Phí sinh viên quốc tế cho OPT: thay đổi mang tính bước ngoặt
Đề xuất áp một khoản phí lớn đối với sinh viên quốc tế tham gia chương trình làm việc sau tốt nghiệp (OPT) là kế hoạch chính sách nhập cư mới của chính quyền Trump, kết hợp với việc siết visa F-1 nhằm làm giảm số người nước ngoài có thể ở lại làm việc sau khi tốt nghiệp, đồng thời tái định hình sức hút của hệ thống giáo dục đại học Mỹ đối với người học toàn cầu. Điểm cần nói thẳng: nếu khoản phí này trở thành hiện thực, OPT sẽ không còn là “cánh cửa mở rộng” cho số đông mà trở thành một đặc quyền chỉ dành cho người có tiềm lực tài chính lớn hoặc được doanh nghiệp, trường đại học hỗ trợ. Chính quyền Trump đã nhiều lần bày tỏ hoài nghi rằng OPT tạo điều kiện cho gian lận và khiến du học sinh ở lại quá hạn, xem đây là mắt xích cần siết chặt trong hệ thống nhập cư hợp pháp. Trong bối cảnh người học quốc tế ngày càng coi trọng khả năng làm việc sau tốt nghiệp và giá trị đầu tư cho tấm bằng, động thái này là một tín hiệu cảnh báo hơn là một chi tiết kỹ thuật.
Siết visa F-1 Mỹ: từ "Duration of Status" đến trần 4 năm
Chính sách phí sinh viên quốc tế không xuất hiện trong khoảng trống; nó nằm trong một chuỗi thay đổi đồng bộ quanh visa F-1 Mỹ. Bộ An ninh nội địa đã chấm dứt cơ chế "duration of status", thay bằng thời hạn lưu trú cố định tối đa 4 năm cho người mang visa F. Điều này khiến OPT – vốn là phần kéo dài của F-1 – không còn gắn linh hoạt với quá trình học tập, nghiên cứu, mà bị ràng buộc bởi một mốc thời gian cứng. Theo quy định mới, từ tháng 9 tới, bất kỳ ai tham gia OPT phải nộp hồ sơ xin gia hạn thời gian lưu trú với cơ quan liên bang, kèm kiểm tra sinh trắc học, xác minh lý lịch và rà soát gian lận. Quyền quyết định ở lại không còn nằm ở trường đại học mà chuyển hẳn sang nhà nước, phản ánh mục tiêu "tăng cường quản lý người học quốc tế từ đầu vào đến đầu ra" như nhận định của một chuyên gia giáo dục. Nói cách khác, visa F-1 Mỹ nay không chỉ khó được cấp hơn, mà còn khó duy trì hơn.
Sinh viên Trung Quốc: nhóm chịu tác động mạnh nhất
Trong bức tranh chính sách nhập cư Trump, sinh viên Trung Quốc là nhóm bị soi chiếu rõ nhất. Số thị thực du học F-1 cấp cho công dân Trung Quốc trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 8 đã giảm xuống 40.034, tức giảm 46% so với mức trung bình cùng kỳ các năm trước đó. Đồng thời, họ lại chiếm khoảng 61.981 người trong chương trình OPT, tương đương 21% tổng số người tham gia. Khi một nhóm vừa giảm mạnh ở đầu vào visa F-1, vừa chiếm tỷ lệ cao trong chương trình làm việc sau tốt nghiệp, việc bổ sung thêm một khoản phí lớn đánh vào OPT gần như nhắm trực diện vào dòng sinh viên này. Báo cáo nghiên cứu di trú Mỹ cho rằng nhiều sinh viên nước ngoài đã biến thị thực du học thành một dạng lao động tạm thời, tác động đến cơ hội việc làm của sinh viên Mỹ, đồng thời nêu rõ lo ngại của Washington về nguy cơ chuyển giao công nghệ và gián điệp trong bối cảnh Trung Quốc thúc đẩy hiện đại hóa quân đội và công nghệ then chốt. Đó là lý do chính trị – an ninh đằng sau các con số tưởng như thuần túy về visa.
OPT: "chìa khóa thành công" hay mục tiêu cần kiểm soát?
Từ lâu, OPT không chỉ là phần mở rộng của visa F-1 Mỹ mà còn là lý do khiến nhiều người chọn học ở Mỹ. Chương trình này cho phép sinh viên quốc tế làm việc tối đa 12 tháng sau tốt nghiệp, và nếu thuộc khối STEM, thời gian đó có thể kéo dài tới 3 năm. Theo thống kê mới, gần 295.000 người tham gia OPT trong năm học gần nhất, tăng 21% so với cùng kỳ trước đó. Một lãnh đạo trong ngành giáo dục quốc tế thẳng thắn: "Tôi không thể hình dung nước Mỹ sẽ cạnh tranh thế nào nếu không còn OPT". Tuy vậy, chính quyền Trump lại xem OPT như một mắt xích khiến chính sách F-1 bị biến thành chương trình lao động tạm thời. Việc yêu cầu nộp hồ sơ gia hạn lưu trú cho người tham gia OPT, cùng với ý tưởng thu phí sinh viên quốc tế ở giai đoạn này, cho thấy mục tiêu không phải xóa bỏ OPT mà là biến nó thành một công cụ sàng lọc: chỉ những ai đáp ứng được tiêu chí tuân thủ, kỹ năng và mức độ đóng góp, đồng thời vượt qua rào cản tài chính mới có cơ hội tiến xa hơn.
Chi phí, tính khả thi và lựa chọn của sinh viên quốc tế
Thực tế khó tránh: mọi thay đổi quanh phí sinh viên quốc tế, visa F-1 Mỹ và OPT đều quy về câu hỏi "có đáng không" đối với người học. Nghiên cứu của một hiệp hội giáo dục quốc tế cho thấy hơn nửa học viên sau đại học sẽ không chọn học ở Mỹ nếu OPT bị bãi bỏ. Khi chương trình này bị siết lại, phải gia hạn lưu trú với nhiều vòng kiểm tra, và còn có nguy cơ gắn với khoản phí lớn, sự hấp dẫn của con đường du học Mỹ chắc chắn sẽ bị đặt lên bàn cân. Mặt tích cực là bối cảnh chính sách khắt khe buộc sinh viên quốc tế phải tính toán nghiêm túc hơn: lựa chọn ngành có nhu cầu cao, chuẩn bị kỹ năng nghề nghiệp, và xác định rõ khả năng chuyển sang visa lao động như H-1B – vốn ngày càng ưu tiên vị trí có kỹ năng, mức lương cao. Trong môi trường chính sách coi trọng tuân thủ, kỹ năng và đóng góp, những ai định hướng sớm, hồ sơ minh bạch và năng lực thực chất vẫn có cơ hội phát triển sự nghiệp lâu dài; nhưng đó sẽ là con đường khó, đắt giá và không dành cho những quyết định mơ hồ.
