EU nói không với kế hoạch khí đốt Nga trong đề xuất hòa bình Ukraine của Mỹ
Cuộc tranh cãi EU từ chối khí đốt Nga trong khuôn khổ Mỹ đề xuất hòa bình Ukraine là cuộc đối đầu giữa hai tầm nhìn chiến lược: Washington coi khí đốt Nga là công cụ kinh tế để chấm dứt xung đột Ukraine năng lượng, trong khi Brussels xem việc chấm dứt phụ thuộc và duy trì trừng phạt Nga năng lượng là điều kiện tiên quyết cho một trật tự an ninh bền vững ở châu Âu. Theo thông tin được công bố, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đưa ra một đề xuất có thể đảo ngược hoàn toàn chính sách năng lượng kéo dài nhiều năm qua của Mỹ, với mục tiêu đạt hòa bình ở Ukraine. Hai đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff đã nêu ý tưởng để châu Âu tăng mua khí đốt Nga, gắn nó như “động lực kinh tế” trong một gói giải pháp rộng hơn về quan hệ Nga – NATO, bảo đảm an ninh cho Ukraine và kiểm soát lãnh thổ. Đề xuất này không chỉ là một chi tiết kỹ thuật trong ngoại giao khí đốt châu Âu; nó là phép thử xem EU ưu tiên giá năng lượng và ổn định kinh tế trước mắt, hay giữ vững lập trường chính trị và đạo lý trước một cuộc xâm lược chưa kết thúc.
Ngoại giao khí đốt châu Âu: vì sao Brussels không chấp nhận "động lực kinh tế" của Washington
Nhà Trắng lập luận rằng cuộc chiến đã đẩy giá năng lượng trên toàn châu Âu tăng cao và gây khó khăn kinh tế đáng kể cho cả Nga và Ukraine, từ đó biện minh cho việc dùng khí đốt Nga như một phần của thỏa thuận hòa bình. Theo kế hoạch, châu Âu sẽ tăng mua khí đốt Nga, còn Ukraine cân nhắc mở lại các đường ống từng vận chuyển khí đốt sang EU. Tuy nhiên, các quan chức châu Âu phản đối thẳng thừng vì cho rằng đề xuất này sẽ phá hủy nỗ lực nhiều năm qua nhằm chấm dứt sự phụ thuộc vào khí đốt Nga. Đại diện Ủy ban châu Âu Paula Pinho khẳng định Chủ tịch EC Ursula von der Leyen không có ý định dỡ bỏ các hạn chế chống Nga cho đến khi cuộc chiến kết thúc. Đây là tuyên bố mang tính ranh giới đỏ: hòa bình không thể được mua bằng việc khôi phục dòng tiền năng lượng cho một bên xâm lược khi súng vẫn chưa im tiếng. Theo các cuộc đàm phán, Kushner và Witkoff đã trực tiếp gợi ý khôi phục quá cảnh khí đốt qua Ukraine với Tổng thống Volodymyr Zelensky và các quan chức châu Âu. Việc Washington kỳ vọng nhu cầu nhiên liệu rẻ sẽ làm mềm lập trường các chính phủ châu Âu về xung đột Ukraine cho thấy một khoảng cách nhận thức: Mỹ nhìn thấy đòn bẩy kinh tế, còn EU nhìn thấy nguy cơ tái diễn lệ thuộc và bị Nga dùng năng lượng làm vũ khí.
Trừng phạt Nga năng lượng và nỗi ám ảnh phụ thuộc: Đức dẫn đầu phản ứng cứng rắn
Điểm nổi bật trong phản ứng của châu Âu là thái độ đặc biệt gay gắt của Đức. Nước này lo ngại sự trở lại của phụ thuộc vào nguồn năng lượng Nga và coi đề xuất nối lại khí đốt qua Ukraine là bước lùi nguy hiểm. Sau khi Mỹ đạt thỏa thuận mua dầu của Nga, Berlin lập tức tái khẳng định lập trường không lay chuyển trong việc ủng hộ Ukraine và thúc đẩy EU áp đặt các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ hơn đối với Nga. Sự đối lập này phơi bày một nghịch lý: Washington sẵn sàng nới lỏng các hạn chế đối với xuất khẩu diesel của Nga, dỡ bỏ các hình phạt và thuế quan do cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham ủy quyền, trong khi EU kiên quyết không dỡ bỏ trừng phạt Nga năng lượng cho đến khi chiến sự kết thúc. Đối với Berlin và nhiều thủ đô châu Âu, bất kỳ tín hiệu quay lại với khí đốt Nga đều là thông điệp sai lầm gửi tới Moscow: rằng chỉ cần chịu đựng một thời gian, các lợi ích năng lượng sẽ buộc phương Tây phải thỏa hiệp. Chính vì vậy, phản ứng của Đức không chỉ là bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia, mà còn là nỗ lực giữ cho chính sách trừng phạt của EU không bị xói mòn bởi những thỏa thuận song phương giữa Mỹ và Nga.
Xung đột Ukraine năng lượng: EU chọn con đường cắt đứt, Mỹ tính toán "hậu chiến" khác biệt
Trước khi xung đột Ukraine leo thang năm 2022, Nga từng cung cấp khoảng 45% lượng khí đốt nhập khẩu của EU; sau trừng phạt và thiệt hại hạ tầng như Nord Stream 1, tỷ trọng này giảm xuống khoảng 12% năm 2025. Dù vậy, EU vẫn mua 36 tỉ m3 khí đốt Nga năm ngoái, gồm khí qua đường ống và LNG, cho thấy quá trình thoát phụ thuộc còn dang dở. Để đóng lại cánh cửa năng lượng Nga, EU đã bắt đầu loại bỏ dần nhập khẩu khí đốt từ Nga theo các hợp đồng đường ống ngắn hạn từ tháng 6/2026 và có kế hoạch cấm LNG Nga từ tháng 1/2027, cùng khí đốt đường ống vào tháng 9, với mục tiêu loại bỏ hoàn toàn vào cuối năm đó. Trong khi Brussels xây dựng lộ trình cắt đứt, Washington lại muốn dùng chính dòng khí đốt đó như "đòn bẩy" kinh tế để kết thúc chiến tranh. Tính toán của Mỹ hàm chứa lợi ích cho cả hai bên: Nga có doanh thu xuất khẩu, Ukraine có phí quá cảnh. Nhưng với EU, điều này đồng nghĩa với việc tái mở một kênh tài chính cho Moscow ngay khi họ đang cố đóng lại. Đó là lý do EU từ chối khí đốt Nga trong khuôn khổ kế hoạch hòa bình, dù phải chấp nhận rủi ro giá năng lượng cao hơn trong ngắn hạn.
Bất đồng chiến lược Mỹ – EU: hòa bình nào cho Ukraine nếu năng lượng vẫn là vũ khí?
Cốt lõi của bất đồng giữa Mỹ và EU không nằm ở việc có nên mua thêm khí đốt Nga, mà ở cách hiểu về hòa bình. Với Washington, hòa bình có thể được thúc đẩy bằng gói nhượng bộ kinh tế đủ hấp dẫn, trong đó khí đốt là một phần quan trọng. Với Brussels, hòa bình chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm một trật tự an ninh mới, nơi năng lượng không còn bị Nga dùng làm vũ khí. Các đại diện châu Âu lo ngại rằng nhu cầu nhiên liệu giá rẻ hơn – như phía Mỹ kỳ vọng – sẽ làm thay đổi lập trường của các chính phủ châu Âu về xung đột Ukraine theo hướng mềm đi, kéo theo nguy cơ chấp nhận một thỏa thuận "hòa bình lạnh" với Nga vẫn giữ được đòn bẩy năng lượng. Ngược lại, Mỹ dường như sẵn sàng chấp nhận một mức độ phụ thuộc năng lượng nhất định, miễn là chiến sự dừng lại. Trong bối cảnh Nga chuyển hướng xuất khẩu năng lượng sang châu Á và tuyên bố sẵn sàng cung cấp nhiên liệu cho các quốc gia EU nếu nhận được tín hiệu từ Brussels, lựa chọn của châu Âu mang tính định hình lâu dài: hoặc kiên trì con đường tốn kém nhưng độc lập, hoặc quay lại quỹ đạo khí đốt Nga với hy vọng mua được hòa bình. Việc EU kiên quyết bác đề xuất Mỹ cho thấy họ đã chọn vế đầu – và chấp nhận cả cái giá chính trị lẫn kinh tế đi kèm.
