Đường bay thứ hai: bước ngoặt nâng cấp một sân bay hơn 60 năm tuổi
Đường bay thứ hai tại sân bay Phú Cát là dự án xây dựng thêm một đường cất hạ cánh cùng hệ thống đường lăn, sân đỗ và hạ tầng kỹ thuật, nhằm thay thế và chia sẻ tải với đường bay hiện hữu đã vận hành hơn 60 năm, từ đó nâng cao an toàn khai thác, tăng năng lực đón chuyến bay và tạo nền tảng phát triển du lịch, thương mại của khu vực miền Trung. Việc một sân bay từng là căn cứ không quân quan trọng của Mỹ được Việt hóa và hiện đại hóa đủ nói lên một điều: hạ tầng hàng không miền Trung đang bước sang giai đoạn mới, nơi năng lực khai thác phải đi trước nhu cầu phát triển kinh tế. Ngày 24/9, Ban Quản lý dự án các công trình giao thông và dân dụng tỉnh Gia Lai cho biết đang khẩn trương hoàn thiện các hạng mục xây dựng và hồ sơ, thủ tục để đưa đường băng số 2 sân bay Phú Cát vào khai thác đúng tiến độ. Đến nay, dự án đã hoàn thành khoảng 95% và được lên kế hoạch khai thác từ ngày 29/10, tức ngay trong tháng 10 tới. Việc đẩy tiến độ không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là lựa chọn chiến lược: hoặc nâng cấp kịp thời, hoặc chấp nhận bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh thu hút dòng khách và dòng vốn.
Từ căn cứ không quân Mỹ đến cảng hàng không hiện đại
Sân bay Phú Cát được xây dựng từ những năm 1960 trong thời kỳ chiến tranh, từng là căn cứ không quân quan trọng của Mỹ tại miền Trung. Sau 1975, nơi đây trở thành trung tâm huấn luyện phi công tiêm kích của Bộ Quốc phòng, rồi đến năm 1984 bắt đầu khai thác các chuyến bay dân dụng, dần trở thành đầu mối hàng không phục vụ Bình Định cũ và khu vực lân cận. Hơn 60 năm lịch sử để lại một di sản quý nhưng cũng mang theo một gánh nặng: đường băng số 1 đã làm việc gấp ba lần tuổi thọ thiết kế, với nhiều hư hỏng ảnh hưởng đến an toàn khai thác. Trong bối cảnh đó, dự án đường bay thứ hai không phải là một “nâng cấp nhỏ”, mà là sự tái sinh của hạ tầng hàng không Phú Cát. Với tổng mức đầu tư 3.245 tỷ đồng, trong đó 1.603 tỷ đồng dành cho xây lắp và 1.068 tỷ đồng cho giải phóng mặt bằng, địa phương đang gửi đi thông điệp rõ ràng: Phú Cát không còn là sân bay thời chiến được tận dụng, mà là một cảng hàng không được thiết kế để đáp ứng các chuẩn mực an toàn và công suất của thời hiện đại.
Cấu phần hạ tầng hàng không mới: nền tảng cho tăng công suất
Điểm đáng chú ý nhất của đường bay thứ hai tại sân bay Phú Cát không chỉ nằm ở bản thân đường cất hạ cánh, mà ở cấu trúc đồng bộ của toàn bộ khu bay. Dự án đầu tư xây dựng đường cất hạ cánh số 2 và các công trình đồng bộ tại khu bay bao gồm đường băng, đường lăn, sân đỗ, hệ thống điện chiếu sáng và đèn tín hiệu đã cơ bản hoàn thành. Đây chính là những thành phần cốt lõi của hạ tầng hàng không, quyết định khả năng tổ chức luồng cất hạ cánh, di chuyển và đỗ của tàu bay một cách an toàn và hiệu quả. Theo thiết kế, đường băng số 2 bảo đảm tiếp nhận các tàu bay code C như A320, A321 và tương đương, đồng thời có thể tiếp nhận tàu bay code E khi có nhu cầu. Trong thời gian còn lại trước khi khai thác tháng 10, chủ đầu tư và nhà thầu đang tập trung hoàn thiện các hạng mục phụ trợ như tường rào, hệ thống thoát nước để kịp hoàn thành đầu tháng 10. Đây là cách tiếp cận đúng: không thể nói đến tăng công suất nếu hệ thống phụ trợ như thoát nước, hàng rào an ninh hay chiếu sáng không được xử lý đến nơi đến chốn.
Đường bay mới và chiến lược thu hút khách quốc tế
Điểm khác biệt của dự án đường bay thứ hai ở sân bay Phú Cát là nó đi kèm một tư duy chính sách mới. Việc đường băng số 2 sắp đưa vào khai thác diễn ra đồng thời với việc địa phương xây dựng chính sách thu hút khách du lịch quốc tế thông qua các chuyến bay charter đến cảng hàng không này. Theo dự thảo, doanh nghiệp lữ hành quốc tế trên địa bàn được hỗ trợ 200 triệu đồng cho mỗi chuyến bay charter đưa khách quốc tế đến Phú Cát, cùng với hỗ trợ quảng bá trên các kênh thông tin nhà nước, và giảm 50% phí, giá vé tham quan một số điểm đến trọng điểm. Tỉnh dự kiến dành tổng kinh phí gần 95 tỷ đồng mỗi năm cho chính sách thu hút khách quốc tế qua các chuyến bay không thường lệ trong giai đoạn 2026-2027, trong đó năm 2026 hơn 4,3 tỷ đồng và năm 2027 hơn 90,6 tỷ đồng. Đây là chính sách được chính quyền địa phương đánh giá là “chưa có tiền lệ”, sau khi tham vấn ý kiến 47 tổ chức, trong đó có các hãng bay và doanh nghiệp du lịch lớn. Nói cách khác, đường bay mới không chỉ phục vụ nhu cầu hiện tại, mà là đòn bẩy để hiện thực hóa chiến lược đưa Phú Cát thành cửa ngõ đón khách quốc tế của miền Trung.
Ý nghĩa chiến lược: từ an toàn khai thác đến động lực kinh tế
Nếu chỉ nhìn đường bay thứ hai của sân bay Phú Cát như một công trình xây dựng hoàn thành 95% và sẽ khai thác từ ngày 29/10, chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa lớn nhất của nó. Trước hết, dự án giải tỏa áp lực cho đường băng số 1 đã vượt ba lần tuổi thọ thiết kế, giảm rủi ro an toàn và tạo điều kiện cho việc bảo dưỡng, nâng cấp có kế hoạch. Trong bối cảnh các sự cố hạ tầng hàng không có thể gây hậu quả dây chuyền cho cả nền kinh tế, việc chủ động đầu tư là lựa chọn đúng, dù phải bỏ ra nguồn lực lớn. Quan trọng hơn, đường bay mới và hệ thống hạ tầng hàng không đồng bộ xoay quanh nó tạo ra một mặt bằng năng lực khai thác mới cho miền Trung. Cùng với chính sách thu hút khách charter quốc tế được coi là chưa có tiền lệ, Phú Cát đang được đặt vào vị trí cửa ngõ kết nối khu vực với các thị trường bên ngoài. Khi đường bay thứ hai chính thức khai thác tháng 10, câu hỏi không còn là “bao giờ nâng cấp”, mà là địa phương, doanh nghiệp du lịch và thương mại có đủ nhanh để tận dụng cửa sổ cơ hội mà hạ tầng mới mở ra hay không.
