Tủ sách và thư viện là điểm khởi đầu cho thói quen đọc
Tặng sách trường học chỉ tạo được giá trị lâu dài khi sách đến đúng nơi, được sắp xếp để học sinh dễ tiếp cận và có không gian để các em đọc, trò chuyện về điều vừa khám phá. Hai chương trình đang triển khai theo hướng đó: một chương trình mở rộng tủ sách trường tiểu học ở nhiều địa phương, chương trình còn lại trao thư viện cùng tài liệu và vật dụng thiết yếu cho học sinh vùng biên. Theo tôi, điểm đáng chú ý không chỉ là số sách được trao, mà là nỗ lực biến sách thành một phần trong đời sống học đường. Khi học sinh có chỗ ngồi đọc và nguồn tài liệu phù hợp, thư viện học sinh có thể trở thành nơi nuôi dưỡng tò mò, chứ không chỉ là một món quà được bàn giao.
Mạng lưới tủ sách mở rộng tới 79 trường
Khởi động từ tháng 1 tại hai trường ở Đồng Nai, chương trình “Open Books - Open Future” đã mở rộng tới Đà Nẵng, Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh và Vĩnh Long. Tính đến cuối tháng 10, chương trình đã trao tủ sách cho 79 trường tiểu học tại 9 tỉnh, thành; mục tiêu của đơn vị thực hiện là đưa tủ sách tới 100 trường trên toàn quốc trong năm 2026. Cách trao cũng hướng đến những nơi khó tiếp cận: 15 trường nhận trực tiếp, còn 64 trường được gửi sách qua vận chuyển. Đây là lựa chọn thực tế, bởi việc đưa tài liệu đến trường xa trung tâm thường đòi hỏi cách tổ chức linh hoạt. Tuy vậy, mở rộng số điểm nhận sẽ thuyết phục hơn nếu đi cùng hoạt động đọc đều đặn, để tủ sách không chỉ đầy lên mà còn được học sinh sử dụng.
Chương trình còn tổ chức giao lưu tại 7 trường tiểu học ở Thành phố Hồ Chí Minh. Học sinh đọc, vẽ, chia sẻ cảm nhận về sách và trò chuyện về ước mơ với nhà văn, đại sứ văn hóa đọc. Những hoạt động này bổ sung phần mà việc chuyển sách đơn thuần không thể làm thay: khơi gợi hứng thú và giúp trẻ tìm thấy tiếng nói của mình qua trang sách. Theo kế hoạch được công bố, chương trình dự kiến tiếp tục tại Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm ngày 14 tháng 11 và Trường Tiểu học Châu Pha B ngày 28 tháng 11.
Thư viện vùng biên đi cùng sách và vật dụng thiết thực
Tại Lạng Sơn, hành trình “Nâng cánh ước mơ” của Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng cùng các đơn vị đồng hành trao hai thư viện, sách báo, đồ dùng học tập và nhiều phần quà cho học sinh vùng biên. Ở Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Mẫu Sơn, thư viện gồm khoảng 500 đầu sách báo được lựa chọn theo nhu cầu của trường; không gian đọc được bổ sung 6 bàn. Học sinh còn nhận vở, chăn ấm và áo phông. Tại phân hiệu Quảng Lạc của Trường Tiểu học Chi Lăng, chương trình trao thư viện với hơn 600 đầu sách báo theo đề xuất của nhà trường, cùng hai giá sách và gần 500 cuốn vở. Điểm đáng giá là sách cho học sinh vùng biên không được trao tách rời khỏi điều kiện học tập: bàn, giá sách và vở giúp biến nguồn tài liệu thành một không gian có thể sử dụng.
Các đầu sách trải từ báo Đội, sách tham khảo và sách kỹ năng đến văn học thiếu nhi, để phục vụ nhiều mục đích đọc khác nhau. Những món quà như cặp, đồ dùng học tập và chăn ấm cũng đáp ứng nhu cầu thường ngày, nhất là khi thời tiết trở lạnh. Nhưng hiệu quả của thư viện không nên được đo bằng số quà tại buổi trao tặng. Điều quan trọng hơn là sách có phù hợp với học sinh, được duy trì trên giá và trở thành lựa chọn quen thuộc trong ngày học. Việc các trường đề xuất nội dung sách là một điểm khởi đầu tốt; duy trì thời gian đọc và khuyến khích trao đổi sẽ giúp không gian ấy có sức sống.
Muốn mở rộng cơ hội đọc, cần chăm lo cả sau ngày trao tặng
Hai chương trình cho thấy có nhiều cách đưa tài liệu đọc đến trường: trao tủ sách trực tiếp hoặc chuyển tới điểm trường, bổ sung thư viện theo nhu cầu của nhà trường, rồi tạo chỗ ngồi để học sinh đọc và chia sẻ. Cách làm này có ý nghĩa ở những nơi nguồn sách còn hạn chế, nhưng số lượng trường hay đầu sách mới chỉ phản ánh một nửa câu chuyện. Một tủ sách được trao mà thiếu hoạt động đọc có nguy cơ ít được dùng; một buổi giao lưu, ngược lại, có thể giúp học sinh xem sách như một phần của việc học và vui chơi. Mục tiêu 100 trường trong năm 2026 vì thế cần đi cùng việc duy trì mạng lưới bổ sung sách, đặc biệt ở ngoài trung tâm đô thị.
Đóng góp của các đơn vị và cá nhân đã giúp những món quà đến với học sinh Lạng Sơn, đồng thời mở rộng điều kiện học tập và sinh hoạt khi trời lạnh. Bước tiếp theo nên là giữ cho thư viện luôn có sách phù hợp, có người hướng dẫn và có thời gian đọc trong nếp sinh hoạt của trường. Tủ sách và thư viện không tự tạo ra thói quen, nhưng chúng tạo nền tảng để thói quen ấy hình thành. Khi sách được trao đúng nhu cầu và không gian đọc được sử dụng thường xuyên, các chương trình tặng sách mới thực sự mở rộng cơ hội học tập cho học sinh.
