Cảng cá Cà Mau bước vào cuộc chơi lớn của chuỗi thủy sản
Dự án phát triển thủy sản bền vững tỉnh Cà Mau là chương trình sử dụng vốn vay quốc tế để nâng cấp cảng cá Cà Mau và hạ tầng vùng nuôi tôm, đồng thời tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết chuỗi giá trị, nhằm tăng sức cạnh tranh của thủy sản địa phương trên thị trường khu vực và quốc tế. Đây không chỉ là một dự án kỹ thuật mà là quyết định chiến lược: nếu Cà Mau muốn giữ vai trò cửa ngõ nuôi tôm Mekong và điểm trung chuyển hải sản, cảng cá và vùng nuôi phải cùng được nâng cấp. Ngày 6.10, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử đã làm việc với đoàn công tác Ngân hàng Thế giới về việc chuẩn bị và triển khai dự án này. Tổng mức đầu tư là 536 tỉ đồng, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026 – 2029. Con số cho thấy tỉnh sẵn sàng đặt cược lớn vào tương lai ngành thủy sản chứ không chờ thị trường tự điều chỉnh.
Nâng cấp hạ tầng thủy sản: từ cầu tàu đến bờ bao vùng nuôi
Điểm nhấn dễ thấy nhất của dự án là nâng cấp Cảng cá Rạch Gốc – cảng cá Cà Mau trọng yếu tại xã Phan Ngọc Hiển. Cầu tàu sẽ được mở rộng thêm 150 m, khu vực trước cảng được nạo vét trên chiều dài 270 m, cùng với việc xây dựng nhà phân loại kích thước 29 x 9 m. Đây là những hạng mục giúp cảng tiếp nhận nhiều tàu hơn, giảm ách tắc, nâng chất lượng phân loại và bảo quản sản phẩm ngay từ đầu bờ. Cùng lúc, dự án đầu tư bờ bao chống tràn kết hợp đường giao thông nông thôn và nạo vét kênh tại các vùng nuôi tôm, tạo cơ sở cho vùng nuôi an toàn sinh học. Khác với nhiều nơi chỉ chăm chăm mở rộng diện tích nuôi, Cà Mau chọn cách củng cố hạ tầng thủy sản đồng bộ – từ luồng lạch đến ao nuôi – như một lưới an toàn cho sản xuất và môi trường nuôi tôm Mekong.
Liên kết hộ nuôi tôm: phá thế manh mún để vào chuỗi giá trị
Vấn đề cốt lõi của nuôi tôm Cà Mau không chỉ là con giống hay giá thức ăn mà là cách tổ chức sản xuất. Tỉnh đã quy hoạch các vùng nuôi tôm thâm canh, nhưng nhiều hộ vẫn sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, thiếu liên kết. Sự phân mảnh này làm giảm hiệu quả vận hành hệ thống thủy lợi nội đồng và khả năng kiểm soát môi trường vùng nuôi. Vì thế, dự án không dừng ở việc đắp bờ bao, nạo vét kênh mà còn hướng đến khuyến khích người dân tham gia hợp tác xã, liên kết hộ để hình thành vùng nuôi quy mô lớn, thống nhất về quy trình, hạ tầng và quản lý. Cùng với hạ tầng, dự án hỗ trợ cải tiến kỹ thuật sản xuất, kiểm soát dịch bệnh, môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, liên kết chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu tại các vùng nuôi thuộc Tân Thuận, Tạ An Khương, Cái Nước, Phú Tân và Phú Mỹ. Nếu liên kết được thực thi nghiêm túc, người nuôi tôm sẽ bước từ vai trò “tự phát” sang “tác nhân trong chuỗi giá trị”.
Từ kênh Chợ Gạo đến Rạch Gốc: bài học hạ tầng và sức cạnh tranh
Để hiểu tại sao Cà Mau chọn nâng cấp cảng cá và nuôi tôm cùng lúc, có thể nhìn lại câu chuyện kênh Chợ Gạo – tuyến thủy lộ huyết mạch kết nối miền Tây với Sài Gòn. Kênh này được đào thủ công từ năm 1876, huy động khoảng 11.000 người, với khối lượng đất đá khoảng 900.000 m³ và 676.000 ngày công. Đến cuối năm 1877, đoạn kênh ban đầu dài khoảng 12 km, rộng 30 m đã hình thành, rồi tiếp tục được nạo vét, mở rộng lên khoảng 28,5 km và trở thành trục vận tải chính cho lúa gạo và nhiều loại hàng hóa khác. Bài học ở đây rõ ràng: hạ tầng thủy – từ kênh đến cảng – nếu được đầu tư nhất quán, sẽ tái định hình cả không gian sản xuất. Cảng cá Rạch Gốc và những tuyến kênh nuôi tôm Cà Mau, nếu được nâng cấp đúng tầm, cũng có thể trở thành “Chợ Gạo mới” cho thủy sản vùng cực Nam.
Kịch bản tiếp theo: Cà Mau cần làm gì để không tụt lại?
Dự án 536 tỉ đồng dự kiến triển khai từ 2026 đến 2029, trong đó công tác chuẩn bị được đánh giá là cơ bản hoàn tất và tỉnh sẵn sàng triển khai các bước tiếp theo sau khi hiệp định vay được ký kết. Hồ sơ nâng cấp cảng cá và đầu tư bờ bao kết hợp đường giao thông nông thôn đang được hoàn thiện để trình phê duyệt trong tháng 10.2026. Nhưng tiền và hồ sơ không tự tạo ra sức cạnh tranh. Cà Mau sẽ cần ba điều: kỷ luật tiến độ để hạ tầng ra đời đúng hẹn; cơ chế buộc liên kết chứ không dừng ở khẩu hiệu; và chiến lược thị trường rõ ràng cho sản phẩm tôm và hải sản gắn với cảng cá Cà Mau. Nếu làm tốt, nâng cấp hạ tầng thủy sản sẽ không chỉ cải thiện đời sống vùng nuôi tôm mà còn định vị Cà Mau như một điểm đến bắt buộc trong bản đồ cảng và nuôi tôm Mekong của khu vực.
