Thương mại biên giới phía Bắc: không còn là “vùng trũng” trong bức tranh tăng trưởng
Thương mại biên giới là hoạt động xuất nhập khẩu, mua bán và trao đổi hàng hóa qua các cửa khẩu giáp ranh, nơi kết nối trực tiếp dòng hàng, dòng vốn và dòng phương tiện giữa các nền kinh tế; tại khu vực phía Bắc, thương mại biên giới đang trở thành động lực nổi bật, thể hiện qua sự tăng trưởng giao thương mạnh mẽ ở các cửa khẩu Lào Cai và Lạng Sơn. Những con số mới nhất cho thấy đây không chỉ là sự mở rộng về quy mô xuất nhập khẩu Lào Cai và cửa khẩu Lạng Sơn, mà còn là bước chuyển về chất trong hạ tầng logistics, cách quản lý biên giới và chiến lược tăng trưởng kinh tế vùng. Nhìn vào xu hướng này, có thể nói các tỉnh biên giới phía Bắc đang chủ động tái định hình vị trí của mình trong chuỗi cung ứng khu vực, thay vì phụ thuộc thụ động vào luồng hàng từ bên ngoài.
Lào Cai gần 3 tỷ USD kim ngạch: tín hiệu rõ ràng của sức bật kinh tế biên mậu
Hoạt động giao thương qua các cửa khẩu Lào Cai trong 9 tháng đầu năm ghi nhận tổng giá trị xuất nhập khẩu hơn 2,99 tỷ USD, tăng 34,83% so với cùng kỳ, với khu vực xuất khẩu chiếm tới khoảng 62,4% tổng kim ngạch. Nhìn vào cấu trúc này, dễ thấy Lào Cai không chỉ là điểm trung chuyển mà đang trở thành "cửa ra" ngày càng quan trọng cho hàng Việt. Giá trị xuất khẩu 9 tháng đạt khoảng 1.867,72 triệu USD, tăng tới 70,33% và đã hoàn thành 60,25% kế hoạch năm. Ngược lại, nhập khẩu tăng vừa phải, khoảng 28,46% cùng kỳ, cho thấy cấu trúc thương mại biên giới đang nghiêng về phía đưa hàng đi, hơn là đưa hàng về. Đây là bước chuyển tích cực: khi biên giới trở thành kênh đẩy sản phẩm nội địa ra ngoài, sức cạnh tranh vùng trung du và miền núi phía Bắc được gia cố rõ rệt. Nhìn chung, kết quả giao thương trong 9 tháng cho thấy sự khởi sắc rõ rệt của kinh tế biên mậu Lào Cai, tạo đà thuận lợi để hoàn thành các mục tiêu những tháng cuối năm.
Cửa khẩu Lạng Sơn: lưu lượng xe tăng, thủ tục thông thoáng và cú nhảy vọt ngân sách
Trong khi Lào Cai bứt tốc về kim ngạch, hệ thống cửa khẩu Lạng Sơn lại gây chú ý bằng hiệu suất thông quan lẫn đóng góp ngân sách. 9 tháng đầu năm, tổng số phương tiện chở hàng xuất nhập khẩu thông quan qua các cửa khẩu Lạng Sơn đạt 393.461 xe, tăng 19,1% so với cùng kỳ; công suất trung bình khoảng 1.600 – 1.900 xe/ngày, có thời điểm cao điểm lên tới 2.100 xe/ngày. Điều đáng nói là luồng xe tăng dựa trên loạt giải pháp rất cụ thể: kéo dài thời gian thông quan ở các tuyến chuyên dùng, duy trì làm việc cả cuối tuần và ngày lễ, rút ngắn thời gian nghỉ trưa, và thí điểm tăng danh mục hàng được phép xuất nhập khẩu tại từng cửa khẩu. Nhờ cách tổ chức thương mại biên giới theo hướng "mở đường" cho doanh nghiệp, thu ngân sách trên địa bàn Lạng Sơn ước đạt 21.915 tỷ đồng, tăng 78,7% so với cùng kỳ. Theo đại diện UBND tỉnh Lạng Sơn, "thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 17.456 tỷ đồng, tăng 88,3% so với cùng kỳ". Đây là bước nhảy cho thấy kinh tế cửa khẩu Lạng Sơn đang trở thành trụ cột tài chính, không chỉ là khu vực hỗ trợ.
Hạ tầng logistics và chuyển đổi số: nền tảng mới cho năng lực cạnh tranh vùng
Sự tăng trưởng ở Lào Cai và cửa khẩu Lạng Sơn không thể giải thích chỉ bằng nhu cầu thị trường; nó gắn chặt với việc nâng cấp hạ tầng logistics và kết nối xuyên biên giới. Tại Lạng Sơn, việc duy trì thông quan vào cuối tuần, mở rộng khung giờ làm việc ở tuyến chuyên dùng, tổ chức làm liên tục trong giờ trưa tại các điểm Hữu Nghị, Tân Thanh, Coc Nam, và điều chỉnh thời gian nghỉ ở Chi Ma đã trực tiếp giảm nghẽn xe và chi phí chờ đợi cho doanh nghiệp. Cùng lúc, nền tảng cửa khẩu số tại Hữu Nghị và tuyến vận tải chuyên dùng 1088/2–1089 được triển khai hiệu quả, với kế hoạch mở rộng sang Chi Ma và Coc Nam. Theo báo cáo, nhờ áp dụng công nghệ số, việc thu phí sử dụng hạ tầng, công trình dịch vụ và tiện ích công cộng tại khu vực cửa khẩu trở nên minh bạch, thuận tiện, góp phần tăng thu ngân sách và tạo nguồn lực tái đầu tư cho hạ tầng kinh tế cửa khẩu. Khi song hành với các dự án cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng, Đồng Đăng – Trà Lĩnh và hệ thống khu, cụm công nghiệp, năng lực cạnh tranh vùng phía Bắc sẽ dịch chuyển từ “lợi thế vị trí” sang “lợi thế hạ tầng” rõ rệt.
Từ cửa khẩu đến tăng trưởng kinh tế vùng: cơ hội và bài kiểm tra cho phía Bắc
Điểm chung của Lào Cai và Lạng Sơn là đều xem kinh tế cửa khẩu như động lực tăng trưởng kinh tế, nhưng cách họ vận hành lại tạo ra bài học rộng hơn cho vùng. Ở Lạng Sơn, dù GRDP 9 tháng mới tăng 7,52%, chưa đạt mục tiêu, nhưng đây đã là mức cao hơn các quý trước, tạo động lực cho giai đoạn tiếp theo. Để có kết quả thu ngân sách tốt, hoạt động kinh tế cửa khẩu được khẳng định là yếu tố góp phần quan trọng. Lào Cai, với kinh tế biên mậu khởi sắc, đang cho thấy thương mại biên giới nếu được tổ chức bài bản có thể trở thành điểm cộng chứ không phải rủi ro. Nhưng sự phụ thuộc quá lớn vào cửa khẩu cũng là bài kiểm tra: nếu không tiếp tục đa dạng hóa nền sản xuất, đầu tư công nghiệp chế biến và dịch vụ giá trị gia tăng, tăng trưởng hiện nay dễ bị tổn thương trước biến động chính sách hoặc nhu cầu từ phía đối tác. Theo dự báo, 3 tháng cuối năm, thu ngân sách Lạng Sơn sẽ tiếp tục ở mức cao, hướng tới kỷ lục mới. Câu hỏi đặt ra là: liệu vùng kinh tế phía Bắc có tận dụng được giai đoạn “vàng” này để củng cố nền tảng sản xuất và dịch vụ, hay chỉ dừng lại ở việc chạy theo dòng hàng qua biên giới.
