Cao tốc Quy Nhơn – Pleiku: Dự án hạ tầng Gia Lai đang bước vào giai đoạn quyết định
Dự án cao tốc Quy Nhơn – Pleiku là tuyến đường bộ cao tốc dài khoảng 125 km, quy mô 4 làn xe, kết nối duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên, đi qua 16 xã, phường và vượt hai đèo hiểm trở An Khê, Mang Yang, được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển Quy Nhơn – Pleiku xuống 1,5–2 giờ, giảm nguy cơ mất an toàn giao thông và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của khu vực.
Thông điệp rõ nhất ở thời điểm này là: mặt bằng cho cao tốc Quy Nhơn Pleiku đang về đích nhanh hơn thi công. Dự án tổng chiều dài khoảng 125 km, tổng mức đầu tư khoảng 43.734 tỷ đồng, chia thành 3 dự án thành phần. Trong đó, thành phần 3 dài khoảng 35 km do Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng Gia Lai làm chủ đầu tư, đi qua 6 xã, phường của tỉnh. Việc tuyến chính của thành phần 3 hoàn thành 100% giải phóng mặt bằng tạo ra một chuẩn tiến độ mới, đồng thời phơi bày những mắt xích yếu hơn: tái định cư người dân và phối hợp liên ngành để không biến đất sạch thành công trường… chậm khởi công.
Thành phần 3 về đích giải phóng mặt bằng: một chuẩn mực mới cho toàn tuyến
Ở thành phần 3, câu chuyện không còn là “bao giờ xong mặt bằng” mà là “làm sao thi công cho kịp kỳ vọng” của người dân dọc tuyến. Cơ quan chức năng đã phê duyệt và thực hiện phương án giải phóng mặt bằng tuyến chính đạt 100%, với tổng kinh phí hơn 1.814 tỷ đồng. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cơ bản hoàn thành tại cả 6 xã, phường Lơ Pang, Mang Yang, Kdang, Đak Đoa, Hội Phú và Ia Băng. Theo Phó Giám đốc Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng Gia Lai, việc đạt tỷ lệ 100% mặt bằng tuyến chính thể hiện sự đồng thuận cao của người dân và tạo điều kiện để thi công được triển khai liền mạch.
Nhìn từ góc độ quản trị dự án hạ tầng Gia Lai, thành phần 3 là minh chứng cho thấy: khi chính quyền địa phương, chủ đầu tư và cộng đồng cùng phía, giải phóng mặt bằng không phải là “ác mộng” hành chính. Dự án thành phần này gồm 2 gói thầu, tổng mức đầu tư hơn 9.100 tỷ đồng, thời gian thi công dự kiến đến tháng 12-2028, giá trị thực hiện hiện ước khoảng 482 tỷ đồng. Câu hỏi đặt ra: nếu mặt bằng tuyến chính đã sạch, liệu các khâu khác – từ huy động thiết bị đến xử lý đất rừng, mỏ vật liệu, bãi thải – có di chuyển nhanh tương xứng, hay tiến độ sẽ lại bị “neo” bởi những giấy phép và thủ tục nằm ngoài tầm tay nhà thầu?
Thành phần 1 và 2: Khi mét vuông mặt bằng còn lại là mét vuông khó nhất
Nếu thành phần 3 là điểm sáng, thì thành phần 1 và 2 cho thấy phần việc còn lại mới là phần khó của giải phóng mặt bằng. Ở thành phần 1, các địa phương đã bàn giao khoảng 21,9 km trên tổng số 22 km, đạt 99,5% mặt bằng; phần còn lại khoảng 0,1 km vẫn đang được xử lý. Trên công trường, hai gói thầu XL.01 và XL.02 đã triển khai tổng cộng 55 mũi thi công, với sản lượng mới đạt lần lượt 13,1% và khoảng 10,95% so với giá trị hợp đồng. Điều này cho thấy: dù đất đã bàn giao gần hết, khối lượng thi công vẫn còn rất dài, và áp lực tiến độ sẽ dồn vào giai đoạn từ nay đến cuối năm 2026.
Ở thành phần 2, bức tranh còn phức tạp hơn. Dự án này dài 68 km, vốn khoảng 27.576 tỷ đồng, nhưng mới bàn giao khoảng 43,65 km trong tổng số 62,47 km mặt bằng cần giải phóng, tức khoảng 70%. Bốn gói thầu xây lắp chỉ có thể thi công trong phạm vi đã nhận bàn giao. Trong khi đó, lãnh đạo tỉnh yêu cầu phải bàn giao tối thiểu 80% mặt bằng trong tháng 9/2026 và hoàn thành 100% trong tháng 10/2026. Càng sát thời hạn, mỗi hộ dân chưa thỏa thuận, mỗi thủ tục đất rừng chưa xong, mỗi mỏ vật liệu chưa đủ hồ sơ lại trở thành “điểm nghẽn” có sức nặng hơn nhiều so với phần đường đã thông.
Tái định cư người dân: nút thắt không thể giải bằng khẩu hiệu
Tiến độ cao tốc Quy Nhơn Pleiku giờ không chỉ phụ thuộc vào máy xúc và bê tông, mà còn phụ thuộc vào cách các địa phương đối xử với người dân phải di dời. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Tự Công Hoàng đã chủ trì cuộc họp ngày 22/9 để nghe báo cáo và chỉ đạo chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho các dự án thành phần 1 và 2. Theo chỉ đạo, chậm nhất đến cuối tháng 10/2026, toàn bộ mặt bằng phải được bàn giao để tổ chức thi công. Nhưng để đạt được mốc này, các địa phương buộc phải khẩn trương xét giao đất tái định cư, thậm chí tạm giao đất theo sơ đồ, bản vẽ quy hoạch để người dân chủ động xây dựng cuộc sống mới.
Ở đây, tái định cư người dân không thể bị xem như “phụ lục” của giải phóng mặt bằng. Khi đất tái định cư xét giao chậm, quy hoạch khu tái định cư không phù hợp diện tích lô đất cấp cho hộ dân, thì sự đồng thuận sẽ sụt giảm, tranh chấp có thể kéo dài, và mọi kế hoạch bàn giao mặt bằng trong quý IV/2026 chỉ còn là tuyên bố trên giấy. Chính quyền tỉnh đã yêu cầu các xã, phường chủ động phối hợp với các sở, ngành, lập tổ giải quyết vướng mắc, xử lý các nội dung vượt thẩm quyền thông qua cơ chế họp liên ngành. Tuy nhiên, điều quyết định vẫn là chất lượng đối thoại tại từng buổi làm việc với người dân chứ không phải số lượng văn bản chỉ đạo.
Điểm đến 1,5 giờ Quy Nhơn – Pleiku: chỉ đạt được nếu đất sạch đúng hẹn
Mục tiêu rút ngắn thời gian di chuyển từ Quy Nhơn đến Pleiku xuống còn khoảng 1,5–2 giờ, giảm áp lực và rủi ro tai nạn trên hai đèo An Khê, Mang Yang, là lý do chính khiến tuyến cao tốc này được kỳ vọng trở thành trục Đông – Tây chiến lược của khu vực. Nhưng lộ trình đó đang bị ràng buộc chặt vào mốc cuối tháng 10/2026 – thời hạn bàn giao toàn bộ mặt bằng để tổ chức thi công. Nếu Q4/2026 trôi qua mà mặt bằng chưa sạch như kế hoạch, toàn bộ tiến độ thi công đến tháng 12-2028 của thành phần 3 và các thành phần còn lại sẽ phải điều chỉnh, chi phí quản lý tăng thêm, niềm tin của người dân vào các dự án hạ tầng Gia Lai bị bào mòn.
Đã đến lúc nhìn nhận thẳng thắn: cao tốc Quy Nhơn Pleiku không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà là bài kiểm tra về năng lực phối hợp tỉnh – huyện – xã, về khả năng giải phóng mặt bằng đi cùng chính sách tái định cư có tình, có lý. Nếu tỉnh giữ được nhịp chỉ đạo nhất quán, các sở ngành xử lý nhanh hồ sơ đất rừng, mỏ vật liệu và bãi thải, và người dân tiếp tục đồng thuận như tại thành phần 3, thì mốc Q4/2026 sẽ là bàn đạp cho một tuyến cao tốc thông suốt. Ngược lại, mỗi ngày trễ trong khâu mặt bằng sẽ nhân lên thành nhiều tháng trễ trên công trường – và 1,5 giờ Quy Nhơn – Pleiku sẽ còn là ước mơ trên bản vẽ.
