Đường sắt nhẹ Phú Quốc: Dự án hạ tầng hiếm hoi có mục tiêu rất rõ ràng
Đường sắt nhẹ Phú Quốc (LRT Phú Quốc) là tuyến tàu điện nhẹ dài 17,59km đường đôi, sử dụng 2.850 thanh ray khổ tiêu chuẩn 1.435mm với tổng khối lượng thép hơn 4.200 tấn, nhằm kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC, đồng thời trở thành trục xương sống của hạ tầng giao thông Phú Quốc về phía Nam đảo. Nhìn vào quy mô và tốc độ thi công, dự án đường sắt nhẹ Phú Quốc không chỉ là thêm một tuyến vận tải công cộng, mà là tuyên bố tham vọng: đảo Ngọc chọn LRT để nâng cấp hạ tầng giao thông Phú Quốc, tạo ra một “dải lụa thép” vừa chở khách, vừa kể câu chuyện về văn hóa – du lịch của Việt Nam. Vấn đề là tham vọng đó có kịp thành hình cho APEC 2027, hay sẽ bị chính tiến độ siêu gấp 6 tháng lắp đặt ray thử thách ngược lại.
Chạy đua 6 tháng lắp đặt ray LRT: tốc độ ấn tượng nhưng biên độ rủi ro rất hẹp
Từ cuối tháng 8, chỉ chưa đầy 2 tuần sau khi những lô thiết bị đầu tiên cập cảng, gần 1km ray khổ tiêu chuẩn 1.435mm đã được rải xuống nền đường để chuẩn bị cố định và lắp đặt hoàn thiện. Đây là nhịp khởi động cho giai đoạn “căng sức” lắp đặt ray LRT, khi toàn bộ 17,59km đường đôi phải hoàn thành hệ thống ray trên nền đường, cầu và hầm trong vỏn vẹn khoảng 6 tháng, đến tháng 2-2027. Theo kế hoạch đã được công bố, tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc sẽ sử dụng ray rãnh 60R2 có mặt cắt lớn, khả năng chịu tải và độ ổn định cao, giúp tàu vận hành êm, giảm rung và tiếng ồn, đồng thời cho phép xử lý mặt bằng giữa và xung quanh ray đồng mức, phủ cỏ tại những đoạn phù hợp để hòa vào cảnh quan đô thị du lịch. Về mặt kỹ thuật, lựa chọn này thông minh. Nhưng khi nhà thầu huy động gần 200 kỹ sư, công nhân chia thành nhiều mũi thi công, làm việc cả dịp lễ Quốc khánh để kịp tiến độ, câu hỏi phải đặt ra thẳng thắn: dự án có đang chạm ngưỡng rủi ro về chất lượng và an toàn vì nhịp “chạy nước rút” kéo dài?
| Thông số | Quy mô | Ý nghĩa tiến độ |
|---|---|---|
| Chiều dài tuyến | 17,59km đường đôi (gần 36km đường sắt đô thị) | Khối lượng thi công lớn trong khung thời gian ngắn |
| Số thanh ray | 2.850 thanh, hơn 4.200 tấn thép | Đòi hỏi tổ chức thi công liên tục, ít chỗ cho sai sót |
| Khung thời gian lắp ray | Khoảng 6 tháng, hoàn thành vào tháng 2-2027 | Biên độ dự phòng nhỏ nếu có sự cố kỹ thuật hoặc thời tiết |
Từ sân bay tới Nam đảo trong 20 phút: lợi ích rõ ràng nhưng thi công phải đi trước kỳ vọng
Khi hoàn thành, tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc được kỳ vọng rút thời gian di chuyển từ Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đến Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí tại Nam đảo xuống còn khoảng 20 phút. Với 6 nhà ga (5 ga mặt đất, 1 ga ngầm), đi qua cả đoạn trên cao và đoạn ngầm, LRT không đứng tách biệt mà nằm trên trục ĐT.975, tuyến đường có mặt cắt rộng 62m, gồm 10 làn xe cơ giới và tích hợp không gian cho đường sắt nhẹ. Nói cách khác, đây là một mắt xích trong toàn bộ bức tranh hạ tầng giao thông Phú Quốc đang được triển khai: sân bay mở rộng, các tuyến đường mới, Trung tâm Hội nghị APEC, khách sạn và đô thị – nghỉ dưỡng. Lợi ích cho người dùng là hiển nhiên: di chuyển nhanh, ít phụ thuộc vào đường bộ dễ kẹt xe, không gian cảnh quan hòa với ray LRT thay vì chia cắt đô thị. Nhưng chính vì LRT được “cài vào” trục giao thông chiến lược, bất kỳ trục trặc tiến độ hay vận hành nào đều có thể làm hiệu ứng domino lên toàn bộ hạ tầng phục vụ APEC 2027.
APEC 2027 là mốc đỏ: tuyến LRT có kịp chạy thử tháng 7 và mở thương mại tháng 11?
Theo kế hoạch, sau khi hoàn thành lắp đặt toàn bộ ray vào tháng 2-2027, dự án đặt mục tiêu chạy thử từ tháng 7-2027 và khai thác thương mại từ tháng 11-2027 để phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC. Điều này có nghĩa thời gian dành cho kiểm định hệ thống, đào tạo nhân lực vận hành, hoàn thiện quy trình bảo trì và xử lý lỗi chỉ gói trong 5 tháng kể từ khi lắp xong ray – một khung thời gian khá căng cho bất kỳ hệ thống đường sắt nhẹ mới nào. Điểm tích cực là hạ tầng ray sử dụng chuẩn quốc tế (khổ 1.435mm, ray rãnh 60R2) – vốn đã có kinh nghiệm áp dụng cho hệ thống đường sắt đô thị trong nước. Tuy nhiên, tiến độ “nhanh thuộc nhóm nhanh nhất” cho một tuyến đường sắt đô thị ở Việt Nam luôn đi kèm nhược điểm: nếu giai đoạn lắp đặt ray gặp trục trặc, quỹ thời gian dành cho chạy thử sẽ bị bào mòn, đẩy rủi ro sang giai đoạn khai thác thương mại – thời điểm mà Phú Quốc buộc phải “vận hành trơn tru” dưới con mắt quốc tế của APEC.
Kết luận: chấp nhận sức ép tiến độ, nhưng phải coi an toàn và trải nghiệm là đường ray chính
Dự án đường sắt nhẹ Phú Quốc rõ ràng đang chạy rất nhanh: gần 1km ray được rải chỉ sau chưa đầy 2 tuần, kế hoạch hoàn thành toàn bộ phần ray trong 6 tháng và hướng tới chạy thử tháng 7, khai thác thương mại tháng 11 cùng năm. Ở góc độ hạ tầng, đây là bước nhảy đáng kể với tổng chiều dài tương đương gần 36km đường sắt đô thị và cấu trúc đa dạng (mặt đất, trên cao, đi ngầm). Nhưng để tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc thực sự là điểm cộng cho hạ tầng giao thông Phú Quốc, chứ không thành “canh bạc tiến độ” trước APEC 2027, cách tiếp cận cần rõ ràng: giữ tiến độ nhưng không đánh đổi an toàn, dành đủ thời gian cho chạy thử và hiệu chỉnh, và chuẩn bị vận hành theo tiêu chuẩn của một tuyến tàu “văn hóa du lịch” chở hình ảnh quốc gia chứ không chỉ là phương tiện đưa khách từ sân bay tới Nam đảo trong 20 phút. Nếu làm được, LRT Phú Quốc sẽ là minh chứng hiếm hoi cho một dự án hạ tầng vừa nhanh, vừa tử tế.
