Từ chuyến thăm lịch sử đến bước ngoặt trong quan hệ Việt Nam New Zealand
Quan hệ Việt Nam New Zealand là mối quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia yêu chuộng hòa bình, cùng coi trọng phát triển bền vững, được hình thành trên nền tảng ngoại giao thiết lập năm 1975 và liên tục mở rộng cả về chính trị, kinh tế lẫn giao lưu nhân dân qua nhiều giai đoạn.
Điểm nhấn mang tính biểu tượng của giai đoạn hiện nay là chuyến thăm New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, lần đầu tiên một nguyên thủ ở cương vị này của Việt Nam thăm quốc gia bạn. Sự kiện không chỉ có ý nghĩa nghi thức mà còn gửi đi thông điệp rất rõ: hai nước sẵn sàng đưa quan hệ lên bước phát triển mới, sâu hơn và thực chất hơn. Việc lãnh đạo cao nhất lựa chọn New Zealand cho một chuyến thăm cấp cao như vậy cho thấy Hà Nội nhìn Wellington như một mắt xích quan trọng trong chiến lược đa phương hóa, đa dạng hóa và củng cố các đối tác tin cậy trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Nền tảng kinh tế đang lên của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện
Để đánh giá đúng mức triển vọng của quan hệ Việt Nam New Zealand, cần nhìn vào các con số đã đạt được chứ không chỉ vào các tuyên bố hữu nghị. Hợp tác giữa hai nước được ghi nhận đang phát triển mạnh, phản ánh trong trao đổi thương mại, đầu tư và hỗ trợ phát triển. Đây là nền tảng thực chất chứ không chỉ là khẩu hiệu cho bất kỳ bước nâng tầm quan hệ nào.
Kim ngạch thương mại song phương đã tăng đáng kể, với mức tăng trưởng hai con số trong giai đoạn gần đây. Ở chiều đầu tư, New Zealand hiện có 61 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký đáng kể, trong khi doanh nghiệp Việt Nam cũng đã hiện diện tại New Zealand với 13 dự án. Câu chuyện quan trọng ở đây là quy mô còn khiêm tốn so với tiềm năng hai nền kinh tế bổ sung cho nhau về nông nghiệp, giáo dục, dịch vụ và chuỗi cung ứng. Chính khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế mới là lý do mạnh nhất để hai bên chủ động nâng cấp đối tác chiến lược toàn diện và gắn thêm nội dung kinh tế cụ thể, tham vọng hơn.
Thương mại song phương: Từ đà tăng trưởng đến tham vọng mới
Việc trao đổi hàng hóa giữa hai nước tăng tốc cho thấy thương mại song phương đã vượt qua giai đoạn thăm dò và đang bước vào thời kỳ mở rộng. Số liệu cho thấy kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng 15,8% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy nhu cầu thực sự chứ không phải tăng trưởng mang tính thời điểm. Đây là mức tăng mà nhiều thị trường truyền thống của cả hai bên khó đạt được, và do đó, việc đặt ra các mục tiêu cao hơn là hoàn toàn hợp lý.
Tuy nhiên, nếu chỉ hài lòng với tốc độ hiện tại, quan hệ thương mại Việt Nam New Zealand sẽ khó bật lên tầm ảnh hưởng xứng đáng với vị trí hai nước trong chuỗi cung ứng khu vực. Muốn đạt những mục tiêu mới, hai bên cần chuyển từ mô hình buôn bán hàng hóa thuần túy sang liên kết chuỗi giá trị, gia tăng hàm lượng chế biến và dịch vụ. Quan điểm mạnh mẽ cần được nhấn lại: nếu không dám đặt ra các mốc tham vọng và xây dựng cơ chế giám sát thực thi, khái niệm "đối tác chiến lược toàn diện" sẽ dễ bị rỗng nội dung trong lĩnh vực kinh tế.
Hợp tác kinh tế: Đòi hỏi những mũi đột phá mới
Trong bối cảnh hai bên đều nói nhiều về hợp tác kinh tế, thách thức lớn nhất không phải là thiếu thiện chí, mà là thiếu các mũi đột phá đủ sức thay đổi cục diện. Việt Nam và New Zealand được mô tả là những đối tác, bạn bè chân thành, gần gũi, cùng yêu chuộng hòa bình và coi trọng phát triển bền vững, nhưng để chuyển từ tình cảm sang lợi ích kinh tế cụ thể, cần những quyết định khó và nhất quán hơn về cải thiện môi trường đầu tư, giảm chồng chéo trong thủ tục và tăng kết nối doanh nghiệp.
Với 61 dự án đầu tư của New Zealand tại Việt Nam và 13 dự án theo chiều ngược lại, hợp tác kinh tế đang ở giai đoạn "có mặt, nhưng chưa đủ mạnh". Điều cần bây giờ là chọn vài lĩnh vực ưu tiên để tạo cú hích – chẳng hạn đồng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ giáo dục và kinh tế xanh – thay vì dàn trải nguồn lực vào quá nhiều hướng nhỏ lẻ. Nếu làm được, các con số về thương mại song phương và đầu tư sẽ tự nói lên ý nghĩa thực sự của việc nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện.
Kết luận: Đo lường tầm vóc quan hệ bằng kết quả kinh tế
Chuyến thăm lịch sử của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới New Zealand là bước ngoặt ngoại giao có giá trị biểu tượng rất lớn, nhưng giá trị đó chỉ được khẳng định bền vững nếu được đo lường bằng các kết quả kinh tế cụ thể trong thập niên tới. Quan hệ Việt Nam New Zealand đã đi được chặng đường dài từ năm 1975, song điểm kiểm tra thực sự cho tầm vóc đối tác chiến lược toàn diện sẽ nằm ở việc hai nền kinh tế có gắn kết sâu trong chuỗi giá trị khu vực hay không.
Quan điểm cần được nhấn mạnh là: đã đến lúc hai bên đối xử với nhau như một "đối tác lựa chọn" trong các chiến lược phát triển dài hạn, chứ không chỉ là một điểm đến ngoại giao định kỳ. Nếu Việt Nam và New Zealand kiên trì tháo gỡ các rào cản, mở rộng không gian cho doanh nghiệp và chủ động tìm kiếm các mũi hợp tác kinh tế mới, khái niệm đối tác chiến lược toàn diện sẽ trở thành một cam kết sống động thay vì một cụm từ ngoại giao khuôn mẫu.
