơi bày khoảng cách giữa kỳ vọng giảm giao tranh trước mắt và yêu cầu giải quyết xung đột theo một khuôn khổ rộng hơn.
Muốn đàm phán, nhưng điều kiện chính trị vẫn gây tranh cãi
Moscow đồng thời nhấn mạnh Kiev phải tham gia vào bất kỳ tiến trình nào nhằm giải quyết xung đột. Peskov nói không thể giải quyết triệt để vấn đề Ukraine nếu thiếu đại diện từ phía Kiev, đồng thời yêu cầu có người sẵn sàng đưa ra quyết định chịu trách nhiệm. Đây là điểm cần phân biệt: Nga tuyên bố muốn đàm phán với Ukraine, nhưng câu hỏi về ai có thẩm quyền đại diện Kiev đã trở thành một phần của tranh luận chính trị. Trước đó, Trump kêu gọi Ukraine tìm người khác đàm phán thay Tổng thống Volodymyr Zelensky; Kiev không vì thế mà chấp nhận điều kiện đại diện do phía khác đặt ra. Một tiến trình hòa bình khó khởi động nếu các bên vừa bàn nội dung chấm dứt chiến sự, vừa bất đồng về tính chính danh của người ngồi vào bàn.
Dẫu vậy, các tín hiệu ngoại giao trong tuần cho thấy cánh cửa chưa đóng. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã hội đàm với Zelensky và Tổng thống Nga Vladimir Putin để làm trung gian chấm dứt xung đột. Zelensky nói Ukraine ủng hộ đề xuất đàm phán ba bên với Nga và Mỹ trong thời gian sớm nhất; Điện Kremlin cho biết Putin đồng ý nối lại tiếp xúc ba bên với Kiev qua trung gian Mỹ ngay trong tháng tới. Trước đó, cuộc gặp giữa Putin và Witkoff tại St. Petersburg đã được lên lịch cho ngày 21/10, với nội dung tập trung vào xung đột. Đây là những bước mở đường, chưa phải bằng chứng rằng hai bên đã thống nhất ngừng bắn.
Trao trả thi thể có ý nghĩa nhân đạo, không đồng nghĩa đình chiến
Ngày 22/10, Nga bàn giao 252 thi thể binh sĩ Ukraine và nhận lại thi thể của 25 binh sĩ Nga trong một đợt trao trả tại Belarus, gần cửa khẩu Novaya Guta giáp Ukraine. Các quan sát viên của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế giám sát việc bàn giao. Quy mô đợt này đáng chú ý, nhất là khi Nga từng đơn phương trao trả 1.200 thi thể cho Ukraine vào giữa tháng 6/2025. Những hoạt động như vậy giúp các gia đình có cơ hội tiếp nhận người thân và là kênh hợp tác nhân đạo giữa các bên đang giao chiến. Nhưng không nên gộp chúng với tiến triển chính trị: bàn giao thi thể không tự đặt ra thời hạn ngừng bắn, không ngăn các cuộc tấn công và cũng không giải quyết tranh chấp về điều kiện hòa bình.
Đặt cạnh các cuộc tiếp xúc ngoại giao, việc trao trả thi thể cho thấy hai đường dây đang chạy song song: giảm bớt một phần tổn thất nhân đạo và thăm dò khả năng thương lượng. Putin nói Nga sẵn sàng nối lại tiếp xúc ba bên, tin rằng có thể đạt thỏa thuận; ông cũng nhấn mạnh mục tiêu bàn về bảo đảm an ninh cho cả Nga và Ukraine sau khi có thỏa thuận hòa bình. Chính yêu cầu về an ninh lâu dài cho thấy trọng tâm chưa dừng ở một khoảng lặng trên chiến trường. Với hòa bình Ukraine, dấu hiệu đáng kể sẽ là các bên thống nhất được điều khoản, cơ chế thực thi và bảo đảm an ninh—không chỉ trao trả người đã thiệt mạng hay tuyên bố sẵn sàng gặp nhau.
Tín hiệu mở cửa chưa xóa được khoảng cách
Các diễn biến hiện tại tạo cơ sở thận trọng cho đàm phán Nga Ukraine, nhưng chưa đủ để gọi là tiến triển thực chất hướng tới ngừng bắn. Moscow bác lệnh ngừng bắn tạm thời vì cho rằng nó không bảo đảm một kết thúc lâu dài; Kiev và Washington lại thúc đẩy tiếp xúc ba bên để tìm lối ra. Trong khi đó, trao trả thi thể là một bước nhân đạo cụ thể, có thể duy trì kênh liên lạc, song không chứng minh chiến sự sẽ sớm dừng. Thước đo sắp tới không phải số cuộc gặp hay những tuyên bố thiện chí, mà là liệu các bên có thể thống nhất đại diện, điều kiện an ninh và một khuôn khổ có thể kiểm chứng hay không.
Kết luận: việc Nga và Ukraine phát tín hiệu đàm phán đáng chú ý, nhưng không nên nhầm nó với một thỏa thuận ngừng bắn đã thành hình. Đợt trao trả 252 thi thể cho thấy hợp tác nhân đạo vẫn có thể diễn ra giữa lúc xung đột tiếp tục; còn lập trường của Moscow nhấn mạnh khoảng cách giữa đình chiến ngắn hạn và hòa bình lâu dài. Chỉ khi các tuyên bố được chuyển thành cam kết rõ ràng, có sự tham gia của Kiev và có cơ chế thực hiện, triển vọng chấm dứt giao tranh mới vượt khỏi mức kỳ vọng.
