Thành phố trực thuộc Trung ương mới: bước ngoặt cho cấu trúc phát triển miền Bắc
Việc Quốc hội xem xét thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là bước nâng cấp hành chính nhằm tạo thêm hai cực tăng trưởng, mở rộng không gian phát triển và tái cấu trúc mô hình quản lý, hướng tới phát triển kinh tế miền Bắc theo hướng đô thị hóa cao, gắn với khoa học công nghệ và liên kết vùng chặt chẽ. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật, mà là lựa chọn chiến lược: đưa hai địa phương vốn đã dẫn đầu về công nghiệp, dịch vụ và kết nối vùng lên một nấc thang mới về quyền hạn và trách nhiệm. Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội khóa XVI khai mạc ngày 3/8 và dự kiến bế mạc ngày 24/8, trong đó việc quyết định thành lập hai thành phố trực thuộc Trung ương là một trong những nội dung tâm điểm. Quốc hội đã dành thời gian thảo luận ở Tổ riêng cho hai đề án này, cho thấy tầm quan trọng chính trị lẫn kinh tế của quyết định.
Quảng Ninh: cực tăng trưởng tích hợp biển – biên giới – đô thị
Quảng Ninh đang ở điểm chín muồi để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương: địa phương này đáp ứng đầy đủ 7/7 tiêu chuẩn về quy mô dân số, diện tích tự nhiên, tỷ lệ phường, đô thị hóa, vị trí, tiêu chí đô thị loại I và trình độ phát triển kinh tế – xã hội. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 202/NQ-CP ngày 27/7, thông qua hồ sơ đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương theo đề nghị của Bộ Nội vụ. Định hướng chiến lược là mô hình đô thị xanh thông minh, tổ chức không gian đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản thành một hệ sinh thái thống nhất, chuyển từ cấu trúc phân tán sang đa trung tâm. Nói cách khác, Quảng Ninh không chỉ “lên hạng” về hành chính, mà còn thử nghiệm một mô hình phát triển mới: kinh tế xanh, kinh tế biển, kinh tế di sản, kinh tế biên giới, kinh tế ban đêm và công nghiệp văn hóa cùng vận hành trên nền tảng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Bắc Ninh: tham vọng trung tâm công nghiệp bán dẫn và đô thị đáng sống
Bắc Ninh bước vào cuộc chơi với lợi thế rõ rệt về vị trí và cấu trúc công nghiệp. Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết 205/NQ-CP ngày 1/8 trên cơ sở toàn bộ địa giới hành chính hiện có, với diện tích tự nhiên 4.713,75 km², gần 4 triệu dân và 99 đơn vị hành chính cấp xã. Nằm ở cửa ngõ phía Bắc Hà Nội, trong tam giác kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và trên các hành lang kinh tế quan trọng, Bắc Ninh rõ ràng được định vị là “trạm khuếch đại” cho phát triển kinh tế miền Bắc. Đề án nhấn mạnh mục tiêu xây dựng đô thị xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc Kinh Bắc, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng, với trọng tâm là công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo. Quy hoạch chung đến 2050 đặt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước 2030, cân bằng giữa công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ, logistics liên hoàn, hướng tới một thành phố đáng sống đạt đẳng cấp khu vực châu Á vào 2050.
Tại sao nâng cấp hành chính lại là chiến lược phát triển kinh tế miền Bắc?
Về bản chất, nâng cấp hành chính hai địa phương này là tái thiết kế “bộ khung” quản lý cho phù hợp với vai trò cực tăng trưởng mà Quảng Ninh và Bắc Ninh được giao. Theo hồ sơ địa phương, việc thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương được xem là bước chuyển mới về địa giới và mô hình quản lý, mở rộng không gian phát triển, phát huy tối đa lợi thế cạnh tranh, tăng cường liên kết vùng và nâng cao chất lượng tăng trưởng, đời sống nhân dân. Với Bắc Ninh, đề án xác định rõ mục tiêu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, xây dựng chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Nói một cách thẳng thắn, khi hai địa phương trọng điểm này được tổ chức theo mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, cả miền Bắc có thêm hai “đầu kéo” đủ tầm để cạnh tranh trong khu vực, nhất là trên các mảng công nghiệp công nghệ cao, logistics, kinh tế biển và dịch vụ đô thị hiện đại. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc rất lớn vào cách cụ thể hóa quyền hạn đi kèm trách nhiệm ở từng lĩnh vực quản trị.
Kết luận: hai thành phố mới có đủ sức tạo bứt phá?
Khi Quốc hội dành cả một khoảng thời gian trong kỳ họp không thường lệ đầu tiên, kéo dài từ ngày 3 đến 24/8, để xem xét việc thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh, thông điệp đã rõ: đây là lựa chọn chiến lược chứ không phải điều chỉnh hình thức. Nếu Quảng Ninh thực sự trở thành cực tăng trưởng năng động, tích hợp biển – đảo – biên giới – đô thị – di sản, còn Bắc Ninh khẳng định vị thế trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn và đô thị đáng sống, thì phát triển kinh tế miền Bắc sẽ có trục mới, năng động hơn, hiện đại hơn. Nhưng nâng cấp hành chính chỉ mở cánh cửa, không tự động tạo thành công. Thách thức nằm ở thực thi: xây dựng chính quyền đô thị minh bạch, quyết đoán; giữ cân bằng giữa tăng trưởng và môi trường; và quan trọng nhất, biến những quy hoạch đến 2050, tầm nhìn 2075 thành các dự án cụ thể, có tiến độ rõ ràng. Nếu làm được, hai thành phố trực thuộc Trung ương mới sẽ là minh chứng rằng cải cách thể chế có thể đi trước, dẫn đường cho phát triển.
