Tăng trưởng ngân sách 79%: câu chuyện không chỉ là những con số
Tăng trưởng thu ngân sách gần 79% tại Lạng Sơn trong 9 tháng đầu năm là hiện tượng kinh tế nổi bật gắn chặt với thương mại biên giới Lạng Sơn, khi hoạt động xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh, lưu lượng phương tiện qua các cửa khẩu Lạng Sơn gia tăng, và hệ thống quản lý – thông quan được cải thiện đồng bộ, qua đó biến khu kinh tế cửa khẩu thành động lực cạnh tranh vùng và nguồn thu ngân sách địa phương chủ đạo. Điểm mấu chốt là Lạng Sơn không “may mắn” có số liệu đẹp, mà đang chủ động định hình mô hình phát triển xoay quanh kinh tế cửa khẩu. Tổng thu ngân sách địa phương ước đạt 21.915 tỷ đồng, tăng 78,7% so với cùng kỳ, trong đó thu từ hoạt động xuất nhập khẩu lên tới 17.456 tỷ đồng. Khi một tỉnh miền núi biên giới tạo được dư địa ngân sách như vậy, câu hỏi phải đặt ra là: điều gì đang vận hành phía sau những đoàn xe nối dài ở Hữu Nghị, Tân Thanh, Chi Ma?
Lượng xe tăng và mối liên hệ trực tiếp với xuất nhập khẩu
Nhìn vào thương mại biên giới Lạng Sơn, có thể thấy rõ một phương trình đơn giản: xe nhiều hơn, hàng hóa qua biên nhiều hơn, ngân sách dày lên. Trong 9 tháng, tổng số phương tiện chở hàng xuất nhập khẩu thông quan tại các cửa khẩu Lạng Sơn đạt 393.461 xe, tăng 19,1% so với cùng kỳ. Hiệu suất thực tế còn ấn tượng hơn với mức bình quân 1.600 – 1.900 xe/ngày, cao điểm tới 2.100 xe/ngày. Đây không phải là dòng xe tăng trưởng tự phát. Khi danh mục hàng hóa được mở rộng, thời gian thông quan kéo dài từ sáng đến chiều, và thông quan được duy trì cả cuối tuần, doanh nghiệp có thêm khung giờ để bố trí vận tải, tối ưu chi phí và hạn chế rủi ro tắc nghẽn. Kết quả là hoạt động xuất nhập khẩu tăng trưởng, kim ngạch đi lên, tạo nền cho thu ngân sách địa phương tăng nhanh hơn cả kỳ vọng dự toán.
Giải pháp đồng bộ: từ giờ nghỉ trưa đến nền tảng cửa khẩu số
Điều khiến mô hình kinh tế cửa khẩu Lạng Sơn đáng chú ý nằm ở cách tỉnh này coi cải cách quy trình là đòn bẩy ngân sách. 9 tháng đầu năm, công tác quản lý, điều hành ngân sách được thực hiện quyết liệt, đồng bộ ngay từ đầu năm, song song với chuỗi giải pháp tại cửa khẩu. Ban Quản lý khu kinh tế cửa khẩu đã phối hợp chặt với các lực lượng để giải quyết vướng mắc cho doanh nghiệp, từ nhập khẩu ô tô mới đến thực thi nghị định về an toàn thực phẩm liên quan xuất nhập khẩu. Thời gian nghỉ trưa tại một số cửa khẩu được rút ngắn, nhiều điểm thông quan làm việc xuyên trưa, cuối tuần và ngày lễ, khiến luồng xe không bị “khựng” theo nhịp hành chính cũ. Việc áp dụng nền tảng cửa khẩu số, tự động sinh và quét mã QR để thu phí hạ tầng cũng cho thấy Lạng Sơn coi chuyển đổi số là công cụ trực tiếp để tăng hiệu quả thu ngân sách địa phương, thay vì khẩu hiệu chung chung.
Kinh tế cửa khẩu: động cơ cạnh tranh vùng nhưng không thể là "cỗ máy đơn độc"
Thực tế cho thấy kinh tế cửa khẩu đang là động lực chủ đạo giúp Lạng Sơn bứt phá. Thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 181,8% dự toán, tăng 88,3% so với cùng kỳ, và được thừa nhận là yếu tố góp phần quan trọng tạo nên kết quả thu ngân sách 9 tháng. Khi thương mại biên giới Lạng Sơn tăng trưởng mạnh, lợi thế cạnh tranh của tỉnh trong vùng miền núi phía Bắc cũng được củng cố nhanh hơn các trụ cột khác. Tuy vậy, phụ thuộc quá lớn vào cửa khẩu cũng là rủi ro mà địa phương không thể bỏ qua: bất kỳ thay đổi chính sách từ phía Trung Quốc hay gián đoạn chuỗi cung ứng đều có thể tác động trực tiếp đến thu ngân sách địa phương. Việc tiếp tục hoàn thiện quy hoạch khu kinh tế cửa khẩu đến năm 2045 và thí điểm các mô hình vận tải mới như IGV hai chiều cho thấy Lạng Sơn đang tìm cách nâng cấp "cỗ máy cửa khẩu" này vừa hiện đại, vừa linh hoạt hơn trước khi nghĩ đến đa dạng hóa sâu hơn nền kinh tế.
Triển vọng quý IV: giữ đà thông quan để chốt kỷ lục ngân sách
Các số liệu 9 tháng mới chỉ là bước đà. Dự báo 3 tháng cuối năm, thu ngân sách Lạng Sơn sẽ tiếp tục ở mức cao, góp phần tạo kỷ lục thu ngân sách năm nay. Ban Quản lý khu kinh tế cửa khẩu Đông Đăng – Lạng Sơn đã xác định nhiệm vụ trọng tâm quý IV là tiếp tục thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ được giao, theo dõi và hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh quy hoạch khu kinh tế cửa khẩu đến 2045. Nếu tỉnh giữ vững nhịp độ xuất nhập khẩu tăng trưởng, duy trì lưu lượng xe ổn định và tiếp tục cải thiện quy trình thông quan, thì kinh tế cửa khẩu sẽ không chỉ là “cỗ máy thu phí hạ tầng” mà còn là nền tảng để đầu tư ngược trở lại cho hạ tầng chiến lược, công nghiệp và du lịch. Ngân sách dồi dào phải đi kèm tầm nhìn sử dụng hiệu quả; đó là thước đo thực tế cho năng lực cạnh tranh vùng của Lạng Sơn trong những năm tới, chứ không chỉ là một mùa bội thu ngắn hạn từ thương mại biên giới.
