Tình yêu sách biến thành hành động
Dự án “Sách hay cho học sinh tiểu học” là hành trình thiện nguyện do nhà giáo Hoàng Thị Thu Hiền khởi xướng, đưa sách đến thư viện trường học, đặc biệt ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa, để trẻ em có thêm cơ hội đọc và khám phá tri thức. Sau mười năm, dự án đã trao 630.670 quyển sách cho gần 3.000 trường, giúp hơn 1,4 triệu học sinh tiếp cận sách. Đằng sau những con số ấy là lựa chọn của một nhà giáo tin rằng sách có thể mở rộng chân trời cho trẻ nhỏ. Sinh ra ở Hà Tĩnh, cô Hiền lớn lên cùng những trang sách đã khơi trí tưởng tượng và khát vọng khám phá; tình yêu văn học cũng góp phần đưa cô đến với nghề dạy Văn thay vì con đường bác sĩ từng được định hướng.
Sau hơn 35 năm đứng lớp tại Quốc học Huế và Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong ở TP.HCM, cô nghỉ hưu nhưng không rời xa giáo dục. Cô gửi tặng phần lớn gia tài sách hàng nghìn cuốn của mình cho ba thư viện trường miền núi còn thiếu sách, song vẫn day dứt về cơ hội đọc của học sinh ở nơi xa xôi. Khi miền Trung chịu lũ năm 2016, thay vì chỉ kêu gọi nhu yếu phẩm, cô chọn vận động sách: với cô, đó là cách gieo nền tảng lâu dài, giúp trẻ tự tìm con đường thay đổi cuộc đời. Ý tưởng ấy không dừng ở lời kêu gọi; cô bắt tay kết nối người ủng hộ và tổ chức chuyến trao sách đầu tiên.
Từ chuyến đi đầu tiên đến hành trình toàn quốc
Lần ra quân đầu tiên đưa 156 thùng sách, nặng gần hai tấn, tới 52 trường tiểu học ở Tuyên Hóa, Quảng Bình và Hương Khê, Hà Tĩnh. Khởi đầu ấy đặt nền cho một mạng lưới tình nguyện viên gồm giáo viên, người đã nghỉ hưu và những người ngoài ngành; có thành viên U60, U70, thậm chí U80 vẫn tham gia những chuyến đi thực địa. Trong mười năm, dự án tổ chức 156 chuyến đến 40/63 tỉnh, thành theo địa giới hành chính cũ, trao sách tới gần 3.000 trường và hơn 1,4 triệu học sinh. Đây không phải cuộc vận động chỉ dừng ở việc gửi thùng sách: nhóm khảo sát nhu cầu, chọn đầu sách phù hợp, vận động nguồn lực rồi trực tiếp trao tặng.
Sách cho học sinh được chọn theo tiêu chí mới, đẹp, hay, phù hợp lứa tuổi và đa dạng nội dung. Mỗi trường nhận khoảng 200–230 đầu sách về kỹ năng sống, văn học, khoa học, lịch sử, địa lý, đạo đức và tư duy sáng tạo. Sự chọn lọc ấy quan trọng: một kệ sách chỉ có ý nghĩa khi trẻ muốn mở ra, chứ không phải khi nó được đặt vào thư viện rồi bị lãng quên. Dự án còn tổ chức 142 buổi hội thảo, tập huấn cho 6.172 giáo viên và 156 chương trình giao lưu, khơi gợi hứng thú đọc cho học sinh. Đó là cách biến việc trao tặng thành một lời mời đọc, thay vì một nghi thức bàn giao.
Kỷ lục ghi nhận chặng đường, không khép lại nó
Ngày 8/11, tại Đường sách Nguyễn Văn Bình ở TP.HCM, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) trao bằng xác lập kỷ lục Việt Nam cho các thành viên thực hiện dự án. Sự ghi nhận ấy có ý nghĩa, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở những cơ hội đọc được mở ra tại các trường còn thiếu sách. Cô Hiền mong thư viện trường học không chỉ là nơi học sinh ghé lấy sách, mà là không gian để các em hòa mình vào câu chuyện, kết nối với tri thức và được thôi thúc khám phá thế giới. Dự án cũng từng tổ chức 16 chuyến hỗ trợ dân sinh, trao học bổng và vận động cứu trợ lương thực, áo ấm, quà an sinh. Những việc ấy cho thấy hành trình đưa sách luôn gắn với sự quan tâm cụ thể tới cộng đồng.
Thành tựu không xóa được thử thách. Những chuyến đi xa, đường sá cách trở và thời tiết khắc nghiệt bào mòn sức khỏe lẫn khả năng vận động hỗ trợ của các thành viên. Ở tuổi 65, cô Hiền không còn sung sức; sau chuyến đi, có khi cô phải nhập viện để hồi phục. Nhiều người đặt nền móng cho dự án đã lớn tuổi, một số đã mất, nên cô trăn trở về người đủ tâm huyết để tiếp nối. Cô gọi tấm bằng và hành trình mười năm là “hồi môn” để đi tìm một người tri kỷ cùng gánh vác dự án. Lời ví von ấy vừa dí dỏm vừa nhói lòng: một kỷ lục chỉ thật sự có tương lai nếu có người tiếp tục đưa sách đến nơi cần nó.
Điều đáng giữ lại là thói quen đọc
Mười năm bền bỉ của nhà giáo Hoàng Thị Thu Hiền chứng minh rằng tình yêu sách có thể trở thành việc làm thiết thực khi được nối với sự kiên trì và cộng đồng đồng hành. 630.670 quyển sách cùng hàng trăm chuyến đi là dấu mốc đáng tự hào, nhưng thước đo sau cùng không nằm trên tấm bằng: đó là việc trẻ có thường xuyên tìm đến thư viện trường học hay không. Muốn vậy, nhà trường cần duy trì những hoạt động đọc có ý nghĩa sau ngày nhận sách; người lớn cần tiếp tục làm gương và tạo điều kiện để sách trở thành một phần đời sống học tập. Kỷ lục Việt Nam ghi nhận một chặng đường, còn trách nhiệm giữ cho những hạt mầm đọc sách lớn lên thuộc về cả cộng đồng.
