Năm mươi năm nhìn lại: Quan hệ ngoại giao Việt Nam - Thái Lan là gì?
Quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan là mối quan hệ được thiết lập chính thức ngày 6/8/1976, dựa trên sự chân thành của các nhà ngoại giao hai nước, phát triển dần thành Đối tác Chiến lược toàn diện, gắn kết bởi lợi ích an ninh, phát triển bền vững và tình hữu nghị nhân dân sâu rộng qua nhiều thế hệ.
Điểm then chốt của kỷ niệm 50 năm thiết lập là: đây không chỉ là cột mốc lễ nghi, mà là dịp khẳng định một quan hệ đối tác “tương hỗ” có chiều sâu. Nếu không có nửa thế kỷ tích lũy lòng tin, khó có thể nói đến một hợp tác chiến lược hai nước cùng chia sẻ tầm nhìn về hòa bình, an ninh và phát triển bền vững. Nói cách khác, từ một quyết định ngoại giao đầy can đảm trong bối cảnh khu vực phức tạp, Việt Nam và Thái Lan đã xây dựng được một cấu trúc quan hệ vừa mang tính nguyên tắc, vừa linh hoạt, trong đó yếu tố con người – chứ không chỉ lợi ích kinh tế – đóng vai trò then chốt.
Những người viết nên trang mở đầu: Ngoại giao từ trái tim
Hiếm có mối quan hệ song phương nào mà câu chuyện khởi đầu lại được kể chân thực như với quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan. Khi Bộ trưởng Ngoại giao Bhichai Rattakul nhận nhiệm vụ cải thiện quan hệ với láng giềng, trong đó có Việt Nam, ông đã chọn cách tiếp cận rất khác: bước vào Hà Nội “với hai bàn tay trắng và một trái tim chân thành”. Quyết định ký hiệp định thiết lập quan hệ ngoại giao Thái Lan – Việt Nam cùng Bộ trưởng Nguyễn Duy Trinh ngày 6/8/1976 tại Hà Nội trở thành thành tựu được chính ông coi là đáng tự hào nhất trong sự nghiệp chính trị.
Chính sự lựa chọn đặt lòng tin lên trên định kiến đã mở ra cánh cửa cho cả nửa thế kỷ hợp tác sau này. Câu chuyện kiều bào Việt Nam tại Thái Lan quây quanh cảm ơn ông Bhichai trong mỗi dịp Quốc khánh Việt Nam cho thấy ngoại giao không dừng ở văn bản; nó sống trong ký ức cộng đồng. Tiếp nối thế hệ cha, PGS.TS. Anatchai Rattakul lại chọn con đường gắn bó với Việt Nam thông qua Ủy ban Hướng đạo châu Á - Thái Bình Dương, hỗ trợ Hướng đạo Việt Nam tái gia nhập tổ chức khu vực. Đó là ví dụ sinh động cho cách một gia đình ngoại giao biến di sản cá nhân thành cầu nối lâu dài giữa hai dân tộc.
Di sản và sức mạnh mềm: Nền tảng nhân văn của tình hữu nghị Việt Thái
Nếu “trái tim” ngoại giao đặt nền móng cho năm 1976, thì di sản và văn hóa là dòng máu nuôi dưỡng tình hữu nghị Việt Thái qua nhiều thập kỷ. Cả hai quốc gia đều có lịch sử lâu đời, nhiều di sản được UNESCO ghi danh, cùng chia sẻ những giá trị khu vực như Phật giáo, nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, lễ hội và văn hóa ẩm thực. Không ngẫu nhiên mà Đại sứ Thái Lan tại Việt Nam nhấn mạnh: di sản có khả năng đặc biệt kết nối con người, nuôi dưỡng sự thấu hiểu, tôn trọng lẫn nhau và những tình bạn bền chặt.
Điều đáng chú ý là di sản Việt Nam hiện lên không như “bảo tàng sống” đóng khung cho du khách, mà là phần đời thường của cộng đồng – từ đô thị cổ, lễ hội truyền thống đến làng nghề, tất cả vẫn được người dân gìn giữ, thực hành và trân trọng. Người Thái, cũng như bạn bè quốc tế, ấn tượng với sự chân thực đó, cộng với sự hiếu khách và niềm tự hào của người Việt, khiến trải nghiệm văn hóa trở nên có chiều sâu. Từ cảnh quan như Vịnh Hạ Long đến kiến trúc, âm nhạc, ẩm thực, mỗi vùng miền là một câu chuyện, góp phần nâng sức mạnh mềm của Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời tạo nền tảng cảm xúc bền vững cho hợp tác chiến lược hai nước.
Triển lãm, giao lưu và người dân: Quan hệ chiến lược đi vào đời sống
Quan hệ đối tác chiến lược chỉ có ý nghĩa khi nó hiện diện trong đời sống thường ngày. Những năm gần đây, chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm thiết lập đã cho thấy rõ điều đó. Ở Hà Nội, triển lãm ảnh “Lăng kính Ngoại giao: 50 năm Quan hệ Thái Lan – Việt Nam” quy tụ đại diện ngoại giao hai nước, trong đó Đại sứ Thái Lan tại Việt Nam Urawadee Sriphiromaya chụp ảnh cùng Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam tại lễ khai mạc, gửi thông điệp về sự đồng hành của truyền thông và ngoại giao nhân dân. Bên cạnh đó, triển lãm “Đan kết hữu nghị: Tôn vinh 50 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Thái Lan” giới thiệu trang phục truyền thống và những nét gần gũi văn hóa, nhấn mạnh vai trò giao lưu nhân dân trong nửa thế kỷ quan hệ.
Các chương trình văn hóa Thái Lan tại Hà Nội, cùng mong muốn tăng số trường dạy tiếng Việt ở Thái Lan và tiếng Thái tại Việt Nam, cho thấy hợp tác chiến lược hai nước không chỉ xoay quanh thương mại hay an ninh. Di sản ở đây được kỳ vọng đóng góp cho giáo dục, du lịch, kinh tế sáng tạo, điện ảnh, ẩm thực và các ngành công nghiệp văn hóa, mà vẫn giữ được tính chân thực. Nói cách khác, những triển lãm, lớp học, lễ hội đang “nhân hóa” khái niệm đối tác chiến lược: đưa nó từ phòng họp xuống phố phường, từ văn bản ngoại giao vào ký ức người dân.
Tầm nhìn năm mươi năm tiếp theo: Từ tương hỗ đến đồng kiến tạo tương lai
Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay là cả Việt Nam và Thái Lan đều ý thức rằng quan hệ song phương đã vượt khỏi khuôn khổ “hàng xóm thân thiện”. Khi hai nước trở thành Đối tác Chiến lược toàn diện, cùng chia sẻ tầm nhìn về hòa bình, an ninh và phát triển bền vững, nghĩa là mọi quyết sách không còn là chuyện song phương thuần túy mà gắn với vai trò chung trong ASEAN. Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đã nói rõ: “Chúng ta có mối quan hệ tương hỗ. Đã đến lúc Thái Lan và Việt Nam nắm tay đồng hành cùng nhau để làm cho ASEAN lớn mạnh hơn trên thế giới”.
Nhìn về tương lai, PGS.TS. Anatchai tin tưởng quan hệ Thái Lan - Việt Nam sẽ gắn bó như một gia đình. Nhưng “gia đình” ở đây nên được hiểu theo nghĩa chủ động đồng kiến tạo: cùng phát triển các chương trình triển lãm chung, trao đổi bảo tàng, kết nối thiết chế văn hóa, tạo sân chơi cho thanh niên, nghệ sĩ, cộng đồng địa phương. Nếu Việt Nam tiếp tục nâng sức mạnh mềm, giữ gìn di sản và mở rộng hợp tác văn hóa, trong khi Thái Lan kiên định với tinh thần ngoại giao từ trái tim, thì nửa thế kỷ tới của tình hữu nghị Việt Thái sẽ không chỉ là câu chuyện kỷ niệm, mà là một mô hình hợp tác nhân văn đáng tham khảo cho cả khu vực.
